Đức cha Pallu

Thư Đức cha Pallu gửi quý cha hướng dẫn tại Chủng viện Hội Thừa sai Hải ngoại (Phần 3)

* Thư 1: Các vị Giám mục bản xứ không thể là Đại diện Tông tòa

* Thư 2: Những lý do tấn phong các Giám mục bản xứ

* Thư 3: Tin tưởng vào Chúa Quan Phòng

* Thư 4: Đức cha Pallu thăm viếng nhiều tu sĩ Dòng Tên

* Thư 5: Bổ nhiệm nhiều Giám mục Âu Châu và phương Đông

* Thư 6: Đừng quá trông chờ vào Ông Berrier và các thương điếm của Công ty

* Thư 7: Yêu cầu một văn bản của Đức cha de la Motte-Lambert

* Thư 8: Hài lòng vì các nhà truyền giáo vẫn chưa khởi hành

* Thư 9: Đức Thánh Cha không muốn quyết định

* Thư 10: Đoản sắc về lời tuyên thệ đã được Đức Giáo Hoàng phê chuẩn

* Thư 11: Gửi giấy uỷ quyền cho các nhà truyền giáo và đoản sắc về lời tuyên thệ

* Thư 12: Không có thời gian viết bản trần tình về quyền bảo trợ Bồ Đào Nha

* Thư 13: Suy nghĩ về văn phòng đại diện ở Rôma như Cha de Pons muốn thành lập

——–***——–

* Thư 1: Các vị Giám mục bản xứ không thể là Đại diện Tông toà. – Họ phải trực thuộc các vị Đại diện Tông toà. – Câu trả lời của Đức cha Pallu cho các Đức Hồng Y về vấn đề này. [1]

Rôma, ngày mùng 8 tháng 6 năm 1678.

Thưa anh em, qua lá thư của anh em viết ngày mùng 10 tháng năm, tôi thấy việc đề nghị tấn phong các Giám mục bản xứ trong các xứ truyền giáo của chúng ta đã làm cho anh em ngạc nhiên như chính tôi cũng từng như vậy, khi tôi nhận được ở đây một mệnh lệnh của các Đức Hồng Y yêu cầu tôi nói cho các ngài biết mình nghĩ gì về vấn đề này. Sự ngạc nhiên của tôi phát xuất từ những lợi ích lớn lao mà trước tiên tôi đã nhận thấy trong đề nghị này, tôi chẳng trông mong gì về việc này cả cho nên tôi đã không bày tỏ điều gì khi không có lệnh cho tôi phải làm. Nhưng tôi thấy sự ngạc nhiên của anh em hình như dựa trên những nỗi sợ hãi nào đó và trong những lúng túng lẫn khó khăn mà anh em tưởng nghĩ, tôi nghĩ có lẽ như vậy, chứ không phải vì nhiều lý do nào đó. Tuy nhiên, tinh thần tôi được nâng cao vì điều ấy, vì tôi biết rằng điều đó phát xuất từ lòng nhiệt thành cháy bỏng và sự gắn bó của anh em đối với lợi ích của các xứ truyền giáo của chúng ta, không kể đến những khó khăn mà người ta dự cảm trong công việc luôn hữu ích và soi sáng cho trí óc mà người ta không thể có được bằng cách khác. Đừng coi là xấu, tôi nói rằng ý kiến mà anh em chất vấn tôi, các Giám mục bản xứ mà theo như người ta đề nghị tấn phong có phải là Đại diện Tông toà trực thuộc trực tiếp Thánh bộ Truyền giáo như chúng tôi hay không, đó là điều tệ hại nhất đời đối với các xứ truyền giáo của chúng ta mà người ta có thể đề nghị do tình hình hiện này; tôi chẳng có chút khó nhọc để Thiên Chúa quyết định nên sử dụng những biện pháp nào, bởi vì họ đã chuẩn bị sẵn sàng cho việc này, bằng cách ra chỉ thị cho tôi bày tỏ với họ về sự trực thuộc này bao gồm những gì. Liệu có gì tự nhiên hơn trao tặng cho các vị Đại diện Tông toà những Giám mục trực thuộc cum titulis in partibus Infidelium[với tước hiệu Giám mục hiệu toà ở xứ sở Lương dân], cũng giống như việc người ta thực hiện với nhiều đấng Bản quyền của các nước Đức, Ý và Tây Ban Nha. Anh em đừng nghĩ ngay lập tức người ta sẽ được trao quyền này, người ta thực hiện quyền đó ngay tức khắc, không cần phải chú ý đến việc phục tùng hay những hoàn cảnh khác, tuy nhiên không giống như ở những Giáo hội vừa mới thành lập, nhưng cũng cần thiết và đáng tin cậy để cho họ một khởi đầu tốt đẹp; đó là những mệnh lệnh do các vị hữu trách quy định với chúng ta vì họ có quyền quản trị, soi sáng và thực hiện. Tôi tin tưởng rất nhiều, thưa anh em, việc này sẽ tiến triển tốt đẹp vì lợi ích và vì sự kiện toàn của các xứ truyền giáo của chúng ta khi nhìn thấy một cách rõ ràng bàn tay Thiên Chúa đang dang rộng trên các xứ sở này và dẫn dắt các Giáo hội ở đó bằng sự quan phòng rất đặc biệt của mình. Thế nhưng tôi vẫn chưa bảo đảm gì cả về điều này do những khó khăn lớn mà người ta đã gặp phải trước đây và do số lượng lớn những khoá họp để gia tăng các Giám mục Nhật Bản. Thật đúng là chúng ta được soi sáng nhiều hơn người ta vào thời kỳ đó, và ngày nay chúng ta có nhiều phương tiện hơn để mở rộng các dự án của mình mà trước đây người ta không có. Sau hết, anh em đừng bận tâm về điều này cũng như đối với những điều khác mà Thánh bộ Truyền giáo đang tìm hiểu, bởi vì Thánh bộ rất lưu tâm đến công việc của chúng ta và Thánh bộ không thiếu bất kỳ điều gì để đưa ra những quyết định đúng đắn và xác đáng.

Hình như tôi chưa giải thích cho anh em tại sao, nhân việc đề nghị các Giám mục bản xứ, mình đã hơi dàn trải trong tài liệu do tôi soạn thảo để xây dựng một ý tưởng quản trị dựa vào đó người ta có thể thiết lập một đường hướng quản trị vững chắc, khi nào các Kitô hữu đông đảo hơn và số lượng các vùng truyền giáo cũng nhiều hơn và khi có đầy đủ những gì cần thiết để thành lập các Giáo hội địa phương. Tôi đã thực hiện việc này theo yêu cầu của Đức Hồng Y Alberici, và tôi nghĩ chương trình này, mặc dù còn chưa hoàn hảo, không hề làm phật lòng các Đức Hồng Y. Tôi gửi anh em những câu trả lời mà tôi đã soạn về hai điểm dựa vào những gì các ngài đã truyền cho tôi hãy cho họ biết những suy nghĩ của mình về sự lệ thuộc của các vị Đại diện Tông toà vào những vị mà Toà Thánh sẽ đặt làm người đứng đầu của họ, cũng như sự lệ thuộc mà các vị Giám mục bản xứ phải có đối với các vị Đại diện Tông toà. Xin anh em đừng lấy làm khó chịu về bất cứ điều gì; tôi biết những gì cần phải nói với anh em ở đây; tất cả đều dựa vào lý do mà tôi sẽ giải thích với anh em, khi nào anh em muốn và tôi rảnh rỗi hơn để làm việc ấy.

Nhiều vị uỷ viên của chúng ta đã ra khỏi thành phố; có vẻ không có cách gì để quy tụ họ trước lễ thánh Phêrô; tuy nhiên tôi hy vọng người ta sẽ xem xét những gì làm hài lòng Đức Giáo Hoàng để ngài truyền lệnh về những gì đã được quyết định cho đến tận lúc này.

*****

THƯ 2: Những lý do tấn phong các Giám mục bản xứ. – Tại sao Đức cha Pallu cho ý kiến về vấn đề này. – Người ta sẽ bổ dụng các Giám mục bản xứ như thế nào. – Cha Thomassin phật lòng về vấn đề này. – Khen ngợi và quý trọng Đức cha Abeili. – Hy vọng sẽ không thiếu thốn tiền nong và các nhà truyền giáo. [2]

Rôma, ngày 15 tháng 6 năm 1678.

