Cũng sáng ngày 28/9, sau cuộc gặp gỡ liên tôn tại Trung tâm Hội nghị “Robert Schuman” của Metz, Đức Thánh Cha tham dự cuộc gặp gỡ mang chủ đề “Trở về cội nguồn châu Âu vì hòa bình và hiệp nhất”. Ngài mời gọi châu Âu tái khám phá cội nguồn Ki-tô giáo, đặt con người ở trung tâm và kiên trì xây dựng hòa bình. Ngài cảnh báo ảo tưởng tái vũ trang, đồng thời đề cao đối thoại và luật pháp quốc tế, cũng như khích lệ người trẻ xây dựng cộng đồng.
Cuộc gặp gỡ tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman. Chương trình mở đầu bằng âm nhạc, tiếp đến là lời chào mừng của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Đức Hồng y Jean-Marc Aveline, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp. Sau đó Đức Thánh Cha đã có bài diễn văn về hòa bình và hiệp nhất.
Tổng thống Macron nhấn mạnh di sản hòa giải Pháp–Đức, các giá trị dân chủ, phẩm giá con người và trách nhiệm trước những thách đố công nghệ. Sau đó, Đức Hồng y Aveline kể rằng khi lựa chọn các điểm đến, Đức Thánh Cha đã nói: “Metz, vì châu Âu!” Theo ngài, vùng đất từng thấm máu vì chiến tranh và hận thù này làm chứng rằng hòa giải luôn có thể, ngay cả giữa những dân tộc từng gây cho nhau nhiều thương tích.
Phát biểu của Đức Thánh Cha
Mở đầu diễn văn, Đức Thánh Cha tưởng nhớ Đấng Đáng kính Robert Schuman, người từng sống và nay an nghỉ tại Moselle. Chính những thăng trầm của vùng đất này đã góp phần hình thành nơi ông khát vọng hòa giải và hiệp nhất. Tuyên bố ngày 09/5/1950 trở thành dấu mốc của sự dấn thân ấy. Từ chứng tá Schuman, Đức Thánh Cha mời gọi nhìn lại cội nguồn châu Âu để hiểu hiện tại và hướng tới tương lai.
Theo ngài, châu Âu trước hết là một thực tại văn hóa và lịch sử. Qua các thời kỳ, lục địa đã hình thành nhờ sự gặp gỡ giữa các dân tộc, tiếp nhận những nền văn hóa khác nhau. Châu Âu phát triển khi biết phát huy những giá trị tích cực của quá khứ và diễn tả chúng bằng những hình thức mới mẻ, sáng tạo, nhờ gặp gỡ người khác.
Trong hành trình ấy, không thể bỏ qua Ki-tô giáo. Đức Thánh Cha nhắc đến thánh Biển Đức và các đan sĩ, những người góp phần định hình nền văn minh châu Âu qua giáo dục, chăm sóc người nghèo và bệnh nhân, khoa học, luật pháp và đời sống xã hội. Tại Metz, truyền thống Biển Đức đã vun đắp tinh thần huynh đệ, hiệp thông và chia sẻ. Việc nhìn nhận di sản này giúp hiểu rằng sự mở ra với chiều kích siêu việt là một yếu tố cấu thành con người.
Trích lời Schuman, Đức Thánh Cha nhắc rằng Ki-tô giáo đã dạy về sự bình đẳng của mọi người, là con của cùng một Thiên Chúa, được cùng một Đức Ki-tô cứu chuộc, không phân biệt chủng tộc, giai cấp hay nghề nghiệp. Ki-tô giáo cũng làm nổi bật phẩm giá lao động và các giá trị nội tâm. Luật phổ quát của tình yêu và đức ái làm cho mọi người trở thành người thân cận của nhau.
Đức Thánh Cha khẳng định nguyên tắc thế tục phải đi đôi với sự cộng tác thực sự, tôn trọng quyền tự trị và quyền tự do tổ chức, ngôn luận, thờ phượng của các Giáo hội. Trở về nguồn cũng là tái khám phá nền tảng của những giá trị phổ quát: phẩm giá và các quyền bất khả xâm phạm của con người, tự do, dân chủ, bình đẳng và nhà nước pháp quyền. Cùng với đối thoại, điều này giúp tìm lại sự quân bình giữa quyền và nghĩa vụ, giữa cá nhân và công ích.
Việc nhìn nhận cội nguồn Ki-tô giáo không mang tính loại trừ. Trong xã hội đa văn hóa, trở về nguồn phải song hành với mở ra đối thoại. Nhắc lời Đức Phan-xi-cô, ngài mời gọi trân trọng sự phong phú của các truyền thống châu Âu và tìm kiếm sự hòa hợp không bị chi phối bởi bá quyền. Các quyền cá nhân phải gắn với nghĩa vụ và trách nhiệm đối với người khác.
Đề cập đến người di cư, ngài nhận định châu Âu đang bước vào một giai đoạn mới trong lịch sử gặp gỡ giữa các dân tộc. Những người chạy trốn chiến tranh, bách hại và nghèo đói cần các con đường hợp pháp, an toàn, sự trợ giúp và bảo vệ trước nạn buôn người. Tuy nhiên, đón tiếp còn đòi hỏi giúp họ hội nhập như thành viên trong gia đình, phát triển khả năng và thấm nhuần tinh thần của mái nhà chung. Vì thế, châu Âu cần vừa tái khám phá cội nguồn vừa chăm chú lắng nghe người khác.
Trọng tâm lời nhắn nhủ của Đức Thánh Cha là trách nhiệm xây dựng hòa bình. Ngài đau buồn nhận định chiến tranh đã trở lại ngay tại châu Âu, trở thành một “cuộc tàn sát vô ích” mới, mỗi ngày khiến vô số thường dân trở thành nạn nhân. Nhắc lại đóng góp của Schuman, ngài khẳng định: “Cần dấn thân vào một cuộc đối thoại kiên nhẫn, thể hiện lòng can đảm trong đàm phán và sẵn sàng nhượng bộ về một số lập trường vì lợi ích cao hơn là hòa bình”.
Việc tìm kiếm hòa bình không đồng nghĩa với một chủ trương hòa bình ngây thơ. Trích Tuyên bố Schuman, Đức Thánh Cha nhắc rằng không thể bảo vệ hòa bình thế giới nếu thiếu những nỗ lực sáng tạo tương xứng với các mối nguy đang đe dọa. Tuy nhiên, ngài cảnh báo phải tránh ảo tưởng tái vũ trang. Những lời kêu gọi tăng chi tiêu quân sự thường được biện minh bằng mối nguy đến từ bên khác. Cổ võ hòa bình đòi hỏi hành động tích cực, chứ không chỉ chuẩn bị cho chiến tranh.
Từ đó, ngài đặt câu hỏi liệu thế giới có thực sự thực hiện những “nỗ lực sáng tạo” cho hòa bình, hay chỉ tìm cách “ngăn dòng máu đang đổ vì chiến tranh” và chuẩn bị tốt hơn cho những cuộc chiến được cho là sẽ xảy đến. Châu Âu theo tầm nhìn Schuman phải ưu tiên đối thoại và chia sẻ nguồn lực, để chiến tranh không chỉ trở thành điều không thể nghĩ tới mà còn không thể xảy ra trên thực tế.
Một nền tảng khác là sự tôn trọng luật pháp quốc tế và các cam kết. Đức Thánh Cha nhấn mạnh luật pháp quốc tế cùng chủ nghĩa đa phương bảo vệ sự bình đẳng thực sự giữa các quốc gia, đồng thời chống lại ý muốn thống trị, nguồn gốc của mọi xung đột. Ngài cảnh báo các mối quan hệ ngày càng trở nên man rợ, lời đã hứa bị xem thường, trong khi dối trá và lừa lọc lại được khoe khoang.
Châu Âu có thể giúp chấm dứt vòng xoáy ấy bằng sự tôn trọng người khác mà mình đã vun trồng. Kinh nghiệm tám mươi năm qua cho thấy những quan điểm và lợi ích khác biệt có thể được bảo vệ bằng gặp gỡ thay vì đối đầu. Nhắc lời Schuman về việc xây dựng châu Âu qua những thành tựu cụ thể, ngài khích lệ đừng mất niềm tin dù bước tiến đôi khi nhỏ bé. Thời gian và lòng kiên nhẫn giúp hình thành sự liên đới thực sự, để không ai bị bỏ rơi.
Ở phần cuối, Đức Thánh Cha hướng đến người trẻ, những người được mời gọi xây dựng châu Âu hôm nay và ngày mai. Ngài khuyến khích họ chu toàn sứ mạng kiến tạo hòa bình trong tâm hồn, các mối tương quan, gia đình, trường học và xã hội; đừng khuất phục trước bạo lực và áp bức. Người trẻ được mời gọi yêu mến sự sống, đừng sợ tương lai, lập gia đình, sinh con và bảo vệ phẩm giá mọi người từ giây phút đầu tiên trong lòng mẹ đến hơi thở cuối cùng.
Ngài cũng mời gọi người trẻ làm việc không mệt mỏi vì thiện ích cộng đồng, kể cả qua việc dấn thân vào chính trị. Đức Thánh Cha nhắn nhủ: “Hãy trở nên những người xây dựng cộng đồng!”. Với sự đóng góp của họ, một châu Âu bén rễ vững chắc sẽ tiếp tục nở hoa và khơi nguồn cảm hứng cho thế giới. Ngài kết thúc bằng lời cầu xin Thiên Chúa nâng đỡ những quyết tâm ấy, chúc lành và gìn giữ toàn thể châu Âu.
Nguồn: Vatican News
