MỤC LỤC
Thư 1: Mong muốn người ta suy nghĩ về việc gửi Cha Paumier đi truyền giáo
Thư 2: Những khó khăn để đạt được một đoản sắc dành cho Vua Louis XIV
Thư 3: Những tuân thủ trong việc xuất bản cuốn Tường thuật
Thư 4: Đức cha Pallu sẽ kín đáo hơn
Thư 5: Ông đại sứ Bồ Đào Nha đã không gây trì hoãn cho đoản sắc
Thư 6: Cha Gazil qua đời
Thư 7: Đức cha Pallu yêu cầu sửa đổi đoản sắc
Thư 8: Đức Giáo Hoàng truyền lệnh kết thúc vụ đoản sắc
Thư 9: Vui sướng vì người cháu của Đức cha được bổ nhiệm làm cha hướng dẫn
Thư 10: Cách sắp xếp của Cha Oliva
Thư 11: Sẽ đến thăm Cha Oliva
Thư 12: Chấp thuận cho Bề trên các chủng viện chính của Paris làm người đại diện.
************
THƯ 1: Mong muốn người ta suy nghĩ về việc gửi Cha Paumier đi truyền giáo. – Đã đề nghị với Đức Hồng Y Cibo một cách thức để làm hài lòng các Đức Hồng Y và quý Cha Dòng Tên. – Vụ Bồ Đào Nha đã tiến triển. – Tiền bạc. – Vị linh mục lâm bệnh đã khá hơn. – Gửi đến cảng Port-Louis những quà tặng dành cho Vua Xiêm. [1]
Rôma, ngày 18 tháng giêng năm 1679.
Tôi đã nhận được lá thư của quý cha viết ngày 23 tháng trước, lá thư này cho tôi thấy quý cha tiếp tục chăm lo cho các nhà truyền giáo của chúng ta lên đường và chuyển thư tín của chúng tôi, cám ơn anh em về những việc này; tôi cũng đau buồn như anh em về việc chúng ta phải giải quyết đối với Cha Paumier. Tất cả những gì Cha Duchesne trình bày với tôi vì lợi ích của ngài có vài điều đáng coi trọng, nhưng loại đầu óc này gây ra nhiều phiền toái, và trừ khi quá thiếu thốn nhân sự, bằng không không nên đón nhận một cách dễ dàng; tôi từng biết điều đó khổ sở đến mức nào. Anh em cũng biết tôi không dai sức lắm, chúng ta phải chịu đựng nhiều trong những cuộc chiến kiểu này và từ những cuộc chiến đó thường phát sinh những chuyện nhỏ bé nhưng lại gây ra rất nhiều phiền muộn; tuy nhiên nếu cha ấy có đủ thận trọng và nếu anh em nghĩ chúng ta có thể để cho ngài đi theo đường lối của mình, chúng ta vẫn hoàn toàn có thể giao việc cho ngài; cuối cùng, anh em biết rõ hơn tôi ứng viên mà anh em bổ dụng thì xin anh em cứ làm theo những gì mình thấy tốt nhất.
Điều mà anh em đã lưu ý với tôi chứng tỏ Đức Giám mục Quebec đáng để suy nghĩ [2].
Trong lá thư cuối cùng, tôi đã báo cho anh em biết mình đã được yết kiến Đức Giáo Hoàng, sau đó tôi có một cuộc trao đổi khác khá đầy đủ hơn với Đức Hồng Y Cibo, tôi rất hài lòng về cuộc gặp gỡ này và chính ngài từng nói với Đức ông Thư ký ngài cũng rất hài lòng, nhất là về tính chừng mực của tôi trong vụ đoản sắc. Ngài bảo tôi rằng Đức Giáo Hoàng rất lưu tâm đến tôi, và thật vậy, tôi biết ngài đã không thể xoay chuyển tình thế theo như mình muốn. Hôm qua Đức ông Thư ký cho tôi biết Đức Giáo Hoàng đã nói với ngài rằng mình không hài lòng về những lời nài nỉ của quý Cha [Dòng Tên], ngài bỏ mặc đoản sắc cho phán quyết của các Đức Hồng Y uỷ viên do ngài triệu tập và nếu họ kiên quyết theo đuổi cảm nghĩ đầu tiên của mình liên quan việc triệu tập, chính ngài sẽ làm việc này. Nhân đó tôi cũng thổ lộ với ngài một cách thức để hoà giải làm cho ngài rất hài lòng, đó là Cha Tổng quyền viết cho các Đức Hồng Y một lá thư rất khiêm tốn và đầy tôn trọng, qua lá thư này ngài nhìn nhận lỗi lầm của các tu sĩ của mình và sẵn sàng triệu hồi những vị nặng tội nhất còn các vị khác thì ra lệnh dứt khoát bao gồm tất cả các điều khoản của phán quyết v.v., và hơn nữa, ngài cần đích thân thăm viếng riêng từng Đức Hồng Y một để thỉnh cầu lòng thương xót của các ngài và hứa trực tiếp với các ngài sẽ đưa những điều đó vào nội dung lá thư của mình. Tôi nghĩ các ngài sẽ chấp thuận điều này và hy vọng rằng nhờ cách thức này cuối cùng các Đức Hồng Y sẽ được xoa dịu; chẳng mấy chốc chúng ta sẽ thấy, theo như tôi nghĩ, đoạn kết của việc đại sự này, và tôi không ngừng cầu xin Thiên Chúa cho việc này kết thúc theo như ý Ngài muốn.
Vụ Bồ Đào Nha đã tiến triển rất nhiều về phía tôi và chuyển biến rất thuận lợi theo như tôi thấy; tuy nhiên tôi không nghĩ người ta có thể giải quyết xong trước mùa chay.
Xin anh em chuẩn bị sẵn hai mươi lăm hoặc ba mươi đồng tiền vàng mà tôi sẽ nhận từ anh em trong đợt thư tín sau. Bệnh nhân[3] của chúng tôi đã khá hơn nhiều, hôm qua chúng tôi đã cáo từ ông bác sĩ, người đã chữa trị cho bệnh nhân của chúng tôi và đã giúp cho cha ấy đứng dậy được chỉ sau một thời gian ngắn: phương thuốc cuối cùng của ông ấy là một loại rượu kỳ bí đã gây ra hiệu ứng đáng ngạc nhiên.
Tôi đã gửi đến Saint-Malo ba kiện hàng để chuyển đến Port-Louis và giao cho ông giám đốc Công ty hoàng gia với danh nghĩa của tôi để giữ trong kho hàng. Xin anh em lưu tâm đến việc này và trả tiền cho cảng cũng như mọi phí tổn vận chuyển từ Civita-Vecchia cho đến tận Port-Louis. Chúng lên đến ba con số.