Tôi đã nhận được những lá thư và bản trần tình của anh em viết ngày 15 tháng năm, và bằng cách kỳ lạ, cả lá thư viết ngày mùng ba tháng này. Tôi thấy anh em không nghiêm chỉnh với việc tấn phong các Giám mục bản xứ, anh em đã coi trọng và đề nghị cứu xét những người từ bên ngoài hơn là việc thiết lập Giám mục đoàn cố định trong các xứ truyền giáo của chúng ta và coi đó như cách bố trí tạm thời. Nếu anh em đã suy nghĩ kỹ về tình hình hiện nay của công việc của chúng ta, có lẽ anh em đã không quá ngạc nhiên đến vậy về dự án của tôi, và nếu anh em đề nghị với quý ngài này về hoàn cảnh của chúng ta, tôi nghĩ họ sẽ nói khác đi; vì không nên nghi ngờ việc Đức Giáo Hoàng có thể dùng một vị Giám mục in partibus [hiệu toà] để thực hiện những chức năng mà ngài muốn uỷ thác cho vị ấy, và thậm chí nhiều lúc cần phải tấn phong Giám mục [cho một người nào đó] để thực hiện những việc quan trọng được uỷ thác cho hàng Giám mục giống như các vị đặc sứ và khâm sứ Toà Thánh trong những vương quốc lớn, vì không nên nghĩ rằng tập tục này lúc nào cũng có thể bị lạm dụng. Anh em hãy mở mắt nhìn những vụ việc xảy ra trên vùng đất của Thánh Thomas [Ấn Độ], nếu người ta có thể giải quyết một cách khác bằng cách tấn phong một cách mau lẹ một vị Giám mục bản xứ cum titulo in partibus [với tước hiệu Giám mục hiệu toà] khi phong chức Giám mục cho một tu sĩ ở Rôma cốt để vị ấy đi đến đó đặt tay cho những người khác. Lý do duy nhất, nếu không phải là một trong những nguyên tắc chính buộc Toà Thánh phải cử Đức Giám mục Cesarople đến Bicholi để phong chức cho các Giám mục bản xứ mà các đấng Bản quyền ở Ấn Độ đã từ chối tấn phong cho họ.

Cũng do thận trọng [mà Toà Thánh] không gửi một vị Giám mục Ấn Độ cum titulo in partibus đến toà Giám mục Cochin cho đến khi người ta giải quyết xong những yêu sách của người Bồ Đào Nha. Tất cả những điều này chỉ tạm thời và sẽ giúp ích, như người ta hy vọng, cho các Giáo phận ở Ấn Độ được tổ chức tốt hơn mà người ta không thể thực hiện ngay một lúc.

Trở lại với công việc của chúng ta, người ta thấy một cuộc ly giáo đã hình thành trong tất cả các xứ truyền giáo của chúng ta, người ta nghĩ lý do chính đó là cái bóng của người Pháp và nỗi sợ họ [người Pháp] đến chiếm cứ các vương quốc rộng lớn này giống như người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã từng thực hiện ở những nơi khác; những kẻ này, vì họ lấy mình làm chuẩn để phán xét người khác, hoàn toàn chắc mẩm về điều đó và chỉ vì vậy mà họ dựa vào đó để chống đối chúng ta; và cho dù người ta không dám thách thức ở nơi này, tôi muốn nói ở Thánh bộ Truyền giáo, Đức Giám mục Heliopolis cũng như anh em Giám mục của mình, tuy nhiên một vài người không ngần ngại nói rằng mọi việc rồi sẽ đạt tới đích điểm trong tương lai. Tôi thấy hết điều đó và không nghĩ gì cả; người ta hỏi ý kiến tôi về một đề nghị đã được nêu ra trong một khoá họp, đó là phong chức cho các Giám mục bản xứ vừa để tránh việc gia tăng số lượng các Đại diện Tông toà vừa để bằng cách này cất đi cái bóng của người Bồ Đào Nha và giải quyết một cách hiệu quả cuộc ly giáo. Đó là những suy đoán đầu tiên của tôi, cũng có thể để quan sát kỹ hơn các khuynh hướng của tôi, cho dù người ta đã từng tin tưởng vào đầu óc của tôi vì đã đề nghị Cha Gregoire Lopez [người Hoa] cho một Vùng Đại diện Tông tòa ở Trung Hoa. Liệu tôi có thể trả lời gì cho đề nghị của anh em bằng cách tuyên bố: 1^o những lợi ích của việc tấn phong các Giám mục người Á châu (và giả như tôi không xác quyết như mình vốn là thì cũng phải trả lời như vậy); 2^o mọi việc chưa sẵn sàng để người ta thành lập các Giáo phận và bổ nhiệm các Giám mục hiệu toà; 3^o nếu người ta quyết định tấn phong các vị này, người ta có thể trao quyền này cho các vị Đại diện Tông toà đối với một số vị nào đó, miễn sao họ thuộc thẩm quyền của các vị Đại diện Tông toà trong thời kỳ khởi đầu này và một sự lệ thuộc như vậy phải được coi là hợp lý; 4^otrái lại phương tiện bổ túc này nhấn mạnh rằng tôi làm việc đó là để tăng số Đại diện Tông toà hơn là ngược lại cần phải thiết lập trên mức cần thiết; 5^o khi làm việc đó, cần phải tổ chức các xứ truyền giáo của chúng ta một cách quy củ và lệ thuộc vào những Giáo hội mới này khi các Giáo hội đó được nâng lên đúng với danh xưng của mình.

Tôi không nghi ngờ rằng bài thuyết trình này chẳng có gì đáng nói lại, nhưng tôi chẳng có gì phải lo sợ nếu nó rơi vào tay các Đức Hồng Y, tôi cũng không lo sợ gì các ngài; tôi biết các ngài yêu thích người ta trả lời họ theo cách này hơn theo cách quá thận trọng; tôi tin họ có khả năng hơn bất kỳ ai khác để đưa ra những quyết định thích đáng về những điều này; anh em biết lối hành xử của các ngài khi gặp phải những khó khăn, họ nhờ các vị tiến sĩ vốn không bao giờ thiếu xem xét các vấn đề rồi nghiên cứu kỹ lưỡng từng vấn đề một; các ngài chỉ đưa ra quyết định sau khi đã thảo luận một cách nghiêm túc. Điều đó phải làm cho anh em và cả tôi nữa không có gì phải bận tâm; như vậy mọi việc sẽ đâu lại vào đó và rất khó lòng mong muốn đem lại chút thay đổi nào, bởi vì đề nghị không phải của tôi mà là của các Đức Hồng Y, các ngài sắp đặt tất cả những gì liên quan đến các xứ truyền giáo của chúng ta và cả nhân sự của chúng ta theo như họ muốn, và về phần mình tôi sẽ cố gắng tuân thủ từng li từng tí các mệnh lệnh và hướng dẫn khôn ngoan của các ngài. Tôi có thể nói với anh em rất nhiều điều khác nữa về các mục trong bản trần tình của anh em, nhưng bấy nhiều thôi đã đủ rồi. Phần còn lại chúng ta khẩn cầu Thiên Chúa và thư thái nghỉ ngơi.

Tôi không chút hài lòng về việc anh em đã cho Cha Thomassin biết vụ việc này; điều đó chỉ làm cho chúng ta mất giá đối với hạng người này và gia tăng ấn tượng của họ về Toà Thánh mà họ nghĩ là quá tự do. Tôi nổi giận với Cha Thomassin về cách thức mà ngài đã gọi các Đức Giám mục bản xứ là những kẻ tự xưng sub tituloin partibus [mang tước hiệu Giám mục hiệu toà] mà không hay biết rằng tất cả những gì cha ấy nói chống lại họ cũng chống lại tất cả các vị Giám mục khác, và ngay cả đối với những người mà cha ấy không bài xích danh xưng của họ. Xin anh em hãy cố gắng sửa chữa điều đó và chớ có tâng bốc cha ấy rằng chúng ta đã được soi sáng rất nhiều nhờ những ý kiến của ngài.

Có lẽ tôi đã lĩnh hội được từ văn khố của Thánh bộ về vấn đề mà ngài nói đến nhiều hơn những gì mình học được từ sách vở của ngài.

Còn Đức Giám mục Rhodès lại thuộc một kiểu người khác; như tôi sẽ không bao giờ khó nhọc khi lắng nghe ngài về tất cả mọi việc, ngài sẽ không cho là quá tồi tệ nếu đôi khi người ta quyết định hơi khác so với ý kiến của mình, (cho dù người ta đồng ý với Đức Giám mục Rhodès về những nguyên tắc của ngài) nhất là khi người ta đón nhận những ý kiến từ thế lực lớn hơn.

Tôi hy vọng, nhờ ơn Chúa giúp, chúng ta sẽ không thiếu ngân quỹ cũng như nhân sự. Tôi chẳng có gì để nói với anh em về cuộc du hành bằng đường bộ của các nhà truyền giáo của chúng ta nhiều hơn những gì tôi đã viết cho anh em trong những lá thư trước.

*****

THƯ 3: Tin tưởng vào Chúa Quan Phòng. – Bản trần tình về các vị Giám mục bản xứ được gửi đến Đức Ông Slusius và Đức Hồng Y Ottobono, những gì các ngài nghĩ về điều này. – Sự chậm trễ của Đức Giáo Hoàng. – Dấu hiệu về những sắc lệnh khác nhau đã đạt được. [3]

Rôma, ngày 22 tháng 6 năm 1678.

Tôi lấy làm rất lo ngại vì sự do dự của anh em về việc khởi hành của các nhà truyền giáo của chúng ta sẽ gây hại cho chúng ta rất nhiều; trong loại hình công việc này, không nên đòi hỏi phải chờ đợi hoàn cảnh thuận lợi; cho dù thiên về bên nào đi nữa cũng sẽ luôn luôn có rất nhiều điều để bàn đi tính lại nếu chúng ta nghe theo lý trí quá nhiều. Đời sống tông đồ là một đời sống hoàn toàn dựa vào Chúa Quan Phòng, trong mọi quyết định cần phải tin tưởng vào Ngài, nhất là khi những người có liên quan nhiều nhất lại không đủ phó thác, cần phải hơi ngốc nghếch một chút để đi trên con đường này nếu chúng ta muốn bước đi thanh thản. Tôi rất khát khao và mong mỏi, cho dù người ta có quyết định khởi hành bằng đường thuỷ thì cũng phải gửi ba hoặc bốn nhà truyền giáo đi bằng đường bộ, những người không hề chán ghét con đường này. Tôi khẩn cầu Thiên Chúa xin Ngài chủ toạ ban cố vấn của anh em.

