Sáng ngày 14 tháng 10
Trong tiết thứ nhất của ngày thường huấn thứ ba, cha FX. Phan Long tiếp tục chia sẻ với các linh mục tham dự phương pháp cầu nguyện Lectio Divina, được đề cập tới trong Tông Huấn Verbum Domini qua 5 chặng (x tài liệu).
Chặng 1: Đọc (Lectio).
Đây là lắng nghe Lời Chúa nói bằng lòng tin. Chúng ta đọc những câu văn đọc trong Kinh Thánh. Không nên chọn bản văn tùy hứng nhưng nên chọn bản văn trong sách bài đọc. Thông thường là bài đọc của phụng vụ theo ngày. Hoặc đọc một cuốn Kinh thánh từ đoạn này qua đoạn kia mà không chọn bài theo sở thích của chúng ta. Như vậy, chúng ta cần tôn trọng bản văn. Đọc ra tiếng chứ không đọc thầm. Tuy nhiên cũng tùy hoàn cảnh mà có thể đọc thầm. Đọc bốn đến năm lần với cả con tim và trí tuệ để Lời Chúa thấm nhuần vào trong tâm lòng mình.
Khi cầu nguyện chung, có thể phân chia cho từng người, mỗi người đọc một lần. Chính vì thế nghe là một điều quan trọng, như khi chúng ta tham dự thánh lễ, chúng ta nghe đọc bài đọc và Tin mừng.
Nếu gặp bài quen thuộc thì có thể chép lại bản văn và nhẩm lại trong trí. Như vậy, ta có thể nỗ lực tập trung vào bản văn. Đọc bản văn nguyên ngữ thì tốt hơn và điều quan trọng là chúng ta phải nắm vững bản văn. Ta cần phải học đọc để biết chính bản thân mình. Nên đọc to tiếng để gặp gỡ, yêu mến và đón nhận Lời Chúa.
Cha FX. Phan Long đưa ra một kinh nghiệm khi ngài thực hiện Lectio Divina với một cộng đoàn tại Phi-lip-pin, bằng việc đọc một bản văn về câu chuyện Ðức Giêsu hiện ra với hai môn đệ trên đường Em-mau (Lc 24, 13-35) trong ba ngày liền. Bản văn được đọc đi đọc lại mỗi ngày và mỗi ngày đều có nhưng cảm nghiệm và chia sẻ mới trong nhóm, được kín múc từ việc đọc chính bản văn Tin mừng đó.
Chặng 2: Suy niệm (Meditatio).
Đó là làm cho Lời Chúa thấm nhẫm vào trong tâm hồn mình. Từ ngữ “Meditatio” có nghĩa là “nhai đi nhai lại” Lời Chúa để Lời của ngài đánh động. Chính Chúa đang nói với mình. Vậy đây là thời gian lấp đầy khoảng cách giữa bản văn và ta. Nhờ thế, ta tránh được chủ quan khi ta lắng nghe Kinh Thánh. Khi đó chúng ta được đồng hóa với tác giả được linh hứng khi viết ra bản văn. Đừng quên Kinh thánh là quyển sách có một không hai nên phải dùng Kinh thánh để giải thích Kinh thánh. Tìm những quy chiếu mà nó âm vang trong những bản văn Kinh thánh.
Chặng 3: Cầu nguyện (Oratio)
Chặng này giúp chúng ta thưa chuyện với Thiên Chúa. Vậy hãy cầu nguyện thẳng thắn, nhưng không chiều theo cám dỗ lải nhải khi thưa chuyện với Chúa. Hãy vận dụng những cảm xúc để thưa chuyện trực tiếp với Thiên Chúa. Lắng nghe tiếng nói của Chúa Thánh Thần để ta biết phải thân thưa với Chúa điều gì. Có khi ta cảm thấy rất khô khan nhưng điều quan trọng là biết dùng những tâm trạng này để cầu nguyện với Chúa. Trong mọi hoàn cảnh Chúa có thể tiên liệu và bố trí cho ta những khoảng khắc để đáp trả ý Chúa. Điều quan trọng là ta biết kiên trì và đặt mình trong thinh lặng, đối diện trước mặt Chúa.
