BÀI 11: CHA ĐẮC LỘ TRỞ VỀ MACAO, RÔ-MA, PHÁP
VÀ VIỆC THÀNH LẬP CÁC ĐỊA PHẬN TÔNG TÒA (1659)
I. LỜI CHÚA
“Thầy sẽ xin Cha và Ngài sẽ ban cho anh em một Đấng Bảo Trợ khác đến ở với anh em luôn mãi.” (Ga 14, 16)
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ
Sau khi chịu cảnh bị trục xuất khỏi Đàng Ngoài năm 1630 rồi tiếp tục bị trục xuất khỏi Đàng Trong năm 1645, Cha Đắc Lộ rời các vùng truyền giáo thân yêu để trở về Macao. Dù thân xác phải xa cách các tín hữu Việt Nam, trái tim ngài vẫn luôn cháy rực một tình yêu thương và nỗi trăn trở cho tương lai của cánh đồng truyền giáo nơi đây. Từ thực tế mục vụ đau thương khi thấy các cộng đoàn tín hữu liên tục bị bỏ rơi mỗi khi các thừa sai bị trục xuất, ngài nhận thức rằng: Giáo Hội Việt Nam muốn tồn tại và phát triển vững chắc thì không thể mãi lệ thuộc vào các thừa sai ngoại quốc, mà bắt buộc phải có hàng giáo sĩ bản địa và một cơ cấu Giáo Hội độc lập khỏi chế độ bảo trợ truyền giáo phương Tây.
1. Hành trình về Rôma và cuộc vận động Tòa Thánh
Năm 1649, từ Macao, Cha Đắc Lộ vượt biển đầy hiểm nguy để lên đường trở về Châu Âu. Khi đến Rôma[1], ngài đã dâng lên Đức Giáo hoàng Innocentê X và Bộ Truyền giáo một bản điều trần, trình bày tường tận về tình hình, những thuận lợi cũng như khó khăn của cánh đồng truyền giáo Đại Việt[2]. Ngài tha thiết xin Tòa Thánh đưa ra những quyết sách táo bạo: cử ngay các Giám mục sang phương Đông để trực tiếp truyền chức linh mục cho các thầy giảng và chủng sinh bản địa, đồng thời thiết lập các hàng giáo phẩm độc lập.
2. Hành trình đến nước Pháp và việc tìm kiếm nhân sự, tài chính
Rời Rôma, Cha Đắc Lộ tiếp tục sang Pháp. Tại đây, ngài đi khắp các đại học, các giáo xứ, gặp gỡ các linh mục trẻ, các nhà trí thức và giới trẻ để khơi dậy ngọn lửa truyền giáo mãnh liệt[3].
– Gặp gỡ các cha Dòng Tên tại Pháp: Ngài chia sẻ những hạt giống đức tin đã đơm bông kết trái tại Việt Nam, kêu gọi sự dấn thân của các nhà truyền giáo tương lai.
– Tìm kiếm nhà tài trợ kinh tế: Ngài gặp gỡ các nhà quý tộc, các thương gia và những nhà tài trợ giàu có để vận động nguồn tài chính, gây quỹ phục vụ cho công cuộc truyền giáo lâu dài tại Viễn Đông.
– Chúa quan phòng đưa tới gặp gỡ cha Balot – Dòng tên, người đang linh hướng “Nhóm Bạn Hiền”, gồm những linh mục và trí thức trẻ, trong đó có François Pallu. Chính nhờ những chuyến vận động không mệt mỏi này, ngài đã gặp gỡ và truyền cảm hứng cho những nhân vật then chốt như François Pallu (sau này là Đức cha tiên khởi của Đàng Ngoài) và Pierre Lambert de la Motte, những người sẽ hiến trọn cuộc đời cho sứ mạng gây dựng Giáo Hội Việt Nam. Những nỗ lực không mệt mỏi của ngài đã đặt nền móng cho việc thành lập Hội Truyền Giáo Paris (MEP) vào năm 1653.
3. Quyết định lịch sử năm 1659 của Tòa Thánh
Những cố gắng gian khổ và bền bỉ của Cha Đắc Lộ cuối cùng đã đơm hoa kết trái rực rỡ ngoài sức mong đợi. Ngày 09-9-1659, Đức Giáo hoàng Alexandrô VII đã ban Tông sắc Super Cathedram, chính thức thiết lập hai Địa phận Tông tòa đầu tiên tại Việt Nam:
Địa phận Đàng Ngoài: Đặt dưới sự cai quản của Đức cha tiên khởi François Pallu.
Địa phận Đàng Trong: Đặt dưới sự cai quản của Đức cha tiên khởi Pierre Lambert de la Motte.
4. Tầm quan trọng, ý nghĩa, mục đích, giá trị và động lực dấn thân của Cha Đắc Lộ
Mục đích: Nhằm cứu lấy cánh đồng truyền giáo tại Việt Nam khỏi nguy cơ sụp đổ hoàn toàn sau các cuộc bách hại Đạo và trục xuất các nhà truyền giáo, đồng thời đưa Giáo Hội Việt Nam hội nhập vào cấu trúc phổ quát của Giáo Hội hoàn vũ dưới sự dẫn dắt trực tiếp của Tòa Thánh.
Động lực dấn thân: Tình yêu mến Chúa thiết tha và lòng trắc ẩn sâu xa đối với các linh hồn người Việt mà ngài đã từng chung sống, ra sức bảo vệ và đồng cam cộng khổ.