Tôi đã chuyển bản trần tình cuối cùng của mình cho Đức Ông Slusius, trước tiên ngài ngạc nhiên vì thấy rất nhiều đề nghị cùng một lúc. Nhưng khi tôi nói với ngài tại sao mình lại khởi sự làm việc này và sự sẵn sàng của các Đức Hồng Y ngay lúc ấy, ngài đã chấp thuận những kiến nghị mà tôi yêu cầu ngài liên quan đến cách thức bổ nhiệm các vị Giám mục bản xứ, ngài nói với tôi hai điều: điều thứ nhất không nên nghĩ đến chuyện trao cho họ tước hiệu Giám mục phụ tá vì tước hiệu này chỉ thích hợp với các đấng Bản quyền và chỉ để thực hiện chức năng phong chức; điều thứ hai không cần phải tấn phong Giám mục cho họ để biến họ thành các vị Đại diện, nhưng trước tiên phải bổ nhiệm họ làm Đại diện rồi sau đó mới tấn phong Giám mục in partibus thể theo các Tông thư bằng cách trao cho họ quyền này quyền kia phụ thuộc vào các vị Đại diện Tông toà, và khi nào họ được đặt làm Bản quyền, lúc đó các vị Đại diện Tông toà hay các vị khác thay thế cho các vị này sẽ được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục của họ. Ngài phê chuẩn toàn bộ phần còn lại. Tôi sẽ thuật lại cảm nghĩ của ngài đúng từng li từng tí như mình đã viết, vào khoá họp tới, và đó sẽ là phần thứ hai của bản trần tình mà tôi đã gửi cho anh em trong đợt thư tín trước liên quan đến sự lệ thuộc mà các Đức Giám mục bản xứ phải có đối với các vị Đại diện Tông toà. Tôi đã gặp Đức Hồng Y Ottobono, ngài đặt tôi ở vị trí thứ nhất trong vụ việc này, và bảo tôi cần phải cắt đặt các Đức Giám mục bản xứ với những thận trọng mà tôi đã lưu ý. Đến nỗi tôi nghĩ người ta sẽ dựa vào bản trần tình này để đưa ra những quyết định trong khoá họp tới sẽ diễn ra trong 15 ngày hay ba tuần nữa. Càng ngẫm nghĩ về việc này, tôi càng thấy nó to lớn và tôi ngưỡng mộ Chúa Quan Phòng, Đấng đã sắp đặt việc này như vậy. Vào thời kỳ khác, có lẽ phải mất 10 hay 12 năm để làm cho Giáo triều này có khả năng đó. Chỉ có Đức Giáo Hoàng làm khổ chúng ta vì những dài dòng và lưỡng lự, lo sợ và ngờ vực của ngài. Mặc dù Đức Giáo Hoàng không phản đối những gì đã được quyết định cho đến lúc này, thế nhưng ngài lại nói với Đức ông Cerri, trong chuyến viếng thăm cuối cùng của ngài, rằng ngài để lại cho Đức ông đoản sắc đã được soạn thảo để ngài xem xét riêng. Ngài đã phê chuẩn quyết định viết thư cho Vua Đàng Ngoài và gửi đến cho vị này một món quà. Chúng tôi, Đức ông Cerri và tôi, đã lên danh sách các tặng vật mà ngài đã được giao phó thực hiện; tôi nghĩ người ta phải dùng ít nhất 400 đồng êcuy Rôma; người ta đã chấp thuận việc chọn thánh Giuse làm bổn mạng các xứ truyền giáo của chúng ta và người ta sẽ ban hành một đoản sắc về việc này; người ta không muốn bỏ bớt cho chúng ta việc chăm lo cho các khu kiều dân gốc Bồ Đào Nha, những cộng đồng này sẽ được sáp nhập vào Vùng Đại diện của Đức cha Metellopolis mà tôi đã cho giải quyết, người ta sẽ trả lại Nhật Bản cho vị này. Chúng tôi được hưởng đặc ân dâng lễ với bàn thờ di động thể theo sắc lệnh thứ hai của Thánh bộ Phụng tự. Những ơn xá được ban cho một số ngày lễ trong năm kéo dài suốt 15 ngày sau các đại lễ này. Các chủng sinh của chúng ta sẽ tuyên thệ giống như những thực hành trong các Giáo hoàng Học viện, sau khi đã làm việc này họ sẽ không thể thay đổi lối sống, không được gia nhập dòng tu mà không có sự đồng ý của các vị Đại diện Tông toà[4]. Người ta sẽ trao cho chúng tôi quyền xét xử ở Đàng Trong. Người ta vẫn chưa báo cáo về các sắc lệnh liên quan đến những đề nghị mà tôi đã thực hiện nhằm gia tăng số lượng Giám mục, không nhiều hơn sự trợ giúp mà người ta đang tìm cách dành cho chúng ta. Người ta vẫn chưa nhận được câu trả lời của Đức Khâm sứ Ba Lan về việc huỷ bỏ một trường học trong vương quốc này mà người ta muốn thực hiện.

Người ta đã không có ý định bảo vệ các giờ kinh phụng vụ lễ Thụ Thai, nhưng chỉ có ấn bản Milanô, vì lý do kinh nguyện của ngày lễ này không có trong sách khi được Đức Giáo Hoàng Sixtô V phê chuẩn và ban các ơn xá, theo như ấn bản này cho biết.

Đó là việc của Toà Thánh.

*****

THƯ 4: Đức cha Pallu thăm viếng nhiều tu sĩ Dòng Tên. – Vụ việc lời tuyên thệ vẫn chưa được giải quyết. – Người ta đang lưu tâm đến quyền bính của các vị tổng giám quản và Giám mục bản xứ. – Không lo sợ bản trần tình của ông Đại sứ Bồ Đào Nha. – Về cuốn sách do Đức cha Lambert de la Motte sao chép. – Tin tưởng vào Chúa Quan Phòng. Gửi các nhà truyền giáo đi mà không quá bận tâm đến nguồn tài chánh. – Di sản của linh mục d’Eaubonne. – Mong muốn xây dựng một cách vững chắc công việc của Hội. [5]

Rôma, ngày 20 tháng 7 năm 1678.

Những lá thư cuối cùng từ Xiêm mà tôi đã nhận được trong đợt thư tín mới nhất đến rất đúng lúc, cũng như những lá thư trước từ Đàng Ngoài, cho khoá họp của chúng ta vừa diễn ra vào Chúa nhật rồi, vì có đủ thời gian cho tôi làm một bản tóm tắt trao tận tay Đức ông Cerri để ngài viết bản báo cáo của mình. Vì Đức ông không có thời gian nên tôi chỉ nói thoáng qua với ngài, nhưng dù sao điều hữu ích là tôi đã báo cho ngài biết về tình hình công việc ở Đàng Ngoài trước khi diễn ra khoá họp. Trước đó tôi đã được gặp Cha Boucher, ngài đã hay biết thông tin nhờ Cha Verjus. Quý cha tốt lành này rất mong muốn dùng ý kiến này ở đây để làm cho người ta tin rằng giờ đây trong các xứ truyền giáo của chúng ta tất cả đều bình yên và không còn tranh chấp từ phía các tu sĩ nữa. Hai vị đã có dịp đến nói với Đức ông Cerri (họ cũng có thể làm như vậy với một số vị uỷ viên của chúng ta) trước khi khoá họp bắt đầu. Điều ấy không ngăn cản được những ồn ào tại cuộc họp cuối cùng trong đó việc đại sự[6] vẫn chưa ngã ngũ và có thể cũng không hoàn toàn kết thúc trong phiên họp sau sẽ diễn ra vào Chúa nhật tới.

Vụ việc liên quan đến việc gia tăng số lượng và sự lệ thuộc của các Đức Giám mục rất sôi động và kiên quyết. Chỉ còn vấn đề số lượng và quyền bính của người đứng đầu[7], cả của các vị Đại diện Tông toà lẫn các Giám mục bản xứ, mà người ta sẽ giải quyết rốt ráo vào Chúa nhật tới. Vẫn còn việc để giải quyết vào Chúa nhật sau đó nếu các ngài cảm thấy thoải mái, và tôi sẽ chăm lo sao cho vụ Bồ Đào Nha sẽ được xem xét lập tức ngay sau đó. Tập tài liệu dài này của ông đại sứ, ban đầu gây cho tôi một vài ấn tượng, thực ra chỉ rỗng tuếch và chẳng có gì dễ hơn phản bác bản văn này.

Tôi nghĩ rằng anh em sẽ không chậm trễ gửi cho tôi bản sao cuốn sách mà anh em đã nhận được từ Đức Giám mục Berite nguyên xi như nó vốn là, điều đó cần thiết cho tôi; xin anh em đừng chờ đợi cho đến khi tìm được một nhà in ở Lion: nếu anh em có quen biết thì tốt, bằng không đừng bỏ quên không cho chúng tôi sử dụng một cách hữu ích.

