BÀI 12: TỪ HOA TRÁI CỘNG ĐOÀN THĂNG LONG XƯA ĐẾN SỨ VỤ DẤN THÂN HÔM NAY
I. LỜI CHÚA
“Thầy là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái; vì ngoài Thầy, anh em chẳng làm gì được.” (Ga 15, 5)
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ
Nhìn lại hành trình 400 năm kể từ ngày hạt giống Tin Mừng được gieo trồng trên mảnh đất Thăng Long – Kẻ Chợ (1627-2027), Tổng Giáo phận Hà Nội chúng ta hôm nay được mời gọi nhìn lại quá khứ để cảm nghiệm gia sản đức tin vô giá mà mình đã lãnh nhận. Hơn nữa, những di sản đó cũng là một “món nợ ân tình” đã được tưới gội bằng mồ hôi, nước mắt và máu đào của các bậc tiền nhân.
Gia sản tinh thần và văn hóa mà các bậc đi trước để lại không thuộc về riêng một cá nhân nào, nhưng đã trở thành máu thịt, thành bản sắc thiêng liêng của cả Giáo Hội địa phương. Để bày tỏ tâm tình tri ân, chúng ta hãy nhìn lại những hoa trái và bài học sống động từ chính cộng đoàn Thăng Long xưa, được minh chứng qua các sự kiện lịch sử cụ thể. Từ đó, giúp mỗi người chúng ta định hướng trách nhiệm của mình cần dấn thân phục vụ cho cộng đoàn Tổng Giáo phận Hà Nội hôm nay.
1. Đời sống đức tin kiên trung, hiệp thông và trung thành giữ đạo giữa thử thách
Ngay từ những năm đầu (1627-1630), cộng đoàn Thăng Long đã hình thành nếp sống kết hiệp với Thiên Chúa ngang qua việc học giáo lý, cùng nhau đọc kinh, tham dự Thánh lễ[1]. Bên cạnh đó, các tín hữu còn thể hiện tâm tình yêu mến vâng phục các thừa sai, đặc biệt Đức Giáo Hoàng qua lá thư nồng thắm tình con thảo[2]. Khi nhà chúa ban hành lệnh cấm đạo năm 1628, lệnh trục xuất năm 1629 và 1630, các tín hữu vẫn kiên trung nhóm họp, thức trắng đêm để xưng tội, đồng thời thể hiện sự biết ơn và luyến tiếc qua hành động lặn lội từ xa đến tiễn biệt các mục tử. Tiêu biểu như vị lão thành hơn 70 tuổi mặc y phục đại trào phủ phục bái lạy tiễn biệt Cha Đắc Lộ như một thánh hiền tại bến Sông Hồng, hay hàng ngàn người giữ vững đức tin suốt nhiều năm vắng bóng linh mục.
Chính vì thế, lòng biết ơn tiền nhân đòi hỏi các tín hữu hôm nay không được sống đạo hời hợt, hình thức, nhưng phải biết xây dựng các giáo xứ, giáo họ thành những cộng đoàn hiệp thông thực sự. Đặc biệt, giữa những thách đố của xã hội thực dụng hôm nay, chúng ta được mời gọi sống hiệp thông với Chúa, hiệp thông với Hội Thánh, hiệp thông với anh chị em qua việc siêng năng cử hành, lãnh nhận các bí tích và nuôi dưỡng ngọn lửa đức tin trong mỗi gia đình.
2. Tinh thần dấn thân, cộng tác chặt chẽ với hàng giáo sĩ và vai trò của người giáo dân
Trước tình thế thiếu vắng các vị mục tử do lệnh trục xuất của chúa Trịnh, giáo đoàn Đàng Ngoài đã sinh hoa trái là việc thành lập Hội thầy giảng (1630) với các gương mặt tiêu biểu như thầy Phan-xi-cô, An-rê, I-nha-xu và thầy trợ sĩ An-tôn. Trong thánh lễ chia tay Cha Đắc Lộ, các thầy đã khấn ba lời khuyên Phúc Âm, trở thành cánh tay nối dài đi rảo khắp các tỉnh rửa tội cho hơn 3.300 người, tự lực dựng lên 20 nhà thờ mới làm nơi thờ phượng Chúa và quy tụ anh chị em[3].
Do đó, sự phát triển của Giáo Hội không chỉ trông chờ vào hàng giáo sĩ, mà đòi hỏi ý thức đồng trách nhiệm của người giáo dân. Hôm nay, mỗi người chúng ta cần tích cực dấn thân phục vụ trong các hội đoàn, hội đồng mục vụ, giáo lý viên; biết hy sinh thời gian, khả năng để cùng cộng tác với các mục tử xây dựng và mở rộng Nước Chúa tại giáo xứ.
