Nốt trầm giữa lòng đô thị
Hà Nội những ngày thu Tháng Mân Côi khoác lên mình lớp không khí se lạnh, vừa cổ kính vừa chan chứa những khoảng trầm lắng nội tâm. Sống giữa một nhịp sống hiện đại hối hả, vội vã với những guồng quay mưu sinh và vô số những áp lực vô hình của người trẻ, người ta rất dễ rơi vào trạng thái cô đơn ngợp thở giữa đám đông. Trong một lần dừng chân tại Nhà thờ Cửa Bắc, nơi tháp chuông rợp bóng mát cổ kính lặng lẽ đứng vững qua bao biến thiên lịch sử của vùng đất Hoàng thành, tôi dừng lại trước tượng Đức Mẹ Hà Nội và chợt nảy ra những suy tư nửa vời.
Đứng trước đài Đức Mẹ, giữa khoảng không gian tĩnh mịch được vỗ về bởi những tràng chuỗi Mân Côi rì rầm, tâm hồn một người học thức dường như buông bỏ được mọi tham vọng biện chứng phức tạp hay những suy tư học thuật khô khan. Bất giác, một câu hỏi thao thức dấy lên trong tôi: Giữa một thế giới phân mảnh, rạn nứt và đầy biến động hôm nay, làm sao để người Ki-tô hữu trẻ sống trọn vẹn ơn gọi của mình? Chiêm ngắm Mẹ, tôi chợt nhận ra câu trả lời không nằm ở những triết lý xa xôi, mà nằm ở chính lời kinh Mân Côi đơn sơ. Chính khi ấy, tôi mới khám phá ra rằng Mẹ Ma-ri-a là Đấng dẫn ta đến với Chúa Ki-tô; chính nhờ Chúa Ki-tô, chúng ta được hiệp nhất với nhau; và từ sự hiệp nhất ấy, chúng ta được thôi thúc lên đường như những môn đệ thừa sai.
***
Giữa lòng đô thị Hà Nội nhộn nhịp, nhịp sống hiện đại cuốn người trẻ vào những dòng chảy vội vã của lo toan, danh vọng và cả những phong ba vô hình của kiếp người. Nhưng chính khi dừng chân dưới bóng mát cổ kính của tháp chuông Cửa Bắc, chiêm ngắm ánh mắt dịu hiền của Đức Mẹ Hà Nội, ta chợt tìm lại được khoảng lặng bình yên sâu thẳm. Mẹ không chỉ là đấng ủi an, mà Mẹ chính là “bến đợi” bình yên nhất cho con thuyền cuộc đời ta tìm về thả neo. Từ bến đỗ an lành bên Mẹ, con thuyền đức tin của người trẻ không dừng lại để ngủ yên trong an toàn, mà được tích tụ sức mạnh tâm linh để tiếp tục ra khơi.
1. Mẹ Ma-ri-a – Nhịp cầu đưa tâm hồn chạm đến Đức Ki-tô
Qua các bản văn Kinh Thánh, ta thấy Đức Ma-ri-a không bao giờ giữ người ta lại cho riêng Mẹ. Mẹ là một “lăng kính trong suốt”, một nhịp cầu lung linh phản chiếu trọn vẹn ánh sáng của Thiên Chúa. Lời thì thầm huyền nhiệm của Mẹ tại tiệc cưới Ca-na năm xưa: “Người bảo gì, anh em cứ việc làm theo” (Ga 2,5) vẫn còn vang vọng đến tận ngày nay như một “nguyên lý” định hướng cho mọi người trẻ đang hoay loay tìm kiếm lý tưởng sống. Chiêm ngắm Mẹ, ta học được sự sẵn sàng. Nhờ tiếng “Xin Vâng” (Fiat) dứt khoát và kiên trung, Mẹ đã mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử nhân loại. Mẹ không thu hút ánh nhìn về mình, mà dắt tay đưa chúng ta bước qua cửa ngõ của sự hoài nghi để chạm thẳng vào Trái Tim Đức Ki-tô, nơi duy nhất giải mã được huyền nhiệm cuộc đời.[1]
Khi lần gạt từng hạt Mân Côi, ta không chỉ lặp lại những lời kinh bình dị, mà là đang cùng Mẹ đi qua từng chặng đường của Tin Mừng. Nhờ Mẹ và trong Mẹ, Chúa Giê-su không còn là một nhân vật lịch sử xa lạ hay một khái niệm thuyết giảng trừu tượng, mà trở thành một Ngôi Lời Hằng Sống, một “Người Bạn” đích thực bước đi bên cạnh người trẻ trong từng ngõ ngách của cuộc đời.
Hàn gắn những đứt gãy
Trong thế giới đương đại, đặc biệt là không gian mạng, dù có muôn vàn kết nối ảo nhưng lại đang hứng chịu những đứt gãy rất thật. Sự chia rẽ, thái độ thờ ơ, dán nhãn, và những khủng hoảng tương quan đang băm vằn đời sống người trẻ. Chúng ta dễ dàng “kết nối” với hàng ngàn người qua màn hình smartphone, nhưng lại rất khó “thông hiệp” chân thành với những người sống ngay bên cạnh.