Tôi nghĩ chúng ta sẽ không bao giờ thiếu nguồn tài chánh miễn sao mình có những người thợ lành nghề, và chính vì vậy mà anh em phải toàn tâm toàn ý và nhất là tạo nguồn cảm hứng cho những ý hướng tông đồ thực sự. Đừng bao giờ do dự với Thiên Chúa. Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis. [Trước hết hãy tìm kiếm Nước Thiên Chúa, còn tất cả những thứ kia, Ngài sẽ thêm cho.]

Đừng sợ gửi tất cả những người thợ lành nghề sẽ tự tiến cử; anh em hãy chấp nhận sự ưng thuận của họ và nhận thấy mình hạnh phúc nếu một ngày nào đó anh em cảm thấy mình bị tước đoạt tất cả và hoàn toàn trần trụi vì lợi ích của Tin Mừng. Ôi, hỡi anh em thân mến của tôi ơi, cầu mong cho anh em làm tốt công việc của mình để được lãnh nhận phần thưởng bội hậu.

Tôi gửi anh em một lá thư mà anh em sẽ dùng làm giấy uỷ quyền để nhận từ những người thực hiện di chúc của Cha d’Eaubonne 6000 bảng mà ngài đã để lại cho các xứ truyền giáo của chúng ta; nếu anh em nhận được, tôi tiếp tục khẩn cầu anh em gửi đi một vài nhà truyền giáo cùng với tiền nong trợ giúp bằng đường bộ và bằng đường thuỷ qua những chiếc tàu khởi hành từ Marseille vào khoảng tháng chín. Con đường này tuy có đắt đỏ nhưng nó không đến mức như anh em nói hơi quá đâu, và dù sao sử dụng nhiều con đường vẫn tốt hơn để tránh những nguy cơ cao của con đường duy nhất.

Những biện pháp tôi đang theo đuổi đều nhằm mục đích giải quyết tốt công việc của chúng ta ở đây cũng như ở Pháp nhưng nếu Đức Giám mục Berite may mắn đến được, còn nếu không thì vẫn sẽ tiến hành như vậy và sẽ không ảnh hưởng đến những quyết định của người Xiêm vốn là những kẻ hết sức thản nhiên và thiếu quyết đoán.

*****

THƯ 5: Bổ nhiệm nhiều Giám mục Âu Châu và phương Đông. – Quyền bính của các vị này. – Đức cha Pallu muốn thực hiện bản trần tình của mình như thế nào về quyền bảo trợ Bồ Đào Nha. – Cần thiết có đặc phái viên để chuyển các quyết định của Rôma. [8]

Rôma, ngày 27 tháng 7 năm 1678.

Thăm quý Cha,

Tôi đã nhận được lá thư cuối cùng của anh em viết ngày mùng một tháng này. Các vị uỷ viên của chúng ta đã nhóm họp vào Chúa nhật rồi và họ đã ra chỉ thị triệu tập một khoá họp vào Chúa nhật tới. Nhưng tôi nghĩ do lễ thánh Inhaxiô [de Loyola] rơi vào Chúa nhật này nên người ta sẽ hoãn việc triệu tập đến tuần sau. Các ngài sẽ làm việc cật lực cho dự án mới mà tôi đã trình cho họ về việc quản trị các xứ truyền giáo của chúng ta.

Người ta đã chấp thuận hai vị Giám mục và quyền bính của họ nhưng tôi không biết họ mang tước hiệu gì. Điều đó không mấy quan trọng. Người ta cho họ hai vị thuộc quyền tuỳ ý lựa chọn trong số các nhà truyền giáo. Quý Cha Deydier và de Bourges sẽ được tấn phong Giám mục và sẽ cùng nhau chia sẻ việc coi sóc xứ Đàng Ngoài[9]. Người ta đã chẳng thay đổi gì cả trong nghị quyết thứ nhất trao cho chúng ta quyền tấn phong các Giám mục bản xứ cho đến 10 vị khi nào người ta thấy họ có khả năng thi hành tác vụ ở Trung Hoa, Đàng Ngoài và Đàng Trong. Người ta không muốn họ có Giám mục thuộc quyền hay tổng đại diện. Người ta đã làm việc trong hai phiên họp cuối cùng để xác định quyền trực thuộc của họ vào các vị Đại diện Tông toà như người ta muốn. Người ta buộc tôi phải viết một bản trần tình mới về vấn đề này và đi vào từng chi tiết về tính độc lập của các vị Giám mục bản xứ này và những vấn đề khác mà họ phải lệ thuộc vào các vị Đại diện Tông toà. Anh em đừng nghĩ rằng do vậy họ chống lại tư tưởng chúng ta, điều đó làm cho họ nhẹ nhõm vì đã trình bày các vấn đề mà họ phải dựa vào đó để quyết định cho việc soạn thảo các sắc lệnh. Tiếp theo sau sự nhanh nhẹn này, người ta chẳng hứa hẹn điều gì cả ngoại trừ việc khi nào Đức Giáo Hoàng sẽ thông qua vốn rất khó khăn và trì trệ trong những việc này. Tuần này người ta phải khởi động một việc đại sự sẽ hối thúc ngài, sau đó chúng ta sẽ thấy vụ việc đi đến đâu. Chính vì vậy cần phải hết sức giữ gìn ý tứ về những gì tôi viết cho anh em, và xin anh em đừng nói cho ai biết.

Tôi đã không thể chăm lo cho vụ việc người Bồ Đào Nha để chuẩn bị sẵn sàng cho việc khảo sát. Tôi đề nghị: 1^o ý tưởng về quyền bảo trợ của họ; 2^o những nguyên tắc chung; 3^o tôi trở lại từng nguyên tắc một dưới dạng câu hỏi để biết liệu quyền bảo trợ có đủ vững chắc; tôi thuật lại một cách ngắn gọn những gì thuận lợi cho họ về mặt này, và mặt khác tôi chứng tỏ những yếu kém của họ; 4^o sau đó tôi đề cập theo cùng một thứ tự này để xem xét tất cả các Toà Giám mục ở Á Châu và từng toà một, nhất là các Toà Giám mục Malaca [Malacca], Macao và Nhật Bản. Về văn bản này, tôi chỉ còn những tài liệu được chuẩn bị tốt nhất cho phần lớn nhất; nhưng tôi không thể làm cho công việc tiến triển để xây dựng thành dàn ý trong đó sẽ dễ dàng gộp vào hoặc giản lược dần dần vô số vấn đề đa dạng mà lúc bấy giờ tôi đang có trước mắt. Tôi trông chờ vào sự bảo trợ và trợ giúp của các thánh vẫn luôn tiếp tục tỏ ra rất nhân từ với tôi.

Khi nào được thực hiện, những đồ đạc quan trọng chúng ta sẽ được chuyển đi ngay trong nay mai, chúng rất đáng để chuyển đi nhanh chóng và bảo đảm an toàn bằng đường bộ cũng như đường thuỷ. Xin anh em đừng tỏ ra quá khó khăn, trong những hoàn cảnh này, cắt cử ba người kiên quyết nhất trong số các nhà truyền giáo của chúng ta để đảm nhận công việc cấp bách này bằng con tàu đầu tiên lên đường ở Marseille. Tôi sẽ gửi thư tín của mình đến Lion kịp thời cho quý Cha Dòng Truyền giáo, họ sẽ nhận được chúng từ tay các vị này nếu không phải ở Lion thì ít ra ở Marseille.

*****

THƯ 6: Đừng quá trông chờ vào Ông Berrier và các thương điếm của Công ty. – Hy vọng sẽ gặt hái thành công trong tất cả mọi công việc ở Rôma. – Trợ cấp của Đức cha de la Motte-Lambert. – Đừng nghe lời Cha Thomassin về vấn đề các Giám mục bản xứ. – Yết kiến Đức Giáo Hoàng, lời khen ngợi của ngài. [10]

Rôma, ngày mùng 3 tháng 8 năm 1678.

Những gì anh em viết cho tôi về Ông Berrier làm tôi thấy có vẻ rất hão huyền, và không nên tin vào điều đó, cho đến khi có cở sở vững chắc hoặc theo lệnh của Đức Vua hoặc theo quyết định của các vị tổng giám đốc Công ty. Cũng đừng nên quá trông chờ sẽ nhận được sự trợ giúp cần thiết từ các thương điếm vì chúng ở quá xa và tiền nong họ cần đều đến từ nước Pháp, và thường xuyên chính họ cũng phải vay mượn; tuy nhiên mang theo những lá thư giới thiệu vẫn luôn hữu ích.

Anh em đã thấy qua những lá thư cuối cùng của tôi, công việc của chúng ta tiến triển rất tốt, chúng sẽ được giải quyết hết trong hai Chúa nhật sắp tới, và ngay lập tức sau khi tôi thực sự khởi đầu vụ Bồ Đào Nha mà ông đại sứ thỉnh cầu Đức Giáo Hoàng. Tôi hy vọng sẽ kết thúc vụ việc cuối cùng này với nhiều lợi thế giống như tất cả các việc khác và Thiên Chúa thực sự ở cùng chúng ta. Tôi ngưỡng mộ sự quan phòng của Ngài đã sắp đặt tất cả những gì cần thiết cho sự tiến triển và hoàn thành công trình của Ngài với biết bao yên ổn và trợ giúp. Anh em hãy coi chừng đừng góp phần của mình vào những gì cản trở công trình của Thiên Chúa. Tôi chờ mong từ lòng thương xót của Ngài rằng mình sẽ luôn luôn sẵn sàng cho chuyến đi trở về khi nào quý thân hữu của chúng ta thấy thích hợp; tôi chỉ dừng chân ở đây và ở Pháp bao lâu sự hiện diện của tôi được coi là cần thiết và hữu ích để ấn định tất cả mọi việc đâu vào đó vừa cả tâm linh lẫn những gì thuộc về đời thường.