Chặng 4: Chiêm ngưỡng (contemplatio).
Sau khi cầu nguyện, ta xem có câu nào trong bản văn làm cho lòng mình sáng ra thì chiêm ngưỡng Lời Chúa trong câu văn đó. Từ đó ta có cái nhìn về thế giới và mọi loài mọi vật với cái nhìn của Chúa. Ví dụ, câu chuyện Giacóp vật lộn với Thiên Chúa (St 32-33), ông chưa kịp định thần thì sau đó ông đã đi gặp anh mình là Ê-xau và ông chạy đến sụp lạy bẩy lần trước khi ôm lấy anh mình. Vậy chính sự gặp gỡ Chúa làm cho ông lớn lên.
Chặng 5: Hành động (Actio)
Thực hiện Lectio divina mỗi ngày, Lời Chúa sẽ thấm đẫm vào hành động của chúng ta. Trong Kinh thánh, hạn từ “nghe” nói lên sự gắn bó với Lời Chúa và đưa đến hành động. Vâng phục trong đức tin là mục tiêu của việc lắng nghe. Vậy chúng ta được đưa vào nguồn mạch của đời sống trong cung cách mình là người của Chúa.
Chúng ta cưu mang Lời Chúa để từ đó sinh ra những hành động tốt lành. Như thế là “tôi sống nhưng không phải là tôi sống mà là chính Chúa Kitô sống trong tôi” (Gl 2, 20). Điểm đến của Lectio divina là loan báo Tin Mừng.
Sau khi chia sẻ những chặng của Lectio divina, cha FX. Phan Long đã dừng lại vài phút để giải đáp những câu hỏi của các linh mục tham dự trước khi giới thiệu với cử tọa phần tiếp theo bằng kỹ thuật PowerPoint. Chủ để được giới thiệu là “Giảng từ Kinh Thánh”.
Theo Hiến chế Phụng vụ Thánh, bài giảng lễ phải rút nội dung từ nguồn Kinh thánh và Phụng vụ, không phải là bài chú giải Kinh thánh. Bài giảng cũng không phải là sử dụng Kinh thánh để chứng minh một luận đề. Vậy cần phải giúp cộng đoàn đến gần với Lời Chúa và cảm mến hương vị của Lời Chúa hơn; hiện tại hóa Lời Chúa cho cộng đoàn cử hành; trở về với Kinh Thánh để minh giải hoàn cảnh sống của con người qua Kinh Thánh.
Tầm quan trọng của bài giảng lễ. Trong Tông Huấn Verbum Domini số 59, Đức Thánh Cha đã nói rõ về bài giảng lễ: “…Vì thế, do thừa tác vụ chuyên biệt, những ai được đề cử lo việc giảng dạy, phải rất quan tâm đến bổn phận này. Phải tránh những bài giảng mơ hồ và trừu tượng, che giấu mất tính đơn giản của Lời Thiên Chúa, cũng như phải tránh những kiểu nói lan man lạc đề vô bổ rất có thể lôi kéo chú ý đến người giảng hơn là chú ý đến trọng tâm của sứ điệp Tin Mừng. Các tín hữu phải thấy rõ ràng rằng điều mà vị giảng thuyết đang bận tâm, đó là cho thấy Chúa Kitô, trung tâm của mọi bài giảng. Vì thế, các vị giảng thuyết cần phải quen biết và tiếp xúc chuyên cần với bản văn thánh; họ phải chuẩn bị bài giảng bằng suy niệm và cầu nguyện, để có thể giảng với xác tín và say mê. Thượng Hội Đồng Giám Mục đã khuyến khích lưu ý đến các câu hỏi sau đây: “Các bài đọc được công bố muốn nói gì? Các bài đọc ấy nói gì riêng với tôi? Tôi phải nói gì với cộng đoàn, trong khi quan tâm tới hoàn cảnh cụ thể của họ?”. Vị giảng thuyết “phải là người đầu tiên được thúc bách bởi Lời Thiên Chúa mà ngài loan báo”, bởi vì như thánh Augustinô đã nói: “Người giảng dạy Lời Thiên Chúa ở bên ngoài mà không nghe Lời ấy ở bên trong thì không thể mang lại hoa trái…”
Giảng lễ cần phải hiểu nội dung bài Kinh Thánh. Như vậy, ta phải xét đến “Cả Kinh Thánh lẫn Thánh Truyền đều phát xuất từ một nguồn mạch thần linh (= Thiên Chúa), có thể nói cả hai kết thành một và cùng quy hướng về một mục đích” (MK 9). Phải dựa vào Thánh Truyền để thấy bản văn đã được hiểu thế nào qua dòng lịch sử của Giáo Hội.