Kiện hàng thứ nhất và cũng là kiện lớn nhất gồm phần khung của tám bức tranh, tất cả đều thếp vàng, cùng với hai tấm gương soi lớn nằm trong khung và mỗi cái đều đóng thùng riêng; kiện hàng thứ hai gồm tám bức tranh đã đóng khung; và kiện thứ ba, nhỏ nhất và cũng nhẹ nhất, gồm một trăm bông hoa bằng lụa giống như thật. Tôi sẽ viết thư cho cháu tôi ở Marseille để báo cho quý ông thương gia Constans và Ycard, vì các kiện hàng được gửi cho họ để nhờ nhọ chuyển đến Saint-Malo, để hỏi thăm họ danh tánh của những người sẽ nhận hàng ở Saint-Malo ngõ hầu viết thư cho họ và hoàn trả lại cho họ mọi chi phí.
Cái đồng hồ vốn là món quà chính của tôi vẫn làm chưa xong; sẽ cần một kiện hàng khác cho nó và những thứ khác nữa.
************
THƯ 2: Những khó khăn để đạt được một đoản sắc dành cho Vua Louis XIV. – Khởi động nhằm mục đích này. – Rôma bất bình với Đức Tổng Giám mục Paris. – Về tác phẩm: Đức tin trường tồn. [4]
Rôma, ngày 18 tháng giêng năm 1679.
Tôi đã gặp Đức ông Favoriti Chúa nhật rồi vì đoản sắc mà tôi thỉnh cầu dành cho Đức Vua, tôi thấy ngài không được dễ tính như mọi khi chỉ vì Đức Tổng Giám mục Paris[5], cha hãy tưởng tượng coi vị Giám mục này muốn lấy lòng Đức Vua bằng đoản sắc này và lòng nhiệt thành của ngài vì đức tin chỉ mang tính chính trị, ngoài ra ngài còn luôn mang tư tưởng chớ đổ thêm dầu vào lửa khi người ta phải rất khó nhọc để dập tắt, người ta sẽ gây ra chuyện này nếu quá công khai lên tiếng về những người theo phái Jansenius. Tuy nhiên theo yêu cầu của tôi, Đức ông Favoriti hứa sẽ dành một phút để cho tôi biết vào thứ năm tới, và hiện thời tôi cố gắng để Đức Hồng Y Cibo lo việc này.
Cách đây vài ngày, tôi đã cố xin một cuộc yết kiến với Đức Hồng Y [Cibo] và đã khá may mắn đạt được ngay buổi chiều hôm đó với ít nhiều thành công, ngài nói với tôi về đề nghị mà tôi đã khởi xướng, sau khi trình bày với ngài mọi công việc của mình, ngài thấy khó khăn vì không biết Đức Vua sẽ đón nhận ra sao việc phê bình bấy nhiêu đề nghị, chúng sẽ không làm hài lòng tất cả mọi người…
Thế nhưng ngài vẫn hứa với tôi sẽ suy nghĩ về những gì tôi trình bày với ngài trên đây và sau khi nghe tôi nhắc lại một lời của Đức Tổng Giám mục Paris, ngài đáp lại: “Đức cha muốn chúng tôi làm gì với Đức Giám mục Paris, một người đã đối xử với Toà Thánh như vậy?”
Tôi hỏi ngài đã nghe nói về một trích đoạn ấn bản lần thứ tư của cuốn Đức tin trường tồn của Cha Arnauld chưa. Ngài mỉm cười dẫn tôi vào thư viện của mình rồi lấy cuốn sách đưa cho tôi coi; người bảo rằng ngài Công sứ Toà Thánh ở Avignon đã gửi cho ngài trích đoạn và cả cuốn sách, tuy nhiên không phải ấn bản lần thứ tư mà là lần thứ năm, ngài đã đối chiếu trích đoạn với ấn bản này và thấy giống hệt, tất cả những điều đó chẳng có chút giá trị nào và ngài sẽ cho kết án cuốn sách. Cha có thể nghĩ ra những gì tôi nói để ủng hộ quyết định này, tôi đã bày tỏ ý kiến với Cha Gilles, Minime, việc đó phải thông qua vị này để nếu người ta kết án thì việc kết án sẽ được thực hiện bằng đoản sắc.
**********
THƯ 3: Những tuân thủ trong việc xuất bản cuốn Tường thuật. – Khen ngợi Cha Gazil. – Nghiên cứu kỹ các tình huống khó xử gửi đến Đàng Ngoài. – Gửi chứng thư của Cha Tổng quyền Dòng thánh Đa Minh và nhiều tài liệu cho các tu viện. [6]
Rôma, ngày 25 tháng giêng năm 1679.
Có lẽ quý cha đã nhận được một cuốn tường thuật bằng tiếng Ý của chúng tôi qua trung gian một linh mục trẻ đi đến Paris, và hình như cháu tôi báo cho tôi biết đã nhận được. Tất cả những gì phải tuân thủ trong lần xuất bản này, đó là nhan đề không nên ghi thêm, giống như người ta vẫn làm trong tiếng Pháp, luôn luôn ghi rõ các Giám mục Pháp, người ta sẽ dễ dàng nhận biết điều đó qua nội dung, không cần phải ghi rõ quốc gia trong đầu đề.
Nếu Cha Gazil có thể thổ lộ tâm tình và suy nghĩ của mình với một người nào lành mạnh về tinh thần và khoẻ mạnh về thể lý hơn cha ấy, đó sẽ là người chúng ta ao ước để trở thành một vị đại diện trọn vẹn. Nhưng rất thường khi những người ao ước lại không thể còn những người có thể lại không sẵn sàng; cần phải tin tưởng cầu xin Thiên Chúa ban cho chúng ta tất cả những gì cần thiết cho mình.
Tôi rất vui sướng vì quyết định của anh em đối với Đàng Ngoài, miễn sao người đầu tiên sẵn lòng làm việc cho xứ sở này bằng lòng chịu người khác chỉ trích, mọi việc sẽ tốt đẹp; xin anh em hãy làm sao cho mọi việc được chính xác và được những người thông thái nhất và những người dạn dày kinh nghiệm nhất phê chuẩn. Tôi rất mong Đức Giám mục Rhodès dành một chút thời gian cho việc này, tôi sẵn lòng thỉnh cầu ngài, nếu tôi thấy việc này dễ chịu đối với ngài.
Tôi đã gửi đến Marseille một bản gốc chứng thư của Cha Tổng quyền Dòng thánh Đa Minh và một bản sao chính thức của hiệp hội các tu viện Thánh giá[7] để gửi đi bằng đường bộ; có thể các thư tín sẽ đuổi kịp Cha Lezzoli, tôi đã nhận được nhiều thư từ của ngài và những lá thư này an ủi tôi rất nhiều; có Chúa Quan Phòng trong sự chậm trễ của ngài, dường như Chúa Quan Phòng đã sắp xếp để chăm lo cho thư từ và tin nhanh của chúng ta.
**********
THƯ 4: Đức cha Pallu sẽ kín đáo hơn. – Sẽ thỉnh cầu các Ơn xá cho Chủng viện. – Đã đón tiếp một vị tiến sĩ đại học Louvain đến thăm. – Các hội Thánh Thể. [8]
Rôma, ngày mùng một tháng hai năm 1679.