3. Can đảm làm chứng tá và sẵn sàng tử đạo
Sau một thời gian hạt giống Tin Mừng được gieo trồng trên đất Thăng Long, giáo đoàn này đã được chung chia thánh giá, sự bách hại và hy sinh của Thầy Giê-su Chí Thánh. Từ mảnh đất ấy đã trổ sinh những hoa trái máu đào vô cùng cao quý. Cụ thể như trường hợp Phan-xi-cô, một người làm công việc khiêng cáng cho hoàng tử em chúa. Sau khi gia nhập Hội Thánh, ông thay vì khiêng cáng cho hoàng tử thì Phan-xi-cô lại khiêng người chết đi chôn. Hay tin, vị hoàng tử cấm ông làm việc đó. Tuy nhiên, Phan-xi-cô từ chối và cuối cùng đã chết vì đức tin sau 2 năm gia nhập Hội Thánh[4]. Phan-xi-cô đã trở thành chứng nhân tiên khởi cho hạt giống đức tin trổ sinh trên quê hương. Tinh thần trung kiên sống chứng tá cho Chúa được minh chứng bằng hàng ngàn vị tử đạo kéo dài tới các thế kỷ sau.
Do đó, ta thấy Đạo Chúa được lớn lên một phần nhờ máu các vị tử đạo. Chữ “tử đạo” trong thời đại hôm nay không có nghĩa là đổ máu trên pháp trường, mà là sự “chết đi” cho tính ích kỷ, lười biếng và những toan tính trần tục; là can đảm nói không với sự gian dối, bất công để bảo vệ chân lý, công lý và là lòng bác ái trong đời sống hằng ngày.
4. Trân trọng giá trị văn hóa, ngôn ngữ và đời sống đạo đức bình dân
Cộng đoàn tiên khởi khi đã đón nhận đức tin Công giáo không bứt khỏi cội nguồn mà trân trọng các giá trị truyền thống dân tộc và phát huy tinh thần hội nhập. Điều này được thể hiện qua việc hệ thống hóa chữ Quốc ngữ trong tác phẩm Phép giảng tám ngày; thánh hóa tục lệ dựng cây nêu ngày Tết thành biểu tượng Thánh Giá, và sáng tạo ra hình thức Ngắm Mười lăm Sự Thương Khó mang bản sắc Việt Nam.
Vì vậy, các tín hữu hôm nay cần biết trân quý tiếng nói, văn hóa dân tộc và các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp như lòng hiếu thảo, trọng nghĩa tình; biết làm cho đời sống đức tin gắn kết hài hòa với đời sống văn hóa, gia đình và xã hội; đồng thời biết bảo vệ những giá trị tinh thần cao quý trước những luồng văn hóa thực dụng ngoại lai; chuyên cần học hỏi giáo lý và nhiệt thành trong công cuộc giáo dục đức tin cho bản thân và cho thế hệ trẻ, trở thành những tín hữu tri thức và trưởng thành về đức tin.
5. Một Hội Thánh trưởng thành và hướng về tương lai
Nhận thức rõ Giáo Hội không thể mãi lệ thuộc vào thừa sai ngoại quốc, Cha Đắc Lộ đã lặn lội về Rôma và Pháp vận động, dẫn đến cột mốc lịch sử ngày 09-9-1659: Đức Giáo hoàng Alexander VII ban sắc lệnh Super Cathedram thiết lập hai Địa phận Tông tòa Đàng Ngoài và Đàng Trong do các Giám mục tiên khởi François Pallu và Pierre Lambert de la Motte cai quản.
Kế thừa đời sống đức tin hào hùng và tinh thần truyền giáo của các bậc tiền nhân, cộng đoàn Tổng Giáo phận Hà Nội hôm nay được mời gọi, trong Năm Thánh 2027, ý thức hơn trách nhiệm loan báo Tin Mừng và chủ động dấn thân truyền giáo. Mỗi tín hữu được mời gọi trở nên một nhà truyền giáo ngay trong môi trường sống của mình, đem ánh sáng Tin Mừng đến với anh chị em chưa nhận biết Chúa, góp phần thánh hóa đời sống con người và xây dựng xã hội Việt Nam thấm nhuần các giá trị Tin Mừng.