Muốn hiểu nội dung của một bản văn Kinh Thánh, cần thiết phải xét tới: Ngữ cảnh xa; Ngữ cảnh gần; Bố cục/Cấu trúc (nơi chốn/thời gian/nhân vật/hành động); Các từ ngữ (vấn đề: biển; Nước Thiên Chúa…); Các quy luật về hành văn (vấn đề: Phép thế đôi…).
Bằng việc trưng dẫn các ví dụ cụ thể trong các sách Tin Mừng, cha FX. Phan Long cho thấy rằng hiểu đúng bản văn Kinh Thánh là điều cần phải làm để giúp cho việc giảng lễ đi sát với bản văn, nhưng giảng cho dân chúng là một khía cạnh khác, bởi vì linh mục có thể chọn lựa một khía cạnh nào đó trong bản văn để giảng.
Tiếp đến, linh mục giảng lễ cần phải hiện tại Lời Chúa. Đây là công việc của người giảng để Lời Chúa hiện diện lại trong cộng đoàn phụng vụ. Lời Chúa được chọn sẵn để giúp cho linh mục tránh được chủ quan trong việc giảng Lời Chúa, tránh được mối nguy dùng các bản văn Lời Chúa mình thích để biện hộ cho lập trường tư tưởng hay suy nghĩ của riêng mình, và có tầm nhìn bao quát về kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa và phương pháp sư phạm của Người.
Trong thực tế, nếu chăm chú lắng nghe Lời Chúa và suy nghĩ về cuộc sống, chúng ta vẫn có thể tìm được những mối liên hệ cần thiết giữa Lời Chúa và các vấn đề về đời sống, và lấy Lời Chúa làm ánh sáng soi rọi những biến cố mà cộng đoàn đang quan tâm.
Để chuẩn bị tốt cho việc giảng lễ, cần phải trả lời năm câu hỏi căn bản sau:
– Đoạn Kinh Thánh này muốn nói điều gì?
– Đâu là ý tưởng trung tâm của bài giảng?
– Người giảng có kinh nghiệm gì về đoạn Kinh Thánh?
– Đâu là kinh nghiệm của người nghe?
– Mục đích bài giảng?
Năm câu hỏi để giảng lễ tốt cũng là phần kết thúc phần thuyết trình về Tông huấn Verbum Domini của Cha FX. Phan Long. Để kết luận, ngài dùng lời của Tông Huấn để như là lời cầu chúc cho các linh mục tham dự: “”Ước gì mỗi ngày sống của chúng ta được hun đúc bởi cuộc gặp gỡ mới mẻ với Đức Kitô, Ngôi Lời làm người của Chúa Cha: Người ở tại nguồn và ở cuối, và ‘tất cả đều tồn tại trong Người’ (Cl 1,17)” (Tông huấn Verbum Domini, số 124).
Sau ít phút cho việc thảo luận về mục vụ giảng lễ và cử hành phụng vụ, Đức TGM đã thay mặt Linh mục đoàn nói lên những tâm tình biết ơn cha FX. Phan Long đã dành thời gian chia sẻ những kiến thức và đặc biệt là những kinh nghiệm thiêng liêng của ngài cho anh em linh mục qua việc học hỏi lời dạy của Huấn quyền Giáo Hội nơi Tông Huấn Verbum Domini.