Thư từ lần này chậm trễ đến lạ lùng khiến tôi chỉ có đủ thời gian để trả lời một cách ngắn gọn lá thư cuối cùng của anh em viết vào ngày lễ Ba Vua. Cám ơn anh em về nhận xét dành cho tôi vì tôi quá tự do khi nói về một số nhân vật, từ nay tôi sẽ để ý đến điều đó.
Chẳng có gì mới mẻ trong công việc của tôi, người ta muốn kết thúc và điều này, như tôi hy vọng, sẽ diễn ra vào đầu mùa chay. Đức Giáo Hoàng đã cho nhiều người biết ngài rất hài lòng về tôi; tôi nghĩ trong việc đại sự người ta sẽ thận trọng một cách thích đáng mà xem ra quý cha tốt lành sẽ hoàn toàn không hài lòng, và theo như tôi nghĩ, việc này sẽ đem lại lợi thế cho mình nhiều hơn cả tông sắc.
Vì Đức ông Michel Angelo Ricci[9] nói với tôi rằng ngài muốn rút lui khỏi chức vụ thư ký Thánh bộ Xá giải, vì vậy tôi phải gấp rút để không bỏ lỡ dịp may nhờ người bạn tốt lành này xin cho Chủng viện được các Ơn xá mà tôi đã viết cho anh em cách đây không lâu; ít lâu nữa chúng ta sẽ thấy việc này có thành công một cách thích đáng như chủng viện Saint-Nicolas hay không.
Cách đây không lâu, một trong số các vị tiến sĩ của đại học Louvain đến thăm tôi, sau đó vị này viết cho tôi một lá thư mà tôi gửi lại cho anh em, rồi một lần khác ngài trở lại cùng hai tu sĩ trẻ rất nhiệt tâm, tôi cảm thấy mình phải đến thăm họ đang trọ trong một ngôi nhà đón tiếp khách thập phương nhỏ bé, họ gồm mười hay mười hai người sống ở đó rất mẫu mực, và nhân dịp này tôi tìm hiểu họ kỹ hơn, vì tôi không nghĩ họ dè chừng mình theo như tôi thấy bên ngoài. Tội lỗi[10] không quá lớn như người ta ước lượng, nhưng thậm chí dù nó có lớn đi chăng nữa thì cũng nên cố gắng đừng nói với tất cả mọi người về điều đó.
Đức ông Ricci cho tôi hay về một đoản sắc mới được giải quyết nhanh khẳng định một sắc lệnh của Thánh bộ Xá giải cho phép các Giám mục thiết lập trong những nơi họ thấy thích hợp các hội Thánh Thể, dù ở đâu các hội đoàn này vẫn được dự phần toàn bộ các ơn xá, ơn thánh và đặc ân của tổng hội Thánh Thể ở Minerve [Rôma]. Đó là một mối lợi lớn cho công cuộc truyền giáo ở hải ngoại cũng như trong vương quốc; khi nào biết rõ các ơn xá, tôi sẽ cho anh em hay tất cả.
Tôi đã nhận được một lá thư rất lịch thiệp của Cha Chomel trả lời lá thư tôi viết cho ngài cách đây mấy tháng, trong thư Cha Chomel cho tôi thấy ngài rất quý trọng công việc của chúng ta, và nhất là của Chủng viện Hội Thừa sai Hải ngoại và nhân sự của anh em.
*************
THƯ 5: Ông đại sứ Bồ Đào Nha đã không gây trì hoãn cho đoản sắc. – Tương quan với các tu sĩ Dòng Tên và đánh giá cao về họ. – Những lời khuyên để lưu trữ các thư từ và ghi chép theo trật tự. – Nhiều nhà truyền giáo lên đường. – Duy trì Chủng viện trong tình trạng tốt. – Cha de Mondory chậm trễ. [11]
Rôma, ngày mùng 8 tháng 2 năm 1679.
Để trả lời cho lá thư của quý cha viết ngày 13 tháng giêng, tôi thấy rất rõ nhận xét của ông đại sứ chẳng góp phần gì trong việc đình chỉ đoản sắc của chúng ta, bởi vì Đức Giáo Hoàng đã giao cho một Thánh bộ toàn quyền quyết định theo như mình thấy hợp lý. Tôi đã chuẩn bị các tài liệu cần thiết về việc này cho một cuộc họp mà người ta làm cho tôi nuôi dưỡng hy vọng sẽ diễn ra vào tuần lễ đầu tiên hoặc thứ hai của mùa chay, tôi mong lúc đó người ta sẽ kết thúc việc đại sự này, trong đó quý Cha Dòng Tên sẽ không thể nói họ không được lắng nghe. Họ làm tất cả những gì có thể và tôi không nghĩ họ sẽ đạt được điều gì to lớn, mặc dù người ta dành cho họ nhiều tiền bạc. Tôi đã nói bóng gió với Đức ông Thư ký rất nhiều điều về việc này; không quên lợi ích hoạt động truyền giáo của chúng ta, tôi phục vụ sứ vụ này hiệu quả hơn bất kỳ ai khác. Cách đây tám ngày, Cha phụ tá đến gặp tôi; tất cả đều kết thúc theo đúng phép xã giao từ cả hai phía nhưng chẳng nói lên được điều gì; hai ngày sau, thư ký của cha phụ tá đã đến thăm tôi cùng với một trong số những người bạn của vị ấy; toàn bộ cuộc trò chuyện của chúng tôi chỉ nói về tin tức thời tiết.
Đức ông Thư ký vẫn không hề giảm sút lòng quý mến đối với tôi, mặc dù ngài dành cho họ [các tu sĩ Dòng Tên] nhiều cuộc tiếp kiến lâu giờ và có vẻ muốn giúp họ, ngài không ngớt khen ngợi tôi với họ để được coi như một người bạn thực sự của Hội dòng. Tôi rất mong họ bị thuyết phục rằng tôi thực sự như vậy, nhưng quý Cha tốt lành lại muốn các đầy tớ chứ không phải những người bạn; ý tôi muốn nói là họ chỉ coi là bạn những ai hết lòng tận tuỵ với họ một cách mù quáng.
Đừng lo lắng gì về những bản sao của đoản sắc mà tôi đã gửi cho anh em. Nếu người ta làm một đoản sắc khác thì nhất thiết sẽ phải nhắc đến bản văn này, trong đó chắc chắn người ta không thể thay đổi điều gì mà không được công bố một cách rõ ràng trong một đoản sắc khác. Cho dù Đức Hồng Y Cibo, người luôn luôn tỏ ra rất nhân từ đối với tôi, thực sự ủng hộ các tu sĩ Dòng Tên đi nữa, điều đó không hợp với ngài, tôi đã trao cho ngài mọi phương tiện để phục vụ họ. Lợi thế của tôi là Đức Giáo Hoàng, một người luôn hành động vì công lý mà công lý hoàn toàn thuộc về chúng ta, và Đức Hồng Y đã không đạt được gì từ Đức Thánh cha để chống lại đoản sắc của chúng ta mà ngài đã chuyển đến Thánh bộ để Thánh bộ toàn quyền quyết định như tôi đã nói.
