Đức cha Charles Jeantet Khiêm – Đại diện Tông tòa tại Tây Đàng Ngoài từ 1858 đến 1866

Đức cha Charles-Hubert Jeantet sinh ngày 04 tháng 11 năm 1792 tại Saint-Claude, tỉnh Jura, miền núi giáp biên giới Thụy Sĩ. Ngài gia nhập Hội Thừa sai Paris và chịu chức phó tế vào tháng 10 năm 1818, rồi chịu chức linh mục vào tháng 12 cũng năm đó. Sau lễ truyền chức, ngài được bề trên chủng viện Hội Thừa sai gửi đi truyền giáo tại Địa phận Tây Đàng Ngoài.

Khi đến được xứ truyền giáo, ngài nhận tên Việt là Khiêm và được Đức cha sai đi phục vụ ở phía Nam Địa phận, cộng tác với cố Masson Nghiêm từ cuối năm 1826, đầu năm 1827. Vài tuần sau đó, cả hai thừa sai suýt bị bắt ở Thổ Kỵ, tuy vậy cố Khiêm vẫn hăng say bắt tay vào việc, tổ chức các khóa tĩnh tâm cho hầu hết các linh mục Việt Nam ở vùng Nghệ An, Hà Tĩnh và Bố Chính (Quảng Bình), và một lần cho hơn 4000 giáo dân từ các cộng đoàn quy tụ về. Năm 1829 ngài truyền giáo ở Bố Chính rồi đi các tỉnh khác của Địa phận.

Trước khi có cuộc đàn áp chính thức vào tháng 1 năm 1833, cố Khiêm đã bị quan quân lùng bắt nên ngài phải ẩn trốn. Từ năm 1836, tình hình càng lúc càng khó khăn nguy hiểm hơn, ngài và cố Gauthier Hậu phải lánh vào trong vùng núi rừng, có khi ở Kẻ Non, có khi ở Bút Sơn, có lúc lại về vùng Nam Định hay Hà Nội. Năm 1840, ngài được bổ nhiệm làm cha chính địa phận và bề trên chủng viện Kẻ Non coi sóc chừng 50-60 chủng sinh. Đức cha Retord gọi ngài là “người thợ gọt đá” ý nói những linh mục do ngài dạy dỗ giống như những viên đá được gọt giũa cẩn thận phù hợp để xây dựng nên đền thánh. Trong số hàng trăm linh mục do ngài đào tạo, có khoảng 40 vị đã chịu tử đạo.

Theo một đoản sắc của Tòa Thánh vào ngày 27 tháng 3 năm 1846 về chọn giám mục, năm 1847 ngài đã được bổ nhiệm làm giám mục hiệu tòa Pentacomie và làm giám mục phó cho Đức cha Retord Liêu. Mặc dù trong thời kỳ cấm đạo với những nguy hiểm rình rập các cố thừa sai và giáo dân, lễ tấn phong giám mục cho ngài vẫn được tổ chức long trọng tại Kẻ Non vào ngày 31 tháng 01 năm 1847. Làm giám mục phó nhưng Đức cha vẫn tiếp tục điều hành chủng viện. Nhiều lần suýt bị bắt nhưng ngài vẫn trốn thoát được. Khi đó Đức cha Retord Liêu đã tổ chức, ngài gọi cho oai là một “học viện”, nơi quy tụ những lớp học có quy chế, có thi cử và trao những giải thưởng văn học Việt Nam cho học viên, và Đức cha Jeantet Khiêm được đặt làm chủ tịch hội đồng xét duyệt.

Bắt đầu từ năm 1856, một cuộc cấm đạo quy mô khốc liệt đã làm cho chủng viện bị tàn phá và đến ngày 15 tháng 6 năm 1858 thì chủng viện bị giải tán, nhiều chủng sinh bị bắt, còn Đức cha Khiêm phải trốn trong một cái hầm dưới lòng đất rất khó khăn để thở. Ngày 13 tháng 7 năm đó, ở Lan Mát, một lần nữa ngài suýt bị quân lính bắt khi họ về đây truy lùng ngài.