Đã từ lâu tôi luôn hy vọng sẽ xin được tiền trợ cấp cho Đức Giám mục Berite, mà theo tôi nghĩ, là một việc hiển nhiên cho dù ngài có nói gì đi nữa. Chính tôi đã cho chuyển đến đây tiền trợ cấp và tôi đã tặng cho quỹ bảo trợ này 1000 bảng từ ngân quỹ của mình, tôi sẽ nhanh chóng để biết chỉ dụ của Đức Vua hay ít nhất là biết thời gian, tôi nghĩ Cha Le Bon sẽ có chỉ dụ đó.

Còn vụ việc các Đức Giám mục bản xứ mà Cha Duchesne đã viết nhân danh anh em, tôi xin anh em hãy chấp nhận chúng ta giải quyết dựa trên những sắp xếp của Toà Thánh về điểm này cũng như tất cả những điểm khác, còn cảm nghĩ của Cha Thomassin, một người không có chút kinh nghiệm nào về loại hình công việc này và tốt nhất đừng bao giờ nói gì với ngài về điều này, đừng để cảm nghĩ của ngài khiến anh em chỉ trích những gì đang được giải quyết và quyết định ở đây một cách chín chắn, và hơn nữa với kinh nghiệm dạn dày về những gì có thể hữu ích theo từng địa phương và hoàn cảnh. Nếu Cha Duchesne đến đây, người ta sẽ làm cho cha ấy hiểu về những gì đang thực hiện bằng cách giải thích cho ngài rõ hơn về tình hình công việc mà ngài không biết đến. Nhưng không có cách gì để thảo luận từ nơi xa xôi như vậy và chỉ làm mất thời gian của ngài mà thôi. Xin anh em hãy chấp nhận tôi, hỡi anh em thân mến của tôi, vì trong những lúng túng mà tôi đang gặp phải, nên giảm thiểu những gì làm cho tôi nổi giận.

Thứ tư vừa rồi, tôi đã có cuộc yết kiến với Đức Giáo Hoàng kéo dài suốt hai tiếng đồng hồ. Sau khi trình bày cho ngài về công việc của mình, những lời huấn dụ của Đức Giáo Hoàng khẳng định dư luận mà tôi đã nghe về ngài, đó là một con người có ý hướng ngay thẳng và chuyên tâm trong bổn phận, rất ân cần và kiên nhẫn. Ngài thú nhận với tôi rằng điều khiến ngài lo sợ dưới sức nặng mà ngài phải gánh vác, đó là không biết liệu sự chăm chỉ và cẩn thận của mình có được như Chúa đòi hỏi ở ngài hay không, và vì vậy mà hằng ngày ngài khẩn cầu cùng Thiên Chúa cất ngài khỏi cuộc sống này để đặt vào chỗ của mình một người theo như lòng Chúa mong ước. Khi thuật lại cuộc yết kiến này với Đức ông Slusius, vị này bảo tôi mình ngưỡng mộ về sự thăng tiến mỗi ngày của Đức Giáo Hoàng và về những gì liên quan đến tinh thần, mặc dù tinh thần của ngài luôn tốt lành, nhưng giờ đây ngài được gấp trăm. Nguyện xin Thiên Chúa giữ gìn ngài những năm tháng dài lâu và ban cho ngài sức mạnh cùng nghị lực cần thiết để hoàn thành các chương trình lớn mà ngài hằng suy đi nghĩ lại.

*****

THƯ 7: Yêu cầu một văn bản của Đức cha de la Motte-Lambert. – Tương quan giữa Đức cha Pallu với các tu sĩ Dòng thánh Đa Minh. – Về một linh mục Dòng thánh Đa Minh sẽ đến xứ truyền giáo. [11]

Rôma, ngày 25 tháng 8 năm 1678.

Để trả lời lá thư của anh em viết ngày 29 tháng trước, tôi chỉ nói với anh em rằng tôi ngạc nhiên vì anh em quá chậm trễ trong việc chuyển đến cho tôi bản sao chính thức mà anh em đã nhận từ Đức Giám mục Berite liên quan đến phương pháp[12], và vì tài liệu này đủ để cho tôi sử dụng cho công việc mà chúng tôi đang có ý định thực hiện cho đến khi tôi tìm được một bản in. Tôi đã trải qua năm hoặc sáu ngày ở tập viện Sainte-Sabine của quý cha Đa Minh cải tổ, tại đó tôi đã gặp gỡ thân tình với quý bề trên và rất nhiều người đánh giá cao công việc của tôi. Họ sẽ ra tay giúp đỡ để một trong số những thành viên sáng giá nhất của họ nhập đoàn cùng chúng tôi. Vị này đã xem xét công việc cùng với tôi, đó là một tu sĩ trẻ 25 tuổi có nhiều tài năng đặc biệt cả tự nhiên lẫn thiêng liêng; cha ấy đã từng dạy một môn học, hiện thời ngài là phó giám sư tập sinh và phụ trách lần hạt Mai khôi các Chúa nhật và lễ trọng. Ngài từng theo học rất thành công ở Avignon nơi ngài đã học tiếng Pháp; ngài từng là thần dân công quốc Milanô[13]. Cha Tổng quyền đồng ý điều này. Người ta sẽ bàn về điều này trong buổi họp mà Đức ông Thư ký làm cho kỳ vọng, tôi hy vọng tại đó người ta sẽ đi đến nhiều quyết định cuối cùng, tuy nhiên những quyết định này vẫn chưa thể cho tôi được tự do. Thiên Chúa ban cho tôi ơn kiên nhẫn và bình an trong tâm hồn để thực thi thánh ý Ngài.

*****

THƯ 8: Hài lòng vì các nhà truyền giáo vẫn chưa khởi hành. – Cha Lezzoli chuẩn bị lên đường. – Về nhiều người có cảm tình với công cuộc truyền giáo. – Ý kiến về một lời chứng của Cha Tổng quyền Dòng Tên. – Cần thiết có một người đại diện ở Rôma. [14]

Rôma, ngày 14 tháng 9 năm 1678.

Tôi đã nhận được lá thư cuối cùng của anh em viết ngày 19 tháng trước. Tôi không bực dọc vì cuộc du hành của các nhà truyền giáo của chúng ta bị trì hoãn đôi chút, vì mặc dù rất gấp rút nhưng công việc của tôi không thể được giải quyết sớm hơn; tôi vẫn luôn nghĩ gửi họ đi bằng đường bộ, theo như tôi hy vọng, họ sẽ được một vài người trong xứ sở này cùng đồng hành.

Cha Raimondo[15] đang gấp rút làm những gì cần thiết để rút lui khỏi đây vì sợ gặp phải những vướng bận mới; ngài trở về Milanô rồi từ đó sẽ đi Avignon để đến Marseille; tôi hy vọng Thánh bộ sẽ tặng cho cha ấy một trăm đồng tiền vàng để làm lộ phí và 50 đồng êcuy trợ cấp. Quý Cha Dòng Truyền giáo rất coi trọng một vị tu sĩ khác đã từng qua tay họ và họ nhận xét có ơn gọi tốt[16]. Nhưng tôi lại nhận thấy hơi nguội lạnh và dao động một chút, điều đó khiến tôi không vội vã đề nghị. Có một linh mục từng đến gặp tôi, vị này có không ít tài cán so với vị tu sĩ trên nhưng dặn dày kinh nghiệm hơn, và Thánh bộ cũng sẽ dễ dàng cho ngài trở thành Giám mục. Vị này đã học hành rất tốt, ngài học khoa nhân văn ở Messine, triết học và thần học ở Napôli, nơi ngài đã bảo vệ thành công luận văn của cả hai chuyên ngành trên, và từ đó ngài đã giảng một đợt tĩnh tâm mùa chay ở quê nhà Lipari, hai đợt ở Giênôva và một đợt khác ở gần thành phố này, nơi ngài từng làm chánh xứ thay thế cho một người bạn trong vòng một năm. Hiện tại ngài đang ở Rôma nơi ngài đang dạy nhân bản cho 25 hay 30 học trò và sống rất ẩn dật; cha ấy 38 tuổi, ngài sẽ tĩnh tâm 15 ngày sau kỳ tĩnh tâm của các Đức Hồng Y; thế nhưng tôi sẽ tìm hiểu thêm những thông tin khác về bản thân của ngài.