Tôi vui mừng vì anh em đã có giấy uỷ quyền của Cha Sevin; đây không phải là những tài liệu để làm thất lạc. Khi nào tất cả mọi tài liệu đều được đóng thành tập và sắp xếp cẩn thận, chúng ta sẽ không còn gặp khó khăn khi tìm kiếm những tài liệu mà mình cần nữa, chính vì vậy mà tôi thấy chúng ta nên áp dụng cách thức này vì giờ đây sứ vụ của chúng ta làm thành một Thân thể xem ra lâu bền, cũng như chúng ta không được nghi ngờ gì về điều đó khi xem xét những gì đã xảy ra cho đến tận lúc này.
Tôi vui sướng vì nhận được tin báo năm nhà truyền giáo của chúng ta đã đến Port-Louis còn quý Cha Duchesne và Labbé đã lên đường[12]. Tôi sẽ còn vui sướng hơn nữa khi nào hay tin họ đã đáp tàu và sẵn sàng ra khơi. Tôi tán thành lối xử sự của anh em đối với Cha Labbé, những ơn gọi kiểu này cần phải được tôn trọng và ngài có lý do để nói rằng nếu mình bỏ lỡ dịp này thì có lẽ sẽ chẳng bao giờ lên đường được; cần phải khẩn cầu Thiên Chúa cho ngài, cho tất cả các nhà truyền giáo, và cho chúng tôi được ơn bền đỗ. Tôi sẽ dâng một thánh lễ kính thánh Giuse theo ý chỉ này. Tôi thấy giống như anh em về ơn thánh của Chủng viện; điều đó đòi hỏi anh em phải tận tâm tận lực để duy trì sức sống của chủng viện trong mọi hoạt động sao cho tất cả những ai được nhận vào đó cũng đều sống một đời sống gương mẫu và cố gắng sống đời sống tinh thần theo cách thức tốt nhất và điều chỉnh lối sống của họ theo khuôn mẫu của Tin Mừng. Cha de Mondori[13] sẽ không bực bội vì bị chậm trễ đôi chút, tôi hy vọng điều đó sẽ củng cố thêm cho ơn gọi của ngài, và vì ngài còn trẻ nên cũng chẳng mất mát gì nếu phải chờ đợi thêm ít lâu nữa.
***************
THƯ 6: Cha Gazil qua đời. – Đặc quyền dành cho bàn thờ đặc ân. – Danh mục các Ơn xá đã được chuyển qua cho Thánh bộ. – Các Ơn xá của lễ Ba Vua. – Đức Hồng Y Cibo lâm bệnh có thể trì hoãn việc giải quyết tông sắc. – Kiên trì, ở lại nơi Thiên Chúa đã đặt chúng ta vào đó. – Bệnh tình của Cha Bésard. – Xuất bản cuốn Tường thuật. [14]
Rôma, ngày 15 tháng 2 năm 1679.
Tôi không ít ngạc nhiên hơn anh em về chuyến đi vĩnh viễn của người bạn chí thân của chúng ta, Cha Gazil, và tôi vô cùng xúc động về điều này, nhất là về cách thức mà tin tức đến với tôi; trong tất cả mọi chuyện cần phải tôn trọng đường lối của Thiên Chúa, và nếu chúng ta không thể luôn cảm nếm được thì hãy vâng phục trong thinh lặng. Hãy trợ giúp linh hồn cha ấy bằng những hy sinh của chúng ta, đó là dấu hiệu tốt nhất của tình bạn mà chúng ta có thể dành cho ngài, và đó cũng là điều mà ngài khẩn khoản nài xin chúng ta: Miseremini mei, saltem vos amici mei. [Xin thương xót tôi, hỡi anh em là những bạn hữu.]
Tôi gửi anh em một bàn thờ đặc ân[15] mà tôi đã xin được cho Chủng viện với hai ngày trong tuần; anh em hãy cho mọi người biết điều này càng sớm càng tốt để áp dụng. Cháu tôi sẽ nói với anh em có một sắc lệnh về những ơn xá được hưởng khi dâng lễ ở bàn thờ này ngay cả khi người ta không thể dâng thánh lễ cầu cho các linh hồn. Danh mục của tôi về các ơn xá của Chủng viện cùng với các ơn xá đã được ban cho chủng viện Saint-Nicolas đã được chuyển đến Thánh bộ. Đó là nhờ sự trợ giúp bằng hữu của ngài Tổng thư ký Michel Angelo Ricci, tôi đã vội vàng thỉnh cầu ngài điều này khi ngài báo cho tôi biết đang chờ đợi được rút lui khỏi chức thư ký Thánh bộ Xá giải. Ngoài ra, tôi còn xin được một ơn xá cho lễ Ba Vua có giá trị chung; vì không gấp gáp gì nên tôi sẽ gửi cho anh em qua trung gian bạn hữu cùng với bản sao của đoản sắc mà anh em đã yêu cầu tôi.
Anh em biết rằng, trong thời gian diễn ra lễ hội hoá trang mà đi nói chuyện công việc là một trọng tội, vì vậy tôi chẳng có gì mới mẻ để báo cho anh em, ngoại trừ việc Đức Hồng Y Cibo lâm bệnh từ 8 hay 10 ngày nay nhưng không nguy hiểm; điều đó có thể trì hoãn quyết định vụ các tu sĩ Dòng Tên, vì ngài bày tỏ ước muốn can thiệp vào Thánh bộ để phục vụ cho quý Cha tốt lành, về việc này tôi chung tay góp sức cùng với ngài. Nhưng nếu bệnh tình của ngài kéo dài, tôi sẽ cố gắng tìm một lối thoát khác cho vụ việc này vì trì hoãn quá lâu sẽ không chấp nhận được; nói một cách thành thực điều đó không có nghĩa là vụ việc kết thúc, vì đoản sắc được xuất bản dưới tất cả mọi hình thức và người ta chỉ có thể bỏ qua bản văn này bằng một đoản sắc khác trong đó điều này được nói đến một cách rõ ràng, và khi đoản sắc bị đình chỉ chứ không phải vì lý do khác, tôi có thể tạo được kết quả lớn với những bản văn đã được chấp thuận và tất cả các sắc lệnh mà mình đã đạt được. Nhưng vì tôi ở đây là nhờ ơn Chúa, không nên tự đặt mình vào sự bó buộc phải trở về từ Á Châu thêm một lần thứ ba. Xin anh em hãy khẩn cầu Thiên Chúa ban cho tôi sự kiên trì và nhẫn nhục cần thiết ở Giáo triều này. Mặc dù tôi cũng ao ước như anh em được ở bên cạnh anh em, và tôi thấy rất rõ lợi ích mà điều đó có thể đem lại cho công việc của chúng ta từ bên kia, thế nhưng tốt hơn nên đứng vững ở nơi Thiên Chúa đã đặt chúng ta vào bao lâu sự quan phòng của Ngài còn muốn giữ chân chúng ta ở đó. Mỗi người chúng ta hãy làm những gì mình có thể; vì Thiên Chúa sẽ hài lòng về chúng ta thì chúng ta cũng phải như vậy đối với Ngài; chúng ta hãy luôn tìm cách chỉ để cho ước muốn thần thiêng và thánh ý đáng tôn kính của Ngài đi vào tâm hồn mình, cũng như luôn mang trong mình diễm phúc cao trọng của chúng ta, lúc đó chúng ta sẽ dễ dàng hài lòng với tất cả những gì có thể xảy đến với mình. Tôi dự phần vào bệnh tật của Cha Bezard yêu quý, và tôi khẩn cầu Thiên Chúa ban cho ngài những gì cần thiết và cho cha ấy vững vàng vâng theo thánh ý Chúa để không muốn điều gì khác ngoài việc thực hiện thánh ý Ngài và vì vinh quang cao cả của Ngài.