Tầm quan trọng và giá trị: Biến một cánh đồng truyền giáo non trẻ, thụ động và dễ bị tổn thương thành một Giáo Hội trưởng thành, có tính tự lập cao, tự chủ về nhân sự (hàng giáo sĩ bản địa) và vững vàng trước mọi cơn bách hại qua các thế kỷ tiếp theo.
Thành quả: Sự kiện năm 1659 làm một dấu mốc hết sức quan trọng, đánh dấu thời kỳ Giáo Hội tại Việt Nam bước sang một giai đoạn mới, có Giám mục dẫn dắt, hình thành hàng ngũ giáo sĩ bản địa. Việc thiết lập hai Địa phận Tông tòa mang ý nghĩa và giá trị đích thực trả lại cho Hội Thánh căn tính về việc truyền giáo và loan truyền ơn cứu độ cho muôn dân.
Với vai trò pháp lý là Địa phận Tông tòa do Tòa Thánh thiết lập, địa phận Tông tòa này có điều kiện thuận lợi hơn để củng cố cơ cấu tổ chức, đời sống thiêng liêng và nhân sự. Trước hết, cơ cấu này giúp hoạt động truyền giáo từng bước thoát khỏi sự lệ thuộc chặt chẽ vào chế độ bảo trợ truyền giáo phương Tây sang Bộ Truyền giáo; các Giám mục có năng quyền của Tòa Thánh trao mới được phép truyền chức linh mục và xây dựng Đại Chủng viện và lập các Dòng tu, qua đó củng cố nền tảng tổ chức của Hội Thánh. Thứ hai là thiết lập quy tụ hàng giáo sĩ bản địa đem Tin Mừng cho chính đồng bào và dân tộc mình.
IV. CÂU HỎI ĐÚC KẾT VÀ MỞ RỘNG
1. Sau khi bị trục xuất khỏi Đàng Ngoài và Đàng Trong, Cha Đắc Lộ đã thi hành sứ vụ ở đâu và nhận thức được điều gì cốt yếu cho Giáo Hội Việt Nam?
2. Năm 1649, khi đến Rôma gặp Đức Giáo hoàng Innocentê X và Bộ Truyền giáo, Cha Đắc Lộ đã tha thiết xin điều gì?
3. Khi sang Pháp, Cha Đắc Lộ đã thực hiện những công việc quan trọng nào để hỗ trợ cho sứ mạng truyền giáo?
4. Ngày 09-9-1659, Đức Giáo hoàng Alexandrô VII đã ban hành văn kiện gì và thiết lập những Địa phận Tông tòa nào tại Việt Nam?
5. Sự kiện thành lập hai Địa phận Tông tòa năm 1659 mang lại ý nghĩa lịch sử nào cho Giáo Hội Việt Nam?
IV. THỰC HÀNH VÀ QUYẾT TÂM
– Luôn yêu mến, vâng phục và cầu nguyện cho Đức Giáo hoàng, Đức Giám mục Giáo phận và các Linh mục.
– Ý thức trách nhiệm xây dựng Giáo phận và giáo xứ ngày càng phát triển.
Gợi ý suy niệm:
Tầm nhìn được ơn soi sáng và vượt thời đại của Cha Đắc Lộ khi vận động Tòa Thánh thành lập các Địa phận Tông tòa (1659) và hàng giáo sĩ bản địa đã giúp Hội Thánh tại Việt Nam trưởng thành và đứng vững qua muôn thăng trầm bách hại. Vì vậy chúng ta được mời gọi cần có một trái tim thao thức, biết chủ động dấn thân xây dựng cộng đoàn và lan tỏa Đức Tin như Cha Đắc Lộ xưa đã làm.
Chia sẻ và hành động:
1. Trao đổi: Chúng ta thể hiện tinh thần vâng phục, lòng yêu mến và sự cộng tác thiết thực với Đức Thánh Cha, Đức Tổng Giám mục, cùng quý Cha xứ như thế nào?
2. Hành động: Trong tinh thần hiệp hành và đồng trách nhiệm, Chúng ta siêng năng cầu nguyện cho Đức Thánh Cha, Đức Tổng Giám mục Giáo phận và quý Cha; tích cực cộng tác xây dựng giáo phận, giáo xứ ngày càng thăng tiến về đức tin, đức cậy và đức mến.
V. LỜI NGUYỆN
Lạy Thiên Chúa là Mục Tử Tối Cao, Chúa không bao giờ bỏ rơi đoàn chiên Chúa. Chúng con tạ ơn Chúa đã dùng khả năng nhìn xa trông rộng của Cha Đắc Lộ để ban cho Giáo Hội Việt Nam hai Địa phận Tông tòa đầu tiên. Xin Chúa tiếp tục gìn giữ, chúc lành cho Đức Giám mục và các Linh mục trong Giáo phận chúng con, để các ngài luôn là những mục tử như lòng Chúa mong ước. Chúng con cầu xin nhờ Đức Ki-tô, Chúa chúng con. Amen.
[1] Archives Des Missions Étrangères De Paris, Études et documents, 6, Église d’Asie, Série Histoire, 1998, tr. 44
[2] Archives Des Missions Étrangères De Paris, Sđd, tr. 49.
[3] Nt, tr. 52.