Thứ sáu vừa rồi đã có một cuộc họp, tại đó Cha tổng quyền [Dòng Tên] đã phát biểu ba khắc đồng hồ nhưng không có gì chống lại chúng ta, ngược lại còn hết lời khen ngợi chúng ta. Ngài cũng không quên hội dòng của mình và trình bày các hoạt động mà hội dòng đã thực hiện kể từ khi ngài làm tổng quyền để hoán cải hơn tám mươi ngàn người theo lạc giáo, ngài được an ủi rất nhiều khi người ta xác quyết với ngài rằng họ không bao giờ nghĩ các tu sĩ của ngài ở trong các xứ truyền giáo của chúng ta mà ngài đã trình bày rất dài lại có chuyện bất phục tùng bằng cách đọc cho cha ấy nghe các thủ tục tố tụng Cha X ở Đàng Trong và câu trả lời của Cha Valgrenier ở Xiêm. Đúng là việc cách chức những kẻ đáng tội nhất là các tu sĩ nói trên từng là bản án nhẹ nhàng nhất mà người ta có thể áp dụng cho họ. Ngài hứa sẽ không bỏ sót bất cứ điều gì từ phía mình để làm cho tất cả mọi mệnh lệnh của Toà Thánh đều được vâng phục. Ngài rất ước mong người ta đình chỉ bản án cho đến khi nghe các vị tu sĩ này giải trình đầy đủ nhưng người ta đã bịt miệng ngài khi nói với ngài rằng đã từng có những thừa tác viên của Toà Thánh do vậy người ta không thể không tin các nhân chứng về vụ việc này cùng với tất cả các thông tin cần thiết bằng giấy trắng mực đen chính thức và đúng quy cách. Sau hơn một giờ rưỡi, ngài rút lui rất mãn nguyện, đến nỗi buổi thuyết trình này chẳng những không nguy hại gì đến chúng ta mà ngược lại còn làm cho chúng ta thêm lợi thế trong rất nhiều việc.

Vì chúng ta sẽ nhận được nhiều khoản tiền hằng năm từ Thánh bộ Truyền giáo nhờ Đức Giám mục Cesarople dành cho Đức Giám mục Trung Hoa và các nhà truyền giáo sẽ khởi hành từ nơi này và cho cả chủng viện[17], riêng chủng viện tôi vẫn hy vọng sẽ xin được trợ cấp, cần phải nghĩ đến chuyện cắt đặt ở đây một người cố định và được chấp thuận để xin khoản tiền này khi đến kỳ hạn, để cất giữ và chuyển các khoản tiền này, nói tóm lại để sử dụng theo mệnh lệnh mà anh em sẽ truyền cho người ấy với chữ ký của ít nhất hai vị đại diện và thư ký văn phòng đại diện. Tôi nghĩ anh em có thể uỷ thác việc này cho một trong số những người đại diện của quý Cha Dòng Truyền giáo, vì việc này không quá nặng nề. Tôi không nghĩ họ sẽ làm khó dễ; anh em hãy tham khảo về việc này và về việc uỷ quyền mà anh em muốn trao cho người ấy, sau đó anh em có thể xin Cha Joly[18] chấp thuận cho anh em ơn huệ này. Nếu việc này bất thành thì nên dùng một người chung để dễ dàng thuyết phục Cha tổng quyền hơn; chỉ cần nói cho ngài về hai hay ba món tiền sẽ nhận nhưng đừng nói gì với ngài về Đức cha Piquet.

*****

THƯ 9: Đức Thánh Cha không muốn quyết định. – Về nhiều người có cảm tình với hoạt động tông đồ. – Lộ phí của Cha Lezzoli. [19]

Rôma, ngày 28 tháng 9 năm 1678.

Tôi đã nhận được lá thư của anh em viết ngày mùng hai tháng này; thế là xong, mọi công việc của tôi đã thất bại cho đến tháng mười một. Thứ hai rồi có một phiên họp trước mặt Đức Giáo Hoàng và người ta còn tổ chức một cuộc họp chung vào thứ hai tới, và có một vài trở ngại ngăn cản tôi yêu cầu một cuộc họp vào Chúa nhật. Không thể quyết định, Đức Giáo Hoàng bực mình trước các sắc lệnh vừa nhiều về số lượng vừa dài dòng về nội dung được soạn thảo cho các xứ truyền giáo của chúng ta, ngài chẳng đưa ra một câu trả lời nào về các sắc lệnh này; cũng có thể ngài muốn vụ việc Bồ Đào Nha được xử lý trước; tôi lấy lời ngôn sứ áp dụng cho mình: Expecta Dominum, viriliter age et confortetur cor tuum[20]. [Hãy cậy trông vào Chúa, mạnh bạo lên, can đảm lên nào] Vị tu sĩ và vị linh mục mà tôi đã nói với anh em vẫn tiếp tục kiên trì; người thứ nhất cuối cùng đã nhận được sự chấp thuận của bề trên tổng quyền muốn tặng người anh em của mình cho tôi; còn người thứ hai đang bước vào kỳ Linh thao; tuy nhiên tôi sẽ gặp cha giải tội của linh mục này là một vị tu sĩ đáng kính và một số người khác nữa có thể biết thông tin; điều làm cho tôi hài lòng nhiều nhất ở hai vị này là họ coi trọng và thực hành nguyện gẫm. Đức ông Cerri đã hứa giao cho tôi 100 đồng tiền vàng làm lộ phí cho cha Dòng thánh Đa Minh và khoản tiền này đã được chấp thuận, và năm mươi đồng êcuy trợ cấp cho năm đầu tiên của ngài. Cha Boitel, tôi rất hài lòng với vị này, cũng đã bắt đầu bước vào khoá Linh thao chuẩn bị đi đến quyết định cuối cùng của mình, dù phải quyết định khi nào người ta cho là thích hợp.

*****

THƯ 8: Về việc đặt các Đức Giám mục bản xứ. – Chương trình của Rôma đối với vấn đề của các vị hướng dẫn tại Chủng viện. – Tin tưởng vào các Đức Hồng Y. [21]

Rôma, ngày mùng 5 tháng 10 năm 1678.

Để hồi âm lá thư của anh em viết ngày mùng 8 tháng chín, chúng ta phải hài lòng ~~lẫn~~ với nhau, thật vậy, nhờ ơn Chúa mà chúng ta được như vậy, bởi vì tất cả chúng ta đều hướng về cùng một mục tiêu, và chúng ta muốn mọi việc đều nằm trong trật tự tốt nhất có thể. Chúng ta góp phần, trong cùng những nguyên tắc, với các Đức Hồng Y là những người muốn thiết lập các Giáo hội dựa trên việc quản trị mà chúng ta đang áp dụng cho các Giáo hội ở Âu Châu. Các ngài muốn có các đấng Bản quyền, và điều mà các ngài đang chuẩn bị hôm nay chỉ cho một thời gian ngắn và như một phương tiện cần thiết cho mục đích này, do hoàn cảnh hiện nay tại các xứ truyền giáo của chúng ta hoàn toàn đặc biệt. Chúng ta cũng không khác gì về nhu cầu cần thiết tham khảo ý kiến của các bậc thông thái. Nhưng xin anh em hãy tin tôi, các bậc thông thái không đội vương miện ba tầng [mũ Đức Giáo Hoàng] là những cố vấn rất tồi và họ chỉ làm cho công việc thêm rối rắm mà thôi, hơn thế nữa, họ còn táo bạo hơn các Đức Giám mục và phán quyết về tất cả mọi chuyện; những kinh nghiệm như vậy anh em có thể kể thêm, nếu hoàn cảnh cá nhân của một sự kiện không được áp dụng tốt, họ không có khả năng đưa ra một lời khuyên đúng đắn. Hãy bắt đầu bằng việc giả định sự cần thiết hay sự hữu ích lớn lao được nhìn nhận ở đây, đó là tấn phong các Giám mục bản xứ, người ta không thể cắt đặt các ngài theo cách thức khác với cách thức đã tự tính, và nói quá là thú nhận rằng điều đó trái ngược với việc thiết lập Giám mục đoàn. Tôi dám chắc rằng nếu hôm nay người ta đặt các Giám mục bản xứ trong các xứ truyền giáo của chúng ta làm Giám mục thường quyền thì việc này chỉ làm gia tăng mọi xáo trộn có sẵn ở đó mà thôi chứ không bao giờ có thể giải quyết được.

*****

THƯ 10: Đoản sắc về lời tuyên thệ đã được Đức Giáo Hoàng phê chuẩn. – Chuyện gì sẽ xảy đến? – Người ta không tìm thấy nghị quyết huỷ [kỷ luật] của quý Cha Vasquez và de Angelis. – Về việc khởi hành của các nhà truyền giáo. – Đức cha Pallu làm việc cho Đức Tổng Giám mục Paris. – Đưa các bản đồ địa lý vào bản in của cuốn Tường thuật mới. [22]

Rôma, ngày 18 tháng 10 năm 1678.

Tôi đã nhận được lá thư của anh em viết ngày 23 tháng chín. Kiên nhẫn thêm một chút nữa, thưa quý Cha, và chúng ta sẽ có tất cả mọi việc như tôi mong đợi; cuối cùng Đức Giáo Hoàng đã đưa ra quyết định chung cuộc về đoản sắc; tôi đã từng rất lo sợ bản dự thảo sẽ nằm trong tay ngài lâu ngày hoặc có thể mãi mãi; sau khi gởi bản văn cho Đức ông Slusius để ra soát lại, ngài còn muốn, trước khi người ta viết lại cho rõ ràng để đóng ấn, Đức ông đọc lại cho mình nghe. Đoản sắc được giải quyết là ơn Chúa và chúng ta đã có bản văn trong tay; lập tức ngay khi Đức ông Cerri từ nông thôn trở về, người ta sẽ tìm cách để công bố và theo thiển ý của tôi sẽ có một cuộc họp cho việc này, và lúc đó, nếu không có gì bất trắc xảy đến, tôi sẽ gửi bản sao cho anh em. Cha Oliva đã sắp sẵn một kế hoạch phòng ngừa bất trắc hoặc đình chỉ, xin cho thánh ý Chúa được thực hiện, đó là tất cả những gì chúng ta mong muốn; điều tốt nhất của vụ việc chính là sự kiên quyết của Đức Giáo Hoàng, ngài càng do dự bao nhiêu thì lại càng quả quyết bấy nhiêu và không gì lay chuyển được một khi ngài đã quyết định. Nếu người ta cất đi phiến đá chính này, nó sẽ trở thành một vật cản khủng khiếp; tuy nhiên chẳng có gì không chính đáng và tất cả đều ổn định, người ta không bao giờ có thể nói nó được đặt lên mà không có lý do; người ta không chỉ đặt ra các quyết định mà còn cả mệnh lệnh nữa. Tôi bực bội vì chưa thể gửi bản văn cho anh em, phải chờ chắc chắn đã.