Tôi thấy hình như anh em đã để cuốn Tường thuật của chúng ta ngủ quên quá lâu, giờ đây đã đến lúc để nghĩ tới chuyện in ấn.
************
THƯ 7: Đức cha Pallu yêu cầu sửa đổi đoản sắc. – Thăm viếng các tu sĩ Dòng Tên. – Ơn xá nhân dịp lễ thánh Giuse và lễ Ba Vua. – Cho phép các nhà truyền giáo xưng tội lẫn nhau. – Tình bằng hữu và những trợ giúp của Đức ông Favoriti. – Đừng sử dụng tiền bạc do Cha d’Eaubonne để lại. [16]
Rôma, ngày mùng một tháng 3 năm 1679.
Đức Giáo Hoàng đã truyền cho Đức ông Cerri xem xét công việc của tôi sớm nhất. Có lẽ không phải là thứ hai này vì có cuộc họp chung; việc này, theo như tôi mong đợi, sẽ diễn ra vào thứ hai sau. Các vị uỷ viên của chúng ta vẫn luôn sôi sục dữ dội chống lại các đối thủ của chúng ta. Tôi không biết các ngài sẽ đón nhận như thế nào những đề nghị sửa đổi mà người ta yêu cầu họ thực hiện vì tôi, Đức ông Thư ký không muốn coi đó là ý tưởng của mình. Ngày hôm kia, tôi đến thăm quý cha người Pháp ở tu viện Gesu gần hai tiếng đồng hồ, cuộc thăm viếng tràn ngập niềm vui và làm ấm lòng, ít ra là theo như những gì người ta nhìn thấy bên ngoài.
Tôi làm việc nhiều đến độ cuối cùng mình cũng nhận được ơn toàn xá cho lễ thánh Giuse và không kèm điều khoản dummodo fuerit alia indulgentia[miễn sao có một ơn xá khác], do vậy ơn toàn xá này sẽ không ảnh hưởng gì đến ơn xá của lễ Ba Vua mà tôi đã gửi cho anh em. Tôi hy vọng sẽ còn đạt được cho anh em nhiều ơn xá đặc biệt quan trọng hợp với các ơn xá của xứ truyền giáo dành cho việc nguyện gẫm, và tôi sẽ làm việc này sớm nhất. Về phần các đặc ân của anh em đối với các xứ truyền giáo, đây không phải là việc thời vụ, càng không phải là nghi thức thánh lễ mới cầu cho ơn hoán cải của Lương dân.
Tôi quên báo cho anh em biết mình đã xin được cho các nhà truyền giáo của chúng ta quyền giải tội cho nhau ở khắp nơi họ đặt chân đến vì sứ vụ của mình mà không buộc phải xin phép về việc này với đấng Bản quyền địa phương nơi họ sẽ đến[17]. Tôi đã xin quyền này theo mẫu mà Cha Sevin đã thực hiện nhưng thỉnh cầu của ngài đã không được giải quyết.
Đức ông Favoriti luôn tỏ ra thân thiện với tôi, mặc dù tôi thường quấy rầy ngài và không tỏ ra hoàn toàn đồng ý với cảm nghĩ hay cách thức hành động của ngài cho dù trong lòng tôi vẫn luôn tôn trọng ngài, các vị này có những quan điểm vượt trội quan điểm của tôi; tôi không nói đến những điều liên quan đến đạo giáo trong đó ngài rất chuẩn xác. Ngài đã giúp tôi xin được từ Đức Giáo Hoàng một ân huệ dành cho anh Benoit về nghi thức rửa chân, việc này giúp anh ta kiếm được gần 18 đồng êcuy, cũng như được một vị trí tốt cho một lính mới như anh ấy.
Tôi nghĩ tốt hơn nên giữ lại thêm ít lâu nữa số tiền của Cha d’Eaubonne để lại mà người ta đã hoàn lại cho anh em, không nên sử dụng vào việc gì. Chúng ta sẽ cùng nhau bàn bạc xem cách nào thích hợp nhất theo những đề nghị mà tôi nói với anh em và những công việc trước mắt của chúng ta.
************
THƯ 8: Đức Giáo Hoàng truyền lệnh kết thúc vụ đoản sắc. – Dự kiến của Đức cha Pallu về vấn đề này. – Kết thúc vụ công nghị Quảng Đông. – Người ta sẽ giải quyết vấn đề quyền bảo trợ sau. – Kết quả đáng mừng của việc đình chỉ đoản sắc. [18]
Rôma, ngày mùng 8 tháng 3 năm 1679.
Tôi đã nhận được gói hàng của ngày 10 tháng hai; tôi đã báo cho anh em hay trong lá thư cuối cùng rằng Đức Giáo Hoàng đã truyền cho người ta chấm dứt công việc của tôi. Quý Cha Dòng Tên, ban đầu tỏ ra muốn theo những lời khuyên tốt đẹp mà Đức ông Thư ký đã dành cho họ, nhưng rồi lại rút lui. Họ rất ngạc nhiên khi hay biết mệnh lệnh của Đức Giáo Hoàng. Họ đã thỉnh cầu để người ta chờ các Đức Hồng Y Cibo và Alberici hoàn toàn khỏi bệnh, hoặc nếu Đức Giáo Hoàng muốn, ngài có thể bổ nhiệm hai vị uỷ viên khác. Nhưng Đức Thánh cha không muốn nghe theo ai, vì vậy có vẻ chúng ta sẽ có một cuộc họp vào thứ hai hoặc thứ ba; nó đã được triệu tập một phần, và ngày mai các tài liệu sẽ sẵn sàng để phân phát. Tôi gửi anh em bản sao tài liệu của Đức ông Thư ký do tôi đã soạn thảo; tôi không nghĩ quý Cha Dòng Tên, do tình hình của sự việc, có thể nghĩ ra thêm một tài liệu nào có lợi cho họ; tuy nhiên tôi không thể cho rằng mình sẽ thành công do khuynh hướng của một số vị Hồng Y; cho dù thế nào đi nữa, tôi vẫn luôn có lợi thế.
