Đôi nét về Thượng Hội đồng Giám mục lần thứ XVI – 1: Hình thức

Thượng hội đồng giám mục

Hôm nay ngày 17/10/2021 các Giáo hội địa phương trên toàn thế giới tổ chức khai mạc Thượng Hội đồng Giám mục lần thứ XVI cấp giáo phận. Thượng Hội đồng này đã được Đức Giáo hoàng Phanxicô khai mạc tại Vaticano ngày 9-10/10 vừa qua ở mức độ toàn cầu với sự tham dự của các Giám mục đại biểu. Thánh lễ long trọng khai mạc tại Vương cung thánh đường thánh Phê-rô với sự tham dự của đông đảo mọi thành phần dân Chúa. Tại Việt Nam, các Đức Giám mục đã thống nhất sẽ khai mạc vào Chúa nhật thứ nhất Mùa Vọng tới đây.

Để cùng thực hiện bổn phận của mỗi tín hữu là tham gia vào Thượng Hội đồng, cách đặc biệt ở giai đoạn cử hành tại Giáo hội địa phương, chúng ta cùng tìm hiểu đôi nét về Thượng Hội đồng này trong 3 phần: Hình thức của Thượng Hội đồng, Nội dung và diễn tiến của Thượng Hội đồng, Cách thức tham gia vào Thượng Hội đồng.

Đôi nét về Thượng Hội đồng Giám mục lần thứ XVI – 2: Nội dung

1. Hình thức của Thượng Hội đồng (Synodus Episcoporum)

Gọi một cách đầy đủ thì đây là: Thượng Hội đồng Giám mục thông thường lần thứ XVI.

Cụm từ “Thượng Hội đồng Giám mục” được dịch từ nguyên ngữ “Synodus Episcoporum” tiếng Anh là Synod of Bishops. Trong lịch sử của Giáo hội chữ Synodus và chữ Concilium được dùng gần như đồng nghĩa để chỉ về việc các Đức Giám mục trên toàn thế giới hay tại một vùng nào đó họp nhau lại để bàn thảo và đưa ra những quyết định quan trọng cho Giáo hội. Thường thì cả hai chữ này đều được dịch là “Công đồng”. Chẳng hạn: Concilium Vaticanum II – Cồng đồng Vaticano II; Synodus Tunquinensis – Công đồng Miền Bắc Kỳ.

Kể từ sau Công đồng Vaticano II, hai chữ này được phân định rõ ràng hơn và mang 2 hình thức khác nhau. Ngày 15 tháng 9 năm 1965 trong khi Công đồng Vaticano II còn đang diễn tiến thì Đức Giáo hoàng Phaolo VI đã công bố thành lập một thể loại mới mang tên “Synodus Episcoporum” qua tự sắc Apostolica Sollicitudo.

Thể loại mới này nhằm đưa ra giải pháp mà các nghị phụ trong Công đồng thao thức: Xã hội thì biết chuyển mau lẹ, việc triệu tập Công đồng rất khó khăn và lâu, làm sao để các Giám mục có thể thường xuyên hội lại cùng Đức Giáo hoàng để xử lý công việc của Giáo hội kịp thời. 

Khi có thể loại mới này thì hai chữ Concilium và Synodus mang 2 nội dung khác nhau. Chữ “Concilium” được dịch ra tiếng Việt là “Công đồng” và chữ “Synodus” ở đây được dịch là “Thượng Hội đồng”. Tuy nhiên, cùng một chữ Synodus này nhưng trong mức giáo phận thì lại được dịch là “Công nghị”. Trong Giáo luật các điều 460 – 468 nói về “Synodus Dioecesana – Công nghị giáo phận”1. Cho nên dịch là “Công nghị các Giám mục thế giới” thì thuận hơn là “Thượng Hội đồng Giám mục”. Tuy nhiên, ngôn ngữ chỉ là quy ước chung của xã hội.