Ngày 22 tháng 10 năm 1858, Đức cha Retord Liêu qua đời, Đức cha Khiêm chính thức trở thành Đại Diện Tông Tòa, chủ chăn của Địa phận. Gánh nặng quá sức của ngài cũng như nguy hiểm không biết sống chết ra sao, nên gần như ngay lập tức ngài chọn một vị thừa sai làm giám mục phó, là Đức cha Theurel Chiêu, và tấn phong tại Kẻ Trừ (Từ Châu) vào ngày 06 tháng 3 năm 1859. Ngày 02 tháng 6 cùng năm đó, ngài viết thư xin Tòa Thánh chia Địa phận làm ba với hai Địa phận mới: phía Tây Bắc là Địa phận Đoài, lấy Hưng Hóa làm trung tâm; phía Đông Nam là Địa phận Duyên Hải lấy Phát Diệm làm trung tâm. Yêu cầu của ngài mãi đến năm 1901 mới được thực hiện hoàn toàn.

Những năm cuối đời Đức cha được an bình một chút nhờ Hiệp ước Nhâm Tuất 1862 ký kết giữa quân đội Pháp và Triều đình, trong đó có quy định cho người Công giáo được tự do giữ đạo và các nhà thừa sai ngoại quốc được đi lại truyền giáo. Đức cha Jeantet Khiêm qua đời ngày 24 tháng 7 năm 1866 tại Hoàng Nguyên, thọ 74 tuổi, ngài được an táng tại Kẻ Non. Đức cha là một vị chủ chăn đạo đức, tính khí cương quyết nhưng hành động luôn ôn hòa, điềm tĩnh. Ngài chèo lái con thuyền Địa phận trong một giai đoạn thật khó khăn của thời kỳ cấm Đạo.

(Dựa theo Hồ sơ các thừa sai của MEP số 331)

Lm. Tô-ma Aquino Nguyễn Xuân Thủy

Trích Nội san Nhà Chung, Số 10 (tháng 11/2023)

Các Bài Liên Quan

LƯỢC SỬ VỀ TỔNG GIÁO PHẬN HÀ NỘI

THỜI CÁC VỊ THỪA SAI

CÁC ĐỨC GIÁM MỤC

Về tấm bia chữ Hán trên mộ Đức cha François Pallu

François Pallu: Vị thừa sai nhiệt thành thánh thiện

Đức cha Jacques De Bourges – Giám mục Đại diện Tông tòa đầu tiên của Địa phận Tây Đàng Ngoài

Đức cha Edme Bélot – Vị Giám mục Đại diện Tông Toà thứ hai của Địa phận Tây Đàng Ngoài

Công cuộc truyền giáo của hai Giám mục tiên khởi tại Giáo hội Việt Nam

Vị Tôi Tớ Chúa, Đức cha Pierre Lambert de La Motte, những thành quả truyền giáo và tiến trình xin phong thánh

CÁC TƯ LIỆU KHÁC

Thông Báo

Thông báo về việc thành lập Địa phận Nam đàng ngoài năm 1846

Thông báo năm 1887: Đặt cố chính Đông làm Vítvồ

Thông báo năm 1892: Về sự nhận việc coi sóc Địa phận

Rao sắc đặt Đức Cha phó và lập địa phận Xứ Đoài (Hưng Hoá)

Thông báo năm 1895: Về sự chia địa phận Đoài          

Thông báo năm 1902: Về việc lập địa phận xứ Thanh

Thông báo rao sắc đặt Đức cha phó Kính

Thông báo về Đức Cha phó Kính qua đời

Thông báo về việc xây dựng nhà thờ Kẻ Sở

Thông báo về sự làm tràng Lý đoán và nhà nguyện lại

Thông báo về những kẻ đã giúp nhà tràng Lý đoán

Thư Chung

Thư chung về tháng Mân Côi của Đức cha Phaolô Phước năm 1885

Thư chung về việc xây dựng nhà tràng Hoàng Nguyên

Thư chung về những kẻ đã giúp nhà tràng Hoàng Nguyên

Thư chung về tháng Đức Bà của Đức cha Phaolô Phước năm 1870

Thư chung về việc lập hội giúp việc giảng đạo năm 1924

————————————

ĐỨC HỒNG Y GIUSE MARIA TRỊNH NHƯ KHUÊ

Các Thư Chung

Thư Chung Số 1

Thư Chung Số 2

Thư Chung Số 3

Thư Chung Số 4

Thư Chung Số 5

Thư Chung Số 6

Thư Chung Số 7

Thư Chung Số 8

Thư Chung Số 9

Thư Chung Số 10

Thư Chung Số 11

Các Thông Cáo Khác

Cuộc gặp thần kỳ của hai mẹ con Đức cố Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn

Tiếng Chuông Công đồng Vaticano II và những “bà già” Việt Nam

Tư tưởng của Đức Cha Giuse Maria Trịnh Văn Căn: Trẻ em là những sứ giả rao giảng Phúc Âm

60 năm ngày Thành phố Hà Nội được dâng cho Đức Mẹ

Thông cáo về cách dự Thánh Lễ và hát lễ trong nhà thờ

Thông cáo về việc giữ đạo – 15/2/1955

Thông cáo về việc tôn sùng và dâng mình cho Trái Tim Mẹ – 15/8/1958

Thông cáo chúc mừng Giáng Sinh – 12/12/1958

Thông cáo về năm Đức Mẹ Hà Nội – năm 1959

Thông cáo mừng các lễ kính nhớ sự thương khó Đức Mẹ – năm 1959

Thông cáo kỷ niệm 300 năm Tòa Thánh cử hai Giám mục đầu tiên sang Việt Nam – năm 1959

Thông cáo về tháng Năm, tháng Đức Mẹ, tháng Gia Đình – năm 1959

Thông cáo về Kinh Gia Đình cũng là Kinh Thánh Gia – 10/4/1959

Thông cáo về việc cấm phòng – 10/6/1959

Thông cáo của tòa Giám mục về mấy lễ quan trọng – 15/6/1959

Thông cáo của Tòa Giám mục về việc các xứ dâng mình cho Trái Tim Mẹ – Ngày 02/7/1959

Thông cáo – Kinh Dòng Mến Thánh Giá dâng dòng cho Trái Tim Mẹ – 02/7/1959

Thông cáo về việc tôn sùng Đức Mẹ Hà Nội – Ngày 08/8/1959

Thông cáo của Tòa Giám Mục về việc lần hạt Mân Côi và việc học kinh bổn

Thông cáo của Tòa Giám Mục về gia đình và việc học kinh bổn

Thông cáo của Tòa Giám Mục về việc cám ơn Chúa – Ngày 16/7/1960

Thông cáo của Tòa Tổng Giám Mục về việc thành lập hàng giáo phẩm – Ngày 13-1-1961

Thông cáo của Tòa Tổng Giám mục về công đồng chung số 18/1962

Thông cáo của tòa Tổng Giám mục về việc cho bệnh nhân chịu của ăn đàng số 17/1963

Thông cáo của Tòa Giám mục về việc dạy kinh bổn – Số 20/1963

Thông cáo của Tòa Giám Mục về Đức Gioan XXIII qua đời – Ngày 03/6/1963

Thông cáo của Tòa Giám mục về Lịch năm 1968 – Số 5/1967

Thông cáo của Tòa Giám mục về việc giải tội chung – Số 2/1973

Thông cáo của hàng Giáo phẩm Việt Nam về việc tôn kính tổ tiên và anh hùng liệt sĩ – số 3/1975

Bức thư nhỏ gửi các linh mục và các giáo hữu địa phận Hà Nội – Ngày 11-2-1966

ĐỨC HỒNG Y GIUSE MARIA TRỊNH VĂN CĂN

Thông báo

Thông cáo của Tòa Giám mục về việc giải tội chung – Số 2/1973

Thông cáo của hàng Giáo phẩm Việt Nam về việc tôn kính tổ tiên và anh hùng liệt sĩ – số 3/1975

Cuộc gặp thần kỳ của hai mẹ con Đức cố Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn

Tiếng Chuông Công đồng Vaticano II và những “bà già” Việt Nam

Tư tưởng của Đức Cha Giuse Maria Trịnh Văn Căn: Trẻ em là những sứ giả rao giảng Phúc Âm

Thư gửi các Cha và anh chị em giáo hữu Địa phận Hà Nội – Ngày 14/4/1980

Những chỉ dẫn Phụng Vụ

Mấy chỉ dẫn về nghi lễ – Ngày 21/8/1980

Mấy chỉ dẫn về Phụng vụ – Ngày 24/11/1980

Mấy chỉ dẫn về lễ nghi Phụng vụ Lời Chúa – Năm 1981

Mấy chỉ dẫn về các lễ trọng trong tháng 8 và tháng 9 năm 1983

Scroll to Top