Chính trong hoàn cảnh ấy, chiều kích hiệp nhất của đời sống Ki-tô giáo cần phải được tỏa sáng như một “giải pháp” mang tính cứu thoát. Khi Đức Mẹ dắt ta đến với Chúa Giê-su, Ngài quy tụ chúng ta quanh Bàn Tiệc Thánh Thể. Nhờ Đức Ki-tô, ta khám phá ra rằng người khác không phải là đối thủ hay vật cản, mà là anh chị em cùng chung một Cha. Sự hiệp nhất Ki-tô giáo không phải là sự đồng điệu cưỡng ép hay san phẳng mọi nét độc đáo cá nhân, mà là một sự hài hòa phong phú trong Thánh Thể.
Thánh Công đồng Vaticanô II trong Hiến chế Lumen Gentium đã khẳng định sắc nét: Giáo hội là bí tích của sự hiệp nhất, vừa là dấu chỉ, vừa là phương tiện liên kết con người với Thiên Chúa và với toàn thể nhân loại.[2] Khi chúng ta chạy đến dưới bóng tà áo Mẹ, mọi ranh giới về giai cấp, trình độ trí thức, hay sự khác biệt góc nhìn đều bị xóa bỏ. Nhờ chạm tới Đức Ki-tô, người trẻ tìm thấy điểm quy chiếu tối thượng để tha thứ, đón nhận và trao tặng yêu thương. Sự hiệp nhất ấy không dừng lại ở những khẩu hiệu mang tính hình thức, mà trở thành một động lực thực sự, chữa lành những vết thương tâm lý và hàn gắn những mâu thuẫn dai dẳng giữa con người với nhau.[3]
Đừng chỉ “tồn tại”, hãy “sống”
Là những người trẻ mang trong mình hành trang tri thức và hoài vọng, chúng ta không thể chấp nhận một lối sống phai nhạt, “sống dật dờ” hay cam phận trong những vùng an toàn chật hẹp. Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô, trong Tông huấn dành riêng cho giới trẻ Christus Vivit, đã tha thiết nhắn nhủ: “Đức Ki-tô đang sống và Ngài muốn con được sống!”.[4] Ơn gọi Ki-tô hữu không phải là một chiếc áo đạo đức khoác bên ngoài vào ngày Chúa nhật, cũng không phải là một gánh nặng luật lệ khô khan. Đáng tiếc thay, nhiều bạn trẻ ngày nay vô tình hạ thấp đức tin thành một thứ thủ tục lề thói. Sống ý nghĩa ơn gọi Ki-tô hữu chính là dám để cho ngọn lửa Đức Tin bùng cháy trong từng chọn lựa thực tế. Chiêm ngắm Mẹ Ma-ri-a, người nữ đơn sơ xứ Nazareth, ta học được bí quyết của một đời sống đích thực: Sống triệt để cho Thiên Chúa và sẵn sàng trao hiến cho tha nhân. Mẹ dạy người trẻ biết gạt bỏ thái độ trần tục và dám sống một cuộc đời có trách nhiệm. Khi người trẻ sống đúng bản chất ơn gọi của mình, họ trở thành “muối” làm đậm đà tình người và là “ánh sáng” xua tan những bóng tối tha hóa, tuyệt vọng đang bủa giăng đời sống đô thị.
Dấu ấn 400 năm loan báo Tin Mừng
Sống những ngày tháng này, mọi con dân của Tổng Giáo phận Hà Nội, cách riêng là người tín hữu trẻ tại vùng đất Hà thành đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử thiêng liêng: Hướng tới kỷ niệm 400 năm Cha Đắc Lộ (Alexandre de Rhodes) chính thức đặt chân truyền giáo tại Hà Nội (1627–2027).
Bốn thế kỷ trước, vị thừa sai Dòng Tên ấy đã vượt qua bao đại dương, vượt qua ranh giới ngôn ngữ và văn hóa để mang Ánh sáng Tin Mừng gieo vào lòng đất Mẹ Việt Nam. Trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa bao la và sâu sắc tri ân các bậc tiền nhân, những đấng bậc đã đổ mồ hôi, nước mắt và cả máu đào để vun trồng cây đức tin, chúng ta nhận ra rằng, ngọn đuốc thừa sai ấy giờ đây đang được trao vào tay thế hệ trẻ hôm nay. Sự tri ân chân thành nhất không nằm ở những lời ca tụng quá khứ, mà ở hành động nối tiếp sứ mạng. Giữa một xã hội ồn ào nhưng lại khao khát những giai điệu chân thật, người trẻ được mời gọi hãy làm cho đời sống trở thành khí cụ hữu hiệu loan báo Tin Mừng. Một đức tin không dẫn đến hành động dấn thân là một đức tin chết. Khi đã gặp gỡ Đức Ki-tô qua Mẹ Ma-ri-a, và khi đã nếm cảm vị ngọt ngào của sự hiệp nhất, người trẻ không thể ngồi yên. Thúc bách từ Lòng Thương Xót thúc đẩy họ phải lên đường.