Tôi mang theo một vài cuốn ký sự quan trọng khác mà tôi sẽ nói với anh em một cách riêng khi nào chúng ta được hồi âm.
Vụ công nghị Quảng Đông gần như đã kết thúc ở Thánh bộ Toà án Dị giáo: Thánh bộ hứa với tôi sẽ có một tài liệu thuận lợi theo thỉnh cầu của tôi về cuốn Phương pháp, nhưng trước tiên người ta muốn nhanh chóng có một bản in. Tôi không biết người ta dùng những biện pháp nào cho việc này.
Giờ đây chúng ta đã vào giữa mùa chay để hy vọng người ta sẽ giải quyết vụ việc với người Bồ Đào Nha trước lễ Phục sinh; cho dù việc này về cơ bản đã rõ ràng, thế nhưng vì nó bao gồm cả việc bổ nhiệm các Giám mục ở Á Châu nên gặp phải rất nhiều khó khăn riêng, nó sẽ kéo dài và sau việc này, cần phải xem xét lại tất cả các quyết định trước đây cho việc quản trị mới của chúng ta, và làm việc cho bảy hoặc tám đoản sắc mới nữa sẽ rất cần thiết và không ai khác ngoài tôi có thể bắt tay vào việc này. Tất cả những điều này làm tôi nghĩ rằng mình không thể quay về Pháp sớm như chúng ta mong đợi. Cầu xin Thiên Chúa cho tôi được sẵn sàng ra đi ngay lập tức sau những đợt nắng nóng của mùa hè, mặc dù lúc này tôi đang mong muốn giống như anh em có thể ôm hôn mọi người. Tuy nhiên không nên buông lỏng để tôi rời khỏi Rôma và mang theo tất cả những gì mình có thể hy vọng.
Tôi quên nói với anh em, tôi tin chắc rằng mình được một ơn đặc biệt của Chúa Quan Phòng dành cho các xứ truyền giáo của chúng ta qua việc Đức Giáo Hoàng đình chỉ đoản sắc của chúng ta, đoản sắc này xem ra chẳng có chút hiệu lực nào bởi vì các đối thủ của chúng ta không thiếu cách để tìm chỗ dựa cho việc từ chối vâng phục bằng cách cho rằng mình vâng phục như trước ngày công bố đoản sắc vì chưa bao giờ, theo như họ nói, họ từ chối vâng phục các Tông hiến cuối cùng. Người ta vừa mới báo cho tôi rằng sáng mai phiên họp của chúng ta sẽ phải được triệu tập.
**************
THƯ 9: Vui sướng vì người cháu của Đức cha được bổ nhiệm làm cha hướng dẫn. – Xem lại cuốn Tường thuật. – Thái độ của Cha Oliva đối với cuộc họp, những lời hứa của ngài. – Kết thúc vụ đoản sắc. – Tạ ơn Thiên Chúa. – Bổ nhiệm hai Đức Hồng Y để xem xét lại tất cả mọi sắc lệnh theo thỉnh cầu của Đức cha Pallu. [19]
Rôma, ngày 15 tháng 3 năm 1679.
Để hồi âm lá thư quý cha viết ngày 27 tháng hai, tôi không thể nói mình không hài lòng rất nhiều về việc anh em đã chọn cháu tôi[20] thay thế Cha Gazil, và tôi hoàn toàn tán thành điều này.
Việc xét duyệt lại cuốn Tường thuật[21] của anh em đã được Thánh bộ uỷ thác cho vị Đặc sứ Toà Thánh qua lá thư viết ngày 21 tháng giêng, tôi đã từng viết cho anh em rằng mệnh lệnh đã được truyền cho ngài Sứ thần thực hiện điều này có lẽ hoàn toàn chắc chắn.
Thứ hai rồi tôi đã tham dự một cuộc họp trong đó Cha Oliva [Tổng quyền Dòng Tên] xin được lên tiếng và ngài đã được nhận lời. Cha ấy rất hài lòng vì trong phiên giải trình này ngài đã theo cách thức mà tôi đã gợi ý qua trung gian Đức ông thư ký Thánh bộ, ngài nhìn nhận sai trái của các tu sĩ, đã khiêm tốn xin lượng thứ cho họ và hứa cho thực hiện đúng theo tất cả những gì mà Thánh bộ sẽ truyền đối với những việc trong quá khứ cũng như trong tương lai. Tôi gửi anh em sắc lệnh để anh em hiểu rõ hơn ý định của Thánh bộ; xin anh em vui lòng đừng sao chép lại.
Giờ đây việc đại sự này đang kết thúc mà tất cả chúng ta đều ước mong điều đó và có lẽ việc này chắc chắn sẽ không thuận lợi gì không chỉ đối với Quý cha Dòng Tên mà còn cả cho chúng ta nữa. Hãy chúc tụng Thiên Chúa, Đấng đã thực hiện việc này ngay từ bên trong. Tôi đã khẩn cầu Ngài và nhìn nhận chỉ một mình Thiên Chúa là chúa tể của mọi tâm hồn và chính Ngài đã sắp đặt tất cả theo ý muốn của mình. Trong phiên họp này, người ta còn quyết định giải quyết sớm công việc của tôi; để thực hiện điều này, người ta đã bổ nhiệm hai Đức Hồng Y là các vị Colonna và Casanata để rà soát lại tất cả mọi sắc lệnh đã được ban hành cho đến lúc này.
**************
THƯ 10: Cách sắp xếp của Cha Oliva. – Quà biếu dâng tặng Vua Đàng Ngoài. – Về một bản trần tình mới. [22]
Rôma, ngày 26 tháng 4 năm 1679.
Tôi đã nhận được lá thư mới nhất của quý cha viết ngày mùng 3 tháng ba; tôi gửi anh em bản sao hai lá thư của cha Oliva để anh em biết những quyết định của ngài và tình hình tốt đẹp của việc đại sự của chúng ta; vào cuối phiên họp chung diễn ra vào thứ hai trước, người ta đã đọc cho các uỷ viên của chúng ta nghe lá thư của Cha Oliva. Các Đức Hồng Y liền quyết định quy tụ vào thứ ba tới để nghe ngài giải trình theo như thỉnh nguyện của ngài; tôi không nghĩ ngài sẽ được mãn nguyện, đó là về điều khoản thứ nhất mà ngài muốn trình bày ý kiến của mình.
Đức ông Cerri nhờ tôi ký gửi cái đồng hồ quả lắc tặng Vua Đàng Ngoài giá gần 40 đồng tiền vàng; tôi đã cho đóng gói ngay lập tức và gửi đến Civita-Vecchia để chuyển xuống một chiếc tàu của Đức Vua [Pháp], chiếc tàu này chở rất nhiều kiện hàng dành cho Đức Vua và Ngài Colbert. Tôi gửi anh em bản sao lá thư mà tôi đã viết cho ông lãnh sự để anh em nhanh chóng nhờ một người bạn nào đó ở Le Havre chăm lo cho kiện hàng nói trên.
