“Các bài đọc lấy từ Thánh Kinh, cùng với các bài hát xen kẽ, tạo nên phần chính của phụng vụ Lời Chúa; còn bài diễn giảng, kinh Tin Kính và Lời nguyện phổ quát khai triển và kết thúc phần này” (Quy chế tổng quát Sách lễ Rô-ma, số 55).
Qua các bài Sách Thánh, Cựu ước hay Tân Ước, chính Chúa đang hiện diện giữa cộng đoàn và ngỏ lời với mỗi người (x. Ordo Lectionum Missae – Mục lục các bài đọc trong Thánh Lễ, số 4 và 12). Thật vậy, “khi Sách Thánh được đọc trong Hội Thánh, chính Thiên Chúa nói với dân Người và Đức Ki-tô hiện diện trong lời của Ngài và loan báo Tin Mừng” (Quy chế tổng quát Sách lễ Rôma, số 29).
Các bài Sách Thánh không chỉ nhắc lại những sự kiện quá khứ nhưng “tưởng niệm” các biến cố đó, nghĩa là làm cho các biến cố thành hiện thực vào thời điểm hiện tại, khi Lời Chúa được công bố (x. Ordo Lectionum Missae – Mục lục các bài đọc trong Thánh Lễ, số 5).
2. Mối liên hệ giữa Lời Chúa và bí tích Thánh Thể
Lời Chúa giữ vai trò quan trọng trong các cử hành phụng vụ, nhất là cử hành bí tích Thánh Thể. Mối tương quan giữa phụng vụ Lời Chúa và phụng vụ Thánh Thể có thể được trình bày bằng lược đồ: Lời Chúa – Đức Tin – Bí Tích (x. Ordo Lectionum Missae – Mục lục các bài đọc trong Thánh Lễ, số 10).
Lời Chúa khơi dậy đức tin, đức tin là điều kiện để lãnh nhận ân sủng của các bí tích, nhất là ân sủng của bí tích Thánh Thể, ân sủng của các bí tích nuôi dưỡng đức tin. Lời Chúa loan báo ơn cứu độ, bí tích Thánh Thể thực hiện ơn cứu độ. Hơn nữa, Lời Chúa soi sáng và giúp chúng ta hiểu các chân lý đức tin được cử hành qua các nghi thức phụng vụ.
Lời Chúa và mầu nhiệm Thánh Thể có mối liên hệ mật thiết với nhau. Chúa Giê-su đã dạy dỗ dân chúng nhiều điều trước khi Ngài hóa bánh ra nhiều (x. Mc 6,34.41). Như vậy, trước khi cho dân chúng ăn bánh vật chất, Chúa Giê-su đã cho họ ăn bánh thiêng liêng là Lời Ngài.
Trong Thánh Lễ, phụng vụ Lời Chúa không phải để sửa soạn cho phụng vụ Thánh Thể, nhưng hai bàn tiệc này liên hệ mật thiết với nhau và bổ túc cho nhau.
“Hội Thánh luôn bày tỏ lòng tôn kính Sách Thánh y như tôn kính chính Thân Thể Chúa vậy, bởi vì, nhất là trong Phụng vụ, Hội Thánh không ngừng lấy bánh ban sự sống từ bàn Lời Chúa cũng như từ bàn Thánh Thể Chúa Ki-tô” (Hiến chế Mạc Khải, số 21).
3. Các bài đọc trong Thánh lễ hiện nay được chọn lựa như thế nào?
Các bài đọc được sắp xếp theo thứ tự: Chúa nhật, lễ trọng, ngày thường, các thánh, lễ có nghi thức riêng, lễ ngoại lịch, lễ theo hoàn cảnh.
Các bài đọc Chúa nhật, lễ trọng theo chu kỳ 3 năm: A-B-C
Các bài đọc ngày thường theo chu kỳ 2 năm: chẵn, lẻ.
Các bài đọc được sắp xếp theo hình thái nối tiếp, bán nối tiếp, chủ đề.
Các ngày thường trong mùa Thường Niên, các bài đọc được sắp xếp theo hình thái nối tiếp.
Ví dụ: Ngày thