Các i-côn luôn quy hướng về Đức Ki-tô. Chúng hoặc trực tiếp diễn tả hình ảnh của Ngài hoặc diễn tả hình ảnh các thánh của Ngài, là những vị đã đi theo Ngài, đã trở nên giống như Ngài theo đường lối riêng của mỗi vị, và như vậy các ngài phản ảnh ánh sáng của Thiên Chúa.
Trong hàng ngũ các thánh, Đức Ma-ri-a có một vị trí đặc biệt. Mẹ là Mẹ Đức Ki-tô; Mẹ đã cưu mang Đức Ki-tô nơi mình, là Đấng vừa hoàn toàn là người vừa hoàn toàn là Thiên Chúa; vì thế Mẹ được biết đến với tước hiệu là “Mẹ Thiên Chúa”. Một danh hiệu vừa khó hiểu vừa nghịch lý. Trong i-côn về Mẹ, tước hiệu đó được khắc dưới dạng chữ Hy-lạp viết tắt (MP ƟY – MHTHP OTHEƟY).
I-côn về Đức Ma-ri-a, cũng như các i-côn về Đức Ki-tô hay bất cứ i-côn nào đó về các thánh, thường không có các chi tiết ở phần nền (background) hoặc hậu cảnh, duy chỉ có một màu nền sáng chói, tượng trưng cho sự hiện diện của Thiên Chúa, Đấng là ánh sáng vĩnh hằng.
Có hàng loạt các i-côn về Đức Ma-ri-a. Một vài bức thể hiện Mẹ đang ôm Con, hướng về chúng ta, hoặc đang chỉ về Con Mẹ. Một số bức khác (được gọi là các i-côn “âu yếm”), Đức Ki-tô đang áp sát mặt vào má Mẹ, nhấn mạnh đến sự gần gũi và tình yêu nhân tính đã kết hiệp hai mẹ con nên một.
Trong tất cả các i-côn này, Đức Ki-tô không được tả thực như một em bé, mà được vẽ theo tỉ lệ như một người lớn. Theo cách này, bức i-côn tránh được tình trạng chỉ thể hiện một thời khắc nào đó trong cuộc đời của Mẹ Ma-ri-a và Chúa Giê-su, và đồng thời có khả năng gợi ra một điều gì đó về mối tương quan kéo dài trong suốt toàn bộ cuộc đời của Mẹ và Chúa và còn tiếp mãi cho đến ngàn thu.
Những người thuộc văn hóa Tây Phương thường cố tìm ra một cách chính xác tính biểu trưng của từng màu sắc trong các i-côn. Chúng ta thường nối kết một cách chính xác các màu dùng trong phụng vụ với các mùa, hoặc trong cuộc sống hằng ngày chúng thường có các biểu đồ màu, hay các mảng màu trên nền bản đồ, mỗi màu ấy đều được mã hóa theo một ý nghĩa. Thế nhưng, không hề có một hệ thống biểu tượng các màu như vậy trong các i-côn khiến chúng ta có thể nói, chẳng hạn như: “màu đỏ có nghĩa là tình yêu”, hoặc “màu xanh có nghĩa là hy vọng”. Ý nghĩa của màu sắc trong các i-côn linh động và tinh tế hơn, và như thế cần phải giải thích theo từng trường hợp. Tuy nhiên, nếu Đức Ki-tô được vẽ với chiếc áo màu vàng thì chúng ta đúng khi cho rằng nó thể hiện vương quyền và thần tính của Ngài. Nếu trang phục của Ngài có hai màu, như ta thường thấy, điều này muốn nói lên rằng Ngài vừa là Thiên Chúa vừa là con người: theo kiểu nói thần học là, Ngài có hai bản tính, Thiên Chúa và loài người. Đức Ma-ri-a thường được vẽ với trang phục cùng màu nhưng theo một tông (tones) tối hơn và ngược chiều với màu áo của Chúa Giê-su, điều này muốn nói rằng Đức Ki-tô vốn bản tính là Thiên Chúa nhưng đã mang lấy thân phận loài người chúng ta, trong khi đó Đức Ma-ri-a (và tất cả những ai, giống như Mẹ, tức là tin vào Đức Ki-tô) vốn bản tính là con người, nhưng được Thiên Chúa kêu mời dự phần vào bản tính của Ngài (xem 2 Pr 1,4).
Lm. Phao-lô Nguyễn Hữu Hiệp
Trích “Nội san Nhà Chung” – Số 31
ĐỌC THÊM