Phần khác, tôi đã cho người dịch một bản trần tình còn xác đáng hơn cả bản trần tình mà tôi đã gửi cho anh em và nó đang nằm trong ba kiện hàng đã đáp tàu từ Civita-Vecchia đi Saint-Malo và Port-Louis.
*************
THƯ 11: Sẽ đến thăm Cha Oliva. – Chỉ sẽ nhận được một cách khó khăn trợ giúp dành cho chủng viện Xiêm. – Những lời than phiền về số lượng những yêu cầu của Đức cha Pallu. – Sẽ đạt được một đoản sắc dành cho Đức cha Laneau và Đức cha de la Motte-Lambert. – Gửi những đoản sắc đến Đàng Ngoài. – Liệt kê các Ơn xá đã xin được. – Thông tin cho đức cha biết về các nhà truyền giáo đã lên đường; báo tin qua Đức Khâm sứ. – Dự án về tương quan với nước Nga và việc du hành đi ngang qua đất nước này. [23]
Rôma, ngày mùng 10 tháng 5 năm 1679.
Tôi đã nhận được một gói hàng gửi ngày 10 tháng 5 [sic]. Có lẽ tôi đã ghé thăm Cha Tổng quyền Dòng Tên từ lâu rồi nếu Đức ông Cerri không ngăn cản tôi; tuy nhiên tôi đã quyết định gặp ngài sớm để bày tỏ rõ ràng hơn mối giao hảo tốt đẹp mà tôi mong muốn duy trì với Dòng. Ngài đã biểu lộ rất sẵn lòng trao đổi với nhau về nhiều việc và thậm chí còn nói rằng ngài muốn tôi đến thăm.
Tôi thấy khó lòng đạt được một khoản tạm ứng cho chủng viện Xiêm, vì chắc chắn toàn bộ tiền nong của chủng viện đã dùng hết và việc chi tiêu gia tăng đáng kể. Đây không phải là lúc để đề cập đến chuyện này. Người ta đã lo ó phản đối tôi trong phiên họp cuối cùng về cả số lượng lẫn chất lượng của vô số nghi vấn mà tôi đã trình bày; người ta [các Đức Hồng Y] đã bắt đầu mệt mỏi và có đủ lý do để lo ngại rằng sự tin tưởng lớn lao mà họ dành cho tôi đang ít nhiều mai một, điều đó do tôi gây ra phần nào. Chúng ta phải làm việc với những người rất tế nhị nên cần phải hết sức nương chiều họ.
Tôi lấy làm dễ chịu với lá thư mà quý Đức Giám mục Metellopolis và Berite đã viết cho Đức Giáo Hoàng để thỉnh cầu ngài ban một đoản sắc. Đức ông Favoriti được giao phó thực hiện việc này. Tôi đã nhận được một lá thư dài của Cha Gregoire[24]. Ông Simon cũng đã viết thư báo tin cho tôi hay rằng các nhà truyền giáo của chúng ta chỉ ở lại Aléppô bốn ngày, ngày thứ năm họ đã khởi hành đi Diarbekir[25].
Tôi đã chuyển đến cho Đức Giám mục Cesarople tất cả mọi sắc lệnh mới dành cho Xiêm và Đàng Ngoài và ngài cho biết đã nhận được. Mới đây tôi đã viết thư cho hai xứ này và tôi đã gửi đến đó những bản sao chính thức các đoản sắc về năm thánh và của Hội Mến Thánh giá. Ngày hôm qua, Đức Hồng Y [sic] Michel Angelo Ricci đã trao cho tôi ba tài liệu: một dành cho các xứ truyền giáo của chúng ta về các ơn xá được lãnh nhận trong ngày lễ kính các Thiên thần bản mệnh, lễ thánh Giuse và lễ thánh Phanxicô Xaviê; hai tài liệu khác dành cho Chủng viện về ơn đại xá được lãnh nhận trong các giờ nguyện gẫm Bốn mươi tiếng, về các ơn xá được lãnh nhận khi nguyện gẫm giống như các ơn xá đã được ban cho quý cha Saint-Lazare [Dòng Thánh Vinhsơn] dành cho các chủng viện của họ cùng những ai tham dự các buổi huấn đức do họ tổ chức. Tôi sẽ mang những bản văn này đến cho Đức ông Slusius vào ngày đầu tháng để thực hiện, miễn sao Đức Thánh cha của chúng ta không kiểm soát việc này. Nếu quý cha không có các ơn xá cho những người thực hiện linh thao, tôi sẽ có thể dàn xếp việc này. Tôi sẽ vui sướng khi nhìn thấy trang đầu tiên bản in cuốn Tường thuật của chúng ta.
Việc quan trọng là tôi phải có sớm một cuốn danh mục chính xác về: 1o danh tánh của tất cả những người đã được sai đi truyền giáo ở Trung Hoa; 2o biệt danh của họ; 3o quê quán của họ; 4o tuổi tác lúc họ lên đường; 5o thời điểm họ khởi hành; 6o nơi chốn họ đang làm việc hiện nay; 7o những người đã qua đời, nơi chốn tại đó họ kết thúc đời mình.
Có lẽ quý cha buộc phải trình báo với Đức Khâm sứ về những người mà mình đã gửi đi vào lần cuối cùng. Cố gắng trình bày với ngài về danh tánh và những người đã khởi hành để đáp tàu ở Marseille, về thời điểm khởi hành của họ, cũng như đối với những người khác đã đáp tàu ở Port-Louis và Saint-Malo, không cần phải nói về những người đã lên đường trong những năm trước.
Người ta đã tiết lộ cho tôi ý tưởng này: thuyết phục Đức Vua nước Pháp gửi một viên đại sứ đến Mátxcơva, và rồi sau đó Đức Giáo Hoàng sẽ gửi đến đó một Sứ thần Toà Thánh; cả hai vị đều được các viên đại sứ mà các ngài đã tiếp kiến gợi ý về việc này; điều đó làm sống dậy trong tôi ý tưởng mà tôi đã từng nghĩ ra trước đây, đó là băng qua nước Nga để đến Trung Hoa vì người Nga vẫn đi đến Viễn Đông hằng năm; và với một lá thư của Đức Vua nước Pháp, tôi sẽ xin được ngài công tước Mátxcơva[26] cho phép tự do đi lại trong các vương quốc của vị này. Ở đây có một thanh niên đến từ đó, anh ta thu xếp toàn bộ việc này và tôi có thể rút tỉa từ chuyện này nhiều điều sáng tỏ; hãy cầu nguyện cùng Thiên Chúa cho công việc này.