Ở Bộ Thánh Vụ, người ta đang gấp rút tìm kiếm nghị quyết huỷ [kỷ luật] của quý Cha Vasquez và de Angelis mà tác giả cuốn Phương pháp giáo huấn người Trung Hoa coi như cở sở chính yếu của mình. Người ta đã lướt qua tất cả mọi sổ sách không chỉ của những nơi được nói đến nhưng còn quay ngược thời gian cho đến năm 1660 mà không tìm thấy gì về những nghị quyết này từng được Đức Giáo Hoàng Clêmentê VIII phê chuẩn.

Tôi vui sướng về việc anh em quyết định gửi ba nhà truyền giáo đến Livorno. Tôi đã viết thư cho Ông Cotolendi, ông ấy sẽ báo với Marseille về chiếc tàu mà tôi đã viết cho anh em và nó đang chuẩn bị để đi đến đảo Chipre vào cuối tháng mười một vì nghĩ rằng luôn tìm thấy ở đó phương tiện để đi Alexandrette. Tôi sẽ viết về điều này cho Cha Đa Minh, có lẽ ngài đã phải đến Milanô rồi, để khi ở đó ngài sẽ nhận được. Vị tu sĩ kia có lẽ sẽ chưa sẵn sàng ngay, hơn nữa tôi còn chưa nói gì với Thánh bộ. Nói thật ra, tôi chỉ cần báo cho Thánh bộ biết mình khuấy động một chút và đang hối hả để tìm kiếm ở đây một vài người thợ.

Người ta làm cho tôi kỳ vọng rất nhiều vào vụ việc mà anh em đã nhờ tôi thay mặt Đức Giám mục Paris[23]. Tôi phục vụ ngài một cách hiệu quả theo bổn phận của mình; nếu ngài muốn thâm nhập và gây uy tín ở Giáo triều này, tôi nghĩ sẽ không khó khăn vì ngài đã được Đức ông Michel Angelo Ricci biết đến, vị này nói với tôi rằng bài huấn đức của ngài ở chủng viện Saint-Nicolas du Chardonnet [Paris] đã ảnh hưởng nhiều về mặt tâm linh đến độ chúng tôi đã nhận được [bản văn bài huấn đức] cho các Chủng viện.

Hiện thời tôi rất bận rộn với vụ việc người Bồ Đào Nha vì đang gặp rắc rối lớn, và vụ này gây khổ sở khiến việc tranh cãi sẽ còn kéo dài theo như tôi nghĩ.

Cha Gazil sẽ tìm thấy trong cuốn sách của Cha Verricelli[24] giải pháp cho những nghi vấn của ngài liên quan các nô lệ.

Tôi đã viết cho anh em về việc đức Hồng Y Barberini đã khẳng định với tôi rằng nếu chúng ta làm một cuốn Tường thuật mới, điều rất đáng hoan nghênh là đặt ở đầu sách một tấm bản đồ, và tôi nghĩ điều đó không phải không thích hợp đối với loại sách này do số lượng lớn các địa danh khác nhau, chúng ta sẽ nói về việc này, và đó là một trò giải trí không làm ai bực mình khi nhìn thấy toàn bộ lộ trình của tôi kể từ cuộc khởi hành cuối cùng của mình từ Rôma cho đến chuyến du hành trở về sau cùng của tôi vừa bằng đường thuỷ lẫn đường bộ. Nếu tôi có đủ trí nhớ để hồi tưởng lại hết mọi thời điểm, tôi sẽ dễ dàng làm cho anh em một bản liệt kê ngắn.

*****

THƯ 11: Gửi giấy uỷ quyền cho các nhà truyền giáo và đoản sắc về lời tuyên thệ. [25]

Rôma, ngày mùng 9 tháng 11 năm 1678.

Không, thưa quý Cha, các nhà truyền giáo của chúng ta sẽ không lên đường mà không có văn thư sai đi; tôi hy vọng, nhờ ơn Chúa giúp, sẽ gửi đến Livorno một tập thư vào thứ bảy tới mà Cha Raimondo sẽ đảm nhận việc này cho đến khi ngài có thể gặp các nhà truyền giáo của chúng ta; tôi sẽ gửi cho anh em bản sao của những tài liệu quan trọng và một ghi chú của những giấy tờ khác trong đợt thư tín tới. Tuy nhiên, nếu anh em muốn tận hưởng niềm vui và giải sầu bằng việc đọc bản Hiến chương này[26], tôi nghĩ anh em sẽ tìm thấy tất cả những gì mình mong muốn để kết thúc việc đại sự của chúng ta. Chẳng cần phải thỉnh cầu anh em giữ bí mật cho đến khi bản văn được thông báo cho người có liên quan vì tôi nghĩ rằng anh em cũng không quá vội vàng thổ lộ cho ai. Chúng ta sẽ thấy trong phiên họp tới mà người ta làm cho tôi nuôi hy vọng sau khoá họp chung, nghĩa là vào Chúa nhật trong tám ngày nữa hoặc đâu vào khoảng đó, những gì cần phải thực hiện để giải quyết dứt điểm và kết thúc việc đại sự này. Lần này anh em sẽ được hài lòng về điều đó vì anh em cần tất cả thời gian của tôi để gửi văn thư sai đi cho các nhà truyền giáo của chúng ta.

*****

THƯ 12: Không có thời gian viết bản trần tình về quyền bảo trợ Bồ Đào Nha. – Không để cho những việc khác ngoài những việc thuộc chức năng của mình làm đãng trí. – Cha Balma lâm bệnh. – Không muốn Cha Paumier, cần những đầu óc điềm tĩnh. – Chuyện gia đình. – Trả lời Cha Duchesne về bản quy chế. – Vụ trộm gây tổn hại cho Đức cha Pallu. [27]

Rôma, ngày 16 tháng 11 năm 1678.

Tôi đã có thể viết tài liệu chống người Bồ Đào Nha nhưng hiện nay đang còn là những bản văn dở dang và chúng đang hối thúc tôi rất nhiều, giá mà tôi không đãng trí chút nào.

Chúng ta hãy coi chừng, cả ở đây lẫn ở Paris, đừng quá dễ dàng nhận những việc mà Thiên Chúa không đòi hỏi mình, mặc dù những việc đó rất tốt đẹp và đặc thù, thậm chí còn rất hữu ích và thuận lợi cho vinh quang Thiên Chúa và đem lại lợi ích cho Giáo hội. Chúng ta hãy làm tròn bổn phận của mình và gắn bó với bổn phận ấy một cách bất khả xâm phạm. Nếu sau đó chúng ta có thể may mắn kịp thời làm được việc khác; tôi còn muốn việc khác này liên quan việc trau dồi cho đời sống nội tâm vốn là mối bận tâm hàng đầu của chúng ta; việc này chỉ thoáng qua thôi, và anh em làm việc đó vì tôi để nói bóng gió một cách khéo léo mà không cần phải cho thấy tôi phàn nàn về điều đó.

Cha Balma vẫn chưa trở về từ nông thôn nơi ngài bị bệnh thập tử nhất sinh và đã lãnh nhận bí tích xức dầu bệnh nhân. Nhờ ơn Chúa, ngài đã hồi phục nhiều.

Anh em vẫn chưa hiểu lắm ý tưởng về việc quản trị mới của chúng ta mà tôi giải thích thêm một lần nữa trong lá thư gửi các Đức Giám mục Berite và Metellopolis. Chúng ta sẽ chẳng làm được gì trong năm nay về những gì mà anh em đã đề nghị với tôi liên quan đến Cha Duchesne, nếu ngài đi, tôi nghĩ Cha Sevin phải đi trước cha ấy, nhất là nếu ngài đã đi đến Trung Hoa cùng Cha Lopez.

Tôi gửi anh em bản trần tình của Cha Langlois, tôi muốn anh em sử dụng số tiền mà người ta đã dành để mua bộ chữ in, tốt hơn nên dùng để mua những gì chứa đựng trong bản trần tình này.

Kể từ khi người ta bắt đầu viết cho tôi về Cha Paumier, tôi chẳng có thiện cảm gì với ngài cả, một phần do loại đầu óc này không làm tôi thích thú lắm và khiến người khác phải sợ không ít, phần khác do tôi rất hoài nghi những lý do mà người ta đưa ra để tô vẽ cho những người quay trở về từ các xứ truyền giáo cũng như các tu sĩ rời bỏ hội dòng; chúng ta cần những đầu óc điềm tĩnh và thông thường hơn.