Theo Giáo luật, thể loại Concilium (các điều 336 – 341) và Synodus (các điều 342 – 348) khác nhau căn bản ở hình thức tổ chức và tính pháp lý trong quyết định sau cùng. Về hình thức tổ chức, Công đồng bao gồm tất cả các Giám mục trên thế giới có bổn phận tham dự với quyền biểu quyết; còn Thượng Hội đồng chỉ bao gồm một số Giám mục đại diện cho các Giám mục trên toàn thế giới được tham dự với quyền biểu quyết. Về tính pháp lý, văn kiện cuối cùng của Công đồng được các Nghị phụ biểu quyết mang tính chung kết và Đức Giáo hoàng quyết định trong tư cách hiệp đoàn với các Giám mục nghị phụ (đ. 341); còn Văn kiện cuối cùng của Công nghị (Thượng Hội đồng) thì cũng được các Đức Giám mục biểu quyết nhưng kết quả biểu quyết chỉ có tính tham vấn cho Đức Giáo hoàng mà thôi và chính Đức Giáo hoàng mới là người đưa ra quyết định cuối cùng cũng như ký ban hành văn kiện với tư cách Giáo hoàng.

Ngày 18 tháng 9 năm 2018, Đức Giáo hoàng Phanxicô ban hành Tông hiến “Episcopalis comminio” nói về cơ cấu của Thượng Hội đồng Giám mục. Khoản 17 và 18 trong Tông hiến này có quy định mới về văn kiện chung kết của Thượng Hội đồng. 

Trước đây thì văn kiện chung kết được gửi tới Đức Giáo hoàng rồi tùy ngài quyết định và thông thường các Đức Giáo hoàng dựa vào bản văn này để soạn ra một Tông huấn hậu Thượng Hội đồng. Nhưng theo Tông hiến mới này, văn kiện chung kết được soạn thảo kỹ lưỡng và được các Đức Giám mục bỏ phiếu, cố gắng có sự đồng thuận cao trước khi trình lên Đức Giáo hoàng. 

Tới đây có hai khả thể xảy ra: thứ nhất, Đức Giáo hoàng phê chuẩn văn kiện này và như vậy nó trở thành giáo huấn thông thường của Đấng kế vị Thánh Phê-rô; thứ hai, nếu Đức Giáo hoàng trao quyền cho khóa họp Thượng Hội đồng quyết định, theo như quy định trong Giáo luật điều 343, thì khi Đức Giáo hoàng phê chuẩn và công bố văn kiện chung kết, văn kiện này trở thành giáo huấn thông thường của Đấng kế vị thánh Phê-rô. Nhưng trong trường hợp này, văn kiện chung kết được ký bởi Đức Giáo hoàng và các Giám mục tham dự Thượng Hội đồng. Điều này có nghĩa, văn kiện chung kết của Thượng Hội đồng ở khả thể thứ hai này có giá trị như một văn kiện của Công đồng chung.

Việc triệu tập Công đồng là rất khó khăn nên trong lịch sử Giáo hội hơn 2000 năm qua mới có 21 Công đồng chung. Nhưng việc triệu tập Thượng Hội đồng các Giám mục thì đơn giản hơn nên tính từ năm 1965 đến nay đã có 30 Thượng Hội đồng các thể loại.

Thượng Hội đồng Giám mục có 3 loại Đại hội chung: thông thường, ngoại thường và đặc biệt (đ. 345):

Đại hội chung đặc biệt nhằm thảo luận về những vấn đề liên quan trực tiếp đến một hoặc nhiều miền nhất định. Đã có 11 Thượng Hội đồng loại này, lần gần nhất là năm 2019 bàn về vùng Amazon.

Đại hội chung ngoại thường bàn về những vấn đề liên quan đến lợi ích của toàn Giáo hội có tính cấp bách cần có giải pháp ngay. Đức Giáo hoàng sẽ triệu tập tùy theo hoàn cảnh đòi hỏi. Đã có 3 Thượng Hội đồng loại này, lần gần nhất là năm 2014 bàn về gia đình.

Đại hội chung thông thường bàn về những vấn đề liên quan đến lợi ích của toàn Giáo hội và được cử hành 3 năm 1 lần. Trên thực tế thì khoảng 3 hoặc 4 năm cử hành 1 lần. Đã có 15 Thượng Hội đồng thuộc loại này và lần thứ 16 đang diễn ra bàn về “Vì một Giáo hội hiệp hành: Hiệp thông, tham gia, sứ vụ”. Tính từ năm 1965 đến nay thì trung bình cứ 3,5 năm có một Thượng Hội đồng Giám mục thông thường.

(Còn tiếp)

Lm. Giuse Lê Danh Tường

– – – – – – – – –

1 Chữ “Công nghị” trong các Tu Hội lại được dịch từ một chữ khác: “Capitulum”. “Capitulum Generale” là Tổng Công nghị trong các Tu Hội. (Giáo luật các điều 631 – 633)

Share on print
Print
Share on email
Email
Scroll to Top