Chiều ngày 14 tháng 10
Bắt đầu giờ làm việc buổi chiều, Đức ông Phaxincô giải đáp những câu hỏi liên quan đến thánh lễ hôn phối. Ngài cho biết hiện tại có hai nghi thức cử hành được ghi trong sách cử hành các bí tích, đặc biệt là nghi thức cử hành bí tích hôn phối mới được ban hành bởi Bộ phụng tự. Trong nghi thức này, việc cử hành sẽ bỏ nghi thức thống hối.
Tiếp theo, Đức ông thuyết trình các phần tiếp theo của phụng vụ thánh lễ. Chiều hôm nay là phần phụng vụ Lời Chúa, là một trong hai phần quan trọng của thánh lễ. Trong bài tường thuật của thánh Justino, thì thánh lễ có hai phần chính yếu, và Giáo Hội tiếp tục theo truyền thồng này. Qua mỗi giai đoạn có những thay đổi, nhưng chỉ có thay đổi những phần phụ thuộc nhưng hai phần: phụng vụ Lời Chúa và phụng vụ Thánh Thể vẫn được bảo tồn cho tới nay.
Trải qua lịch sử phụng vụ, Giáo Hội chọn lựa và thay đổi các lời nguyện để làm sao cho tín hữu tham dự phụng vụ thánh lễ một cách tích cực hơn.
Nói tới các bài đọc sách thánh, ban đầu người ta đọc các bản văn dài hay ngắn tùy theo quyết định của chủ sự thánh lễ. Sau này các bản văn này được ghi lại và trở nên những cuốn sách bài đọc trong thánh lễ. Có một điểm chung là các bài đọc điều được trích trong Kinh Thánh và các bài viết của các Tông đồ, cũng như các bản văn về Tin mừng. Ngay từ thời của thánh Augustino, người ta đã cấm đem các bài đọc khác các nguồn trên vào trong các cử hành phụng vụ.
Cho tới Công đồng Vatican II, công việc canh tân các bài đọc nhằm tới sự phân chia các bài đọc theo chu kỳ năm A, B và C cho các ngày Chúa nhật, cũng như chu kỳ năm I và II cho ngày thường, để nhằm đem lại cho cộng đoàn tham dự nguồn suối dồi dào của Lời Chúa. Tất cả các bản văn đã được xác định và in trong các sách phụng vụ được chuẩn nhận năm 1970. Các bản văn quan trọng của lịch sử cứu độ đã được chọn lọc để đọc trong ba năm đó. Như vậy, trong vòng ba năm, người tham dự sẽ được tham dự tất cả tiến trình lịch sử cứu rỗi. Các bản văn cũng được phân chia theo các Mùa phụng vụ và được xếp đặt theo ý nghĩa của các Mùa đó.
Trong các ngày Chúa nhật và các lễ trọng, có ba bài đọc. Ở đây, cần lưu ý rằng khi vì lý do mục vụ, người ta có thể chọn hai bài đọc sách thánh, trong đó bài Tin mừng luôn được ưu tiên chọn đầu tiên. Bài đọc Cựu ước được chọn tiếp theo có mục đích nối liền giữa Cựu ước và Tân Ước. Hai bài đọc này luôn có liên hệ với nhau trong việc cử hành phụng vụ. Bài đọc II thường được trích trong các thư của các thánh Tông đồ.
Việc giảng lễ tùy thuộc vào linh mục giảng lễ, ngài có thể chọn lựa việc giảng lễ theo thứ tự các bài đọc trong thánh lễ, hoặc theo chủ đề. Tuy nhiên, bám sát các bài đọc để giảng lễ sẽ giúp cho cộng đoàn tiếp cận được ý nghĩa phụng vụ của ngày lễ hơn. Có ba nguồn được dùng để giảng lễ: các bài đọc, các bản văn phụng vụ và các biểu hiệu cử chỉ trong phụng vụ.
Bài giảng lễ đóng một vai trò quan trọng trong phụng vụ Lời Chúa. Điều này đã được các văn kiện canh tân phụng vụ của Công Đồng Vatican II lưu ý vì thế không được phép bỏ giảng lễ trong thánh lễ các ngày Chúa nhật. Việc dọn bài giảng luôn là công việc quan trọng của các linh mục.
Các lời nguyện chung hay là các lời nguyện tín hữu được bắt nguồn trong việc cử hành phụng thánh lễ từ thời đầu của Giáo Hội. Công đồng Vatican II đã lấy lại truyền thống này, đó là những lời nguyện chung để cầu nguyện cho các nhu cầu của Hội Thánh, cho các người trong chính quyền và cho toàn thế giới, cho các người đang gặp bất cứ khó khăn nào và cho cộng đoàn địa phương …tất cả có 4 ý nguyện theo 4 trục trên và cũng theo thứ tự của 4 trục này.
Sau trình bày về phụng vụ Lời Chúa, để trả lời câu hỏi liên quan tới phần này. Câu hỏi 1 liên quan đến vị trí của việc đọc lời nguyện trong thánh lễ, Đức ông Phanxicô cho biết vị trí của việc đọc các lời nguyện thánh lễ và giảng lễ, cần phải có nơi đọc các lời nguyện, thường vị trí này ở gần ghế ngồi của vị chủ tế và tòa giảng là nơi luôn được dùng để đọc các bài đọc và giảng lễ. Trả lời về việc đọc lời nguyện chung trong câu hỏi 2, ngài cho biết các lời nguyện chung có thể được đọc ở tòa giảng hay có thể ở một nơi xứng hợp…
Vao giờ thứ hai của buổi chiều, Đức TGM đã dành thời gian nói chuyện với Linh mục đoàn về những vấn đề mục vụ trong TGP về những mục như sau:
– Những thừa tác viên ngoại lệ có thể đặt Mình Thánh trong Mặt nhật để giáo dân chầu Thánh Thể với điều kiện là linh mục và phó tế không thể đến được. Vậy khi có nhu cầu thì cha xứ có thể cho phép một thừa tác viên ngoại lệ làm việc này nhưng phải có sự đào tạo trước.
– Các nhà thờ nên có những niêm yết về ngày giờ giải tội ở trước tòa giải tội và thu xếp có linh mục giải tội để giúp cho hối nhân có dịp thuận tiện đến với bí tích Hòa giải.
– Để rửa tội cho người lớn, có hai nghi thức: bình thường và ngoại lệ. Để áp dụng nghi thức bình thường diễn ra vào dịp đại lễ Phục Sinh, thì các cha xứ cần phải chuẩn bị ngày từ bây giờ bằng các lớp dự tòng. Đức TGM sẽ sắp xếp cùng với Đức cha phụ tá và các cha quản hạt để chủ sự các nghi thức gia nhập cho các anh chị em tân tòng.
– Giới thiệu Tài liệu hỗ trợ cho các cha giải tội và linh hướng ban hành bởi Bộ Giáo Sỹ, làm tại Vatican, 9/03/2011.
– Việc cử hành bí tích hôn phối liên quan đến giáo xứ, nơi cử hành hôn phối (x tài liệu).
– Về việc ủy quyền cử hành bí tích Hôn phối (x tài liệu).
– Về hướng dẫn việc một Hội Dòng xin thiết lập tu thất tại Giáo phận (x tài liệu).
Sau giờ nói chuyện của Đức TGM về công việc liên tới mục vụ của TGP, ngày làm việc thứ ba kết thúc vào lúc 17g00. Buổi tối sẽ có giờ chầu Thánh Thể lúc 20g00, trong giờ chầu các linh mục có thể lãnh nhận bí tích Hòa giải. Ngày mai khóa thường huấn sẽ tiếp tục với phần phụng vụ Thánh Thể của thánh lễ.
BBT