Còn những gì liên quan đến chuyện gia đình chúng tôi, anh em có lý do để nghĩ rằng tôi muốn giải toả khỏi mọi vướng mắc và người anh của tôi ở Le Ruau đã muốn kết thúc chuyện này lúc tôi vắng mặt; anh ấy có đủ quyền để làm việc ấy.

Tôi trả lời những đề nghị của Cha Duchesne trong tấm thiếp kèm theo đây, nhờ anh em giao lại cho ngài nếu thấy thích hợp. Anh em hãy cho ngài xem bản thoả ước mà chúng tôi đã cùng nhau thông qua ở Xiêm giữa các Đức Giám mục Metellopolis và Berite cùng với tôi mà tôi đã gửi bản sao về Pháp trước khi họ rời khỏi Rôma.

Nhờ anh em cho cha ấy xem bản thảo những ý kiến mà tôi đã gửi cho anh em qua Đan viện phụ đan viện Saint-Luc về việc quản trị Chủng viện chúng ta và bảo cha ấy làm một bản sao những ý kiến này để giữ cho mình, nhất là những chương đầu tiên.

Thứ hai vừa rồi, trong khi tôi đang dâng lễ cầu nguyện cho các đức Hồng Y quá cố trong nguyện đường của chúng tôi thì kẻ trộm đã đột nhập phòng tôi một cách rất bất ngờ. Phía trên phòng tôi có một mái che nhỏ sát với mái nhà nằm dọc đường phố lát đá rất kỹ; kẻ trộm đã cẩn thận cạy hết mấy viên gạch vuông cho đến cửa, và với một cái đòn bẩy chúng đã phá lớp vữa tường để tạo một lỗ hổng rồi thả một đứa bé từ 12 đến 14 tuổi xuống, sợi dây thừng còn nằm lại ở đó, bọn họ đã lấy cái đồng hồ của tôi, con dấu có cán bằng ngà, một cái khăn trải giường và mấy cái áo sơ mi cùng với áo măng tô của Jean và Michel. Bọn họ đã dùng một lực lớn để phá ngăn kéo bàn và tôi không còn tìm thấy một cái đinh nào nằm ở ổ khoá. Có lẽ kẻ trộm vội vàng, vì cái tốt nhất nằm trong ngăn kéo này; chúng đã không mở chiếc hộp trong đó chứa tất cả quần áo của tôi cũng không kéo tấm rèm cửa sổ gần giường, nơi chúng có thể tìm thấy hai cây đèn bằng bạc của tôi. Chắc chắn phải là ai đó rất quen thuộc nơi này, thế nhưng người ta vẫn chưa phát hiện được gì cả.

*****

THƯ 13: Suy nghĩ về văn phòng đại diện ở Rôma như Cha de Pons muốn thành lập. – Các vị hướng dẫn tại Chủng viện phải chăm lo cho văn phòng đại diện. – Mong muốn người ta đừng gửi người cháu của Đức cha đến Rôma cùng với Cha de Pons. [28]

Rôma, ngày 22 tháng 11 năm 1678.

Tôi gửi cha lá thư mà cha đã rất mong muốn tôi viết cho Cha de Pons; nếu cha ấy dễ bảo hơn, tôi đã có thể trình bày với ngài nhiều điều, chúng sẽ buộc cha ấy phải dùng những biện pháp khác, cha nên nắm giữ điều gì chắc chắn vì chương trình[29] theo như đã được hoạch định mà cha đã đề nghị với tôi hoàn toàn ảo tưởng, nó không thể được thực hiện do hoàn cảnh đặc thù của Rôma, vì rất khó thuyết phục nếu người ta không có kinh nghiệm; cháu tôi có thể nói với cha đôi điều về việc này.

Về việc thành lập văn phòng quản lý, chẳng có gì cần thiết hơn nhưng việc này lại có những bất lợi không nhỏ, nếu chúng ta giữ tiền ở Rôma theo kiểu đầu tư; tuy nhiên, nếu Cha de Pons muốn theo đuổi ý tưởng của mình thì cứ để ngài làm, điều đó sẽ không để lại gì hữu ích. Nỗi khổ lớn nhất của tôi là tìm được người của mình muốn đến Rôma chăm lo cho sứ vụ truyền giáo của chúng ta; và nếu có thể thì họ không phải đảm nhận việc gì khác; đó là bận tâm lớn nhất của tôi, xin cha [giữ kín chuyện này] giữa hai chúng ta và người cháu của tôi mà thôi; cần phải tạo cho văn phòng quản lý của chúng ta một vẻ ngoài tốt đẹp để làm cho mọi người biết đến và quý mến, đối với những gì cần phải có cho việc này, và để thiết lập ở đó việc tổ chức và quản trị nền nếp mà chúng ta sẽ theo đuổi, người quản lý cần phải biết xác định đâu là phận sự của mình đối với các vị Đại diện Tông toà và với các nhà truyền giáo của các vị ấy, đối với Chủng viện Paris và những chủng viện khác, đối với Thánh bộ và vị ấy còn biết một cách rõ ràng những giới hạn mà mình không bao giờ được phép vượt qua với người này hay người khác mà không phải chuốc lấy những phiền toái đáng kể như kinh nghiệm cho thấy điều đó. Tôi không biết liệu các bạn hữu của chúng ta hiện đang ở Chủng viện sẽ dễ dàng bị thuyết phục rằng đó là vì ơn ích của họ nên họ được mời gọi làm việc cho văn phòng đại diện, giống như các vị Đại diện Tông toà và các nhà truyền giáo làm việc cho các xứ truyền giáo vậy, họ phải thực hiện công việc chính yếu của mình, không dễ dàng cho phép lơ là công việc ấy vì bất cứ điều gì không thực sự liên quan đến những việc mà Thiên Chúa không yêu cầu họ. Tôi nài xin cha thêm một lần nữa, Cha thân mến, hãy giữ kín chuyện này giúp tôi, vì đó là điều duy nhất trong đó tôi dỡ bỏ những gì gây cho mình biết bao khổ sở trong lúc này và chúng đặt tôi vào việc chăm chút cho tương lai nhưng lại có thể gây ra những hậu quả tai hại nếu chúng phải đương đầu với những lời phàn nàn chính thức, như người ta có thể nghĩ như vậy nếu họ biết điều đó. Tôi khám phá điều đó nhờ cha vì nghĩ rằng cha là người có khả năng hơn bất kỳ ai khác để sử dụng một cách hữu ích. Vậy, xin cha hãy chú ý xem thử những tư tưởng này có thể dùng được hay không; cha hãy xem xét một cách chăm chú điều này tiếp điều kia; hãy để ý xem tinh thần của mình mách bảo cha điều gì; cha hãy thổ lộ điều ấy với những ai trong số các bạn hữu của chúng ta mà cha thấy tốt như là ý tưởng của riêng của mình. Ít ra nếu cha thấy không thích hợp để giải thích điều ấy với bất kỳ ai thì xin cha hãy cho tôi biết những ý tưởng của cha mà tôi có thể sử dụng khi cần thiết. Còn những gì liên quan đến người cháu của tôi mà cha đề nghị với tôi để cha ấy đồng hành Cha de Pons đến Rôma, tôi nghĩ sẽ khó khăn, ngoài những lý do gia đình và do bận rộn do công việc của chúng ta buộc tôi phải khước từ sự đồng hành của cha ấy và tôi nghĩ rằng chỗ của cháu tôi là ở Paris, trong chủng viện của chúng ta, điều đó sẽ hữu ích hơn rất nhiều để giải quyết đủ mọi công việc hơn là quay trở lại Rôma; tôi nói cho lúc này, vì trong tương lai, khi mọi việc ở Pháp đã được sắp đặt đâu vào đó rồi và nếu có việc gì quan trọng phải thỉnh cầu ở Giáo triều này, lúc đó người ta sẽ có thể sắp xếp như mình muốn. Xin cha đừng để thất lạc lá thư tôi viết cho cha lần trước, cả lá thư này nữa nhưng trao chúng lại cho cháu tôi khi nào đã sử dụng xong để trả lại cho tôi khi nào tôi quay trở về Pháp, vì tôi quá khốn khổ đến độ khi tinh thần nghèo nàn của mình nghĩ ra được điều gì nó gần như biến mất ngay lập tức khỏi trí nhớ, và có lẽ điều quan trọng đối với tôi là làm tươi mới trí nhớ mỗi khi có dịp.

Nguyên tác: Lettres de Monseigneur Pallu
Tác giả: Cha Adrien Launay – Hội Thừa sai Hải ngoại
Bản quyền Tiếng Việt: Nhóm chuyển ngữ

[1] AMEP, tập 104, tr. 162.

[2] AMEP, tập 104, tr. 166.

[3] AMEP, tập 104, tr. 174.

[4] Về hai vấn đề này, xin xem Documents historiques, tr. 65.

[5] AMEP, tập 104, tr. 207.

[6] Chính là đoản sắc truyền cho các Tu sĩ phải tuyên thệ vâng phục các vị Đại diện Tông toà.

[7] Xin xem Documents historiques, tr. 68 và 70.

[8] AMEP, tập 102, tr. 141.

[9] Xin xem Documents historiques, tr. 86.

[10] AMEP, tập 104, tr. 217.

[11] AMEP, tập 104, tr. 237.