******************
THƯ 12: Chấp thuận cho Bề trên các chủng viện chính của Paris làm người đại diện. – Uỷ thác văn phòng đại diện Rôma cho quý Cha tu hội Oratoire. – Kín đáo. – Những lời dặn dò về Cha Jacques Pallu. [27]
Rôma, ngày 16 tháng 5 năm 1679.
Một ý tưởng chợt đến với tôi liên quan đến văn phòng đại diện mà tôi chỉ muốn chia sẻ với một mình cha mà thôi, theo như tôi nghĩ, ý tưởng này sẽ không làm cho văn phòng đại diện tan rã nhưng sẽ làm cho nó thêm vững chắc, và tôi hy vọng các anh em của chúng ta ở Xiêm (giữa chúng tôi có khá nhiều chuyện mất lòng nhau) sẽ hài lòng. Đó là tuyển mộ bề trên các chủng viện chính của Paris [bao gồm các chủng viện] Xuân Bích, Bons-Enfants [Thiện Tử], Saint-Magloire và Saint-Nicolas-du-Chardonnet hay một vài người xứng đáng thuộc những cơ sở này, cùng với họ chúng ta có thể quy tụ mỗi tháng một lần để giải quyết công việc, và trong các buổi họp này Đức Tổng Giám mục hay một trong số các vị tổng đại diện của ngài có quyền tham dự, và các ngài sẽ được mời phát biểu mỗi năm một hoặc hai lần. Họ sẽ là những người đại diện danh dự và sẽ có quyền biểu quyết trong các buổi họp chung. Những vị cựu trào chịu trách nhiệm về sứ vụ truyền giáo, ký nhận tất cả mọi văn bản, chấp thuận và công bố; tóm lại, nếu ý tưởng này được thực hiện, cần phải điều chỉnh và làm cho hoàn thiện.
Còn đối với văn phòng đại diện Rôma mà tôi đã viết cho cha, có lẽ tốt hơn nên trao cho ai đó trong số các Cha Dòng Oratoire; và vì việc này có nhiều lợi ích cho họ, có lẽ sẽ không khó khăn để thuyết phục họ cắt cử một người có khả năng làm công việc này thường xuyên ở đây. Cho dù cha không trân trọng Cha Leblanc lắm, tuy nhiên tôi lại nghĩ ngài thích hợp với điều này hơn bất kỳ ai khác mà cha có thể gửi đến cho chúng ta.
Hai ý kiến này còn giúp [chúng ta] dễ dàng tìm thấy các ứng viên và làm cho họ lưu tâm đến công cuộc cao cả này. Để việc này thành công, chúng ta có thể dành vinh hạnh cho Đức Giám mục Paris.
Cha hãy cho tôi biết trong số các ứng viên liệu có ai năng động và có tài năng vượt trội hơn những người khác mà chúng ta có thể chọn làm phụ tá trong những việc trọng đại.
Không phải bỗng dưng tôi cứ nhắc đi nhắc lại cha đừng sao chép các sắc lệnh và thư từ mà tôi đã gửi cho cha. Nếu cha tin tưởng Cha Jacques một cách chắc chắn, cha có thể thổ lộ với ngài nhiều hơn nữa tuy nhiên đừng trao cho ngài một bản sao nào cả; cha có thể nói với cha ấy rằng ngài cứ dùng những thông tin riêng mà cha đã cho ngài biết để xoa dịu Cha Cesar; xin cha hãy nói với ngài thay tôi rằng đừng tìm cách bào chữa cho tôi với quý cha [Dòng Tên] sợ rằng điều đó sẽ gây nguy hại cho ngài. Cha Dunau[28] là bậc đáng kính duy nhất trong hội dòng này, tôi trao đổi với cha ấy về tất cả mọi chuyện và về phía mình, ngài cũng không hề giấu giếm tôi điều gì cả; ngài hoàn toàn vì tôi, ngài thấy rõ việc chính đáng.
Nguyên tác: Lettres de Monseigneur Pallu
Tác giả: Cha Adrien Launay – Hội Thừa sai Hải ngoại
Bản quyền Tiếng Việt: Nhóm chuyển ngữ
[1] AMEP, tập 101, tr. 481.
[2] Về việc cho vay mượn tiền nong.
[3] Một vị linh mục được Đức cha Pallu bảo trợ.
[4] AMEP, tập 104, tr. 477.
[5] Đức cha François de Harlai de Champvallon.
[6] AMEP, tập 104, tr. 489.
[7] Dòng Mến Thánh Giá do Đức cha Lambert de la Motte thành lập ở Đàng Trong và Đàng Ngoài.
[8] AMEP, tập 104, tr. 495.
[9] Chào đời ở Rôma năm 1619, được đặt làm Hồng Y năm 1681, qua đời ngày 12 tháng 5 năm 1682.
[10] Tư tưởng những người theo phái Jansenius.
[11] AMEP, tập 104, tr. 503.
[12] Khởi hành ngày 22 tháng 12 năm 1878 [1678] với năm nhà truyền giáo khác.
[13] Cha Le Court de Mondory lên đường vào năm 1681.
[14] AMEP, tập 104, tr. 513.
[15] Một sắc lệnh ban đặc quyền dành cho bàn thờ đặc ân.
[16] AMEP, tập 104, tr. 531.
[17] Về những đặc quyền và ân huệ khác nhau này, xin xem Documents historiques, các sắc lệnh năm 1678, tr. 72-81.
[18] AMEP, tập 104, tr. 544.
[19] AMEP, tập 104, tr. 550.
[20] Cha Étienne Pallu được bổ nhiệm làm hướng dẫn tại Chủng viện Hội Thừa sai Hải ngoại năm 1678 [năm 1679]. Ngài sẽ lên đường đi truyền giáo ở Xiêm vào năm 1686 và qua đời ở vương quốc này vào tháng 12 năm 1687, hưởng dương 43 tuổi.
[21] Một cuốn tường thuật về các xứ truyền giáo.
[22] AMEP, tập 104, tr. 580.
[23] AMEP, tập 104, tr. 590.
[24] Nhà truyền giáo lên đường ngày 21 tháng 11 năm 1678.
[25] Diyarbakir thuộc Thổ Nhĩ Kỳ.
[26] Đúng hơn là hoàng đế hay sa hoàng. Hai đế chế Nga và Trung Hoa chạm trán nhau kể từ khi người Cosaque [cô-dắc] đặt chân đến Thái Bình Dương và bắt đầu du nhập người Nga vào vùng Sibérie. Sứ bộ đầu tiên của nước Nga đến Trung Hoa vào năm 1660 nhưng những xung đột vũ trang vẫn tiếp diễn cho đến khi hiệp ước Nertchinsk được ký kết năm 1689, tại hiệp ước này nhiều tu sĩ Dòng Tên làm cố vấn cho sứ đoàn Trung Hoa. Vì vậy con đường từ Nga đến Trung Hoa khó lòng được dự kiến ngay từ năm 1679.
[27] AMEP, tập 104, tr. 590.
[28] Một tu sĩ Dòng Tên.
Lm. An-tôn Trần Văn Phú