III. CÂU HỎI ĐÚC KẾT VÀ MỞ RỘNG
1. Từ đời sống đức tin kiên trung của cộng đoàn Thăng Long xưa, các tín hữu Tổng Giáo phận Hà Nội hôm nay được mời gọi thực hành điều gì?
2. Nhìn lại tinh thần nhiệt thành và sự hình thành Hội thầy giảng năm 1630, cộng đoàn hôm nay cần thể hiện trách nhiệm dấn thân và cộng tác với Bề trên Tổng Giáo phận như thế nào?
3. Noi gương các Thánh Tử đạo, cộng đoàn tín hữu được mời gọi thực hành việc dấn thân và hành hương Năm Thánh ra sao?
4. Xưa cộng đoàn tiên khởi đã tự lực, quảng đại quyên góp xây dựng nhà thờ, nay các tín hữu thuộc Tổng Giáo phận Hà Nội có trách nhiệm gì trong việc xây dựng các cơ sở vật chất và đời sống đức tin giáo xứ?
5. Nhìn vào các hoạt động bác ái và đời sống hiệp thông của cộng đoàn tiên khởi, chúng ta cần thể hiện tình yêu thương bác ái trong đời sống hiện nay thế nào?
6. Việc trân trọng các hình thức đạo đức bình dân (như Ngắm Mười lăm Sự Thương Khó, lễ Tết) gợi lên bài học thực hành nào về đời sống đạo đức bình dân?
7. Từ di sản hội nhập và thăng tiến theo gương các vị tiền nhân, cộng đoàn chúng ta hôm nay cần quan tâm đặc biệt đến việc thăng tiến những đối tượng nào trong xã hội và gia đình?
8. Đâu là việc cần ưu tiên mà linh mục, nam nữ tu sĩ, giáo dân, giáo xứ và các hội đoàn cần phải thực hành trong Năm Thánh?
9. Trong Năm Thánh 2027, Tổng Giáo phận Hà Nội mong muốn thiết lập một căn tính đức tin trưởng thành cho các tín hữu, cho giáo xứ và Tổng Giáo phận như thế nào?
IV. Quyết Tâm
Gợi ý suy niệm: 400 năm là một dòng chảy hồng ân dạt dào. Những thành quả và hoa trái đức tin ta đang hưởng dùng hôm nay được đánh đổi bằng mồ hôi, hy sinh và máu đào của biết bao thế hệ tiền nhân.
Chia sẻ và hành động:
Trao đổi: Đứng trước món nợ ân tình lớn lao ấy, cộng đoàn giáo xứ và mỗi gia đình chúng ta cần có những hành động thiết thực nào để tiếp nối truyền thống kiên trung, hiệp thông và dấn thân của cộng đoàn Thăng Long xưa?
Hành động: Sống tinh thần Năm Thánh 2027 bằng việc siêng năng tham dự Thánh lễ, học hỏi Lời Chúa và gìn giữ truyền thống đạo đức tốt đẹp của gia đình, giáo xứ.
Tích cực dấn thân tham gia các hội đoàn, công tác bác ái và hỗ trợ việc truyền giáo tại giáo xứ, noi gương tinh thần trách nhiệm của Hội thầy giảng xưa.
Can đảm làm chứng cho sự thật và tình yêu của Chúa bằng đời sống bác ái, hiệp nhất giữa môi trường sống hằng ngày.
V. LỜI NGUYỆN
Lạy Thiên Chúa Ba Ngôi cực thánh, chúng con cất lời tạ ơn Chúa vì biết bao hồng ân ngài đã đổ xuống trên Tổng Giáo phận Hà Nội suốt 400 năm qua. Nhìn lại gương sáng kiên trung của các bậc tiền nhân, các thầy giảng tiên khởi và các thánh tử đạo, xin ban cho chúng con ơn soi sáng và sức mạnh của Chúa Thánh Thần.
Xin giúp chúng con biết chuyển hóa lòng biết ơn thành hành động dấn thân cụ thể, sống hiệp thông, bác ái và hăng say loan báo Tin Mừng trong đời sống hôm nay. Nhờ lời chuyển cầu của Đức Maria, Thánh Cả Giu-se và Cha Đắc Lộ, xin cho ngọn lửa đức tin tại Thăng Long xưa tiếp tục bừng cháy và trổ sinh hoa trái dồi dào trong thời đại chúng con. Chúng con cầu xin nhờ Đức Ki-tô, Chúa chúng con. Amen.
[1] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 90.
[2] Nt, tr. 167.
[3] Nt, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 170.
[4] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 171.