Khái niệm “Môn đệ thừa sai” (missionary disciples) có thể nói là một điểm nhấn thần học xuyên suốt trong Tông huấn Evangelii Gaudium, mở ra cho chúng ta một nhãn quan truyền giáo hoàn toàn mới.[5] Truyền giáo hôm nay không còn là việc đi đến những vùng đất địa lý xa xôi hay áp đặt tôn giáo, mà là sự hiện diện tràn đầy hy vọng giữa lòng đời. Đó là dấn thân vào những “vùng ngoại biên” của xã hội và tâm hồn: Đó là dấn thân nơi những người bạn trẻ đang trầm cảm, bế tắc, mất phương hướng cuộc sống; là dấn thân đến nơi những xóm trọ nghèo ngặt, những khu công nghiệp đầy mồ hôi và nước mắt; là dấn thân đến nơi môi trường kỹ thuật số đầy rẫy sự dối trá, thù hận và bạo lực ngôn từ.
Chiêm ngắm Mẹ Ma-ri-a vội vã lên đường sang vùng miền núi để viếng thăm người chị họ Êlisabeth (x. Lc 1,39), ta thấy hình ảnh một “Giáo hội đi ra” tràn đầy sức sống. Mẹ không ngần ngại đường xá xa xôi, không bận tâm đến những tiện nghi cá nhân. Mẹ mang Đức Ki-tô đang cưu mang trong bụng đến để trao gieo niềm vui cho người khác. Người trẻ trí thức hôm nay cũng được mời gọi mang hành trang trí tuệ, đức tin và trái tim đầy nhiệt huyết dấn thân vào thế giới.[6] Chúng ta phải là những người tiên phong chữa lành, xây dựng văn hóa ứng xử tử tế, can đảm lên tiếng bảo vệ phẩm giá con người và môi trường sống.
Xin chở che Tổng Giáo phận Hà Nội
Trong giây phút lắng đọng nơi khoảng sân Nhà thờ Cửa Bắc, nhìn lên vòm tháp cổ kính in nền trời thu Hà Nội, trái tim tôi rung lên những nhịp đập tha thiết. Tổng giáo phận Hà Nội, mảnh đất giàu truyền thống đức tin được tưới bón bằng máu các Thánh Tử đạo và mồ hôi của các vị thừa sai, đang đứng trước những cơ hội lớn lao cùng muôn vàn thách thức của thời đại đô thị hóa nhanh chóng.
Lạy Mẹ Hà Nội dịu hiền! Xin Mẹ ghé mắt nhìn đến toàn thể Tổng Giáo phận Hà Nội thân yêu. Xin Mẹ gìn giữ Đức Hồng Y, Đức Tổng Giám mục, Đức Cha Phụ tá, quý Cha, quý Tu sĩ nam nữ, quý Chủng sinh và toàn thể Dân Chúa trong sự hiệp nhất hoàn hảo của Tình Yêu Đức Ki-tô. Đặc biệt, xin Mẹ ghé mắt nhìn đến thế hệ trẻ, những người trí thức, sinh viên, người lao động trẻ đang sinh sống và làm việc tại vùng đất Thủ đô này.
Xin ban cho giới trẻ chúng con một trái tim quả cảm để không gục ngã trước những cám dỗ danh lợi rẻ tiền, một trí tuệ minh mẫn để nhận diện sự thật, và một đôi chân không mỏi mệt để hăng hái lên đường. Hướng về cột mốc 400 năm truyền giáo (1627–2027), xin biến mỗi bạn trẻ Kitô hữu Hà Nội trở thành một trụ cột hy vọng, biến tiếng hát và cuộc đời chúng con thành ngọn đuốc thừa sai rực cháy, đem lửa yêu thương của Đức Kitô thắp sáng mọi góc phố, con hẻm và tâm hồn con người trên mảnh đất ngàn năm văn hiến này.
Lạy Mẹ Hà Nội, xin cầu cho chúng con!
Đức Hữu
[1] Thánh Giáo hoàng Gio-an Phao-lô II, Tông huấn Rosarium Virginis Mariae, 2002, số 1.
[2] Công đồng Vatianô II, Hiến chế Lumen Gentium, 1964, số 1
[3] Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô, Thông điệp Fratelli Tutti, 2020, số 67
[4] Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô, Tông huấn Christus Vivit, 2019, số 1
[5] Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô, Tông huấn Evangelii Gaudium, 2013, số 120
[6] Thánh Giáo hoàng Gio-an Phao-lô II, Tông huấn Catechesi Tradendae, 1979, số 24; & Tông huấn Ecclesia in Asia, 1999, số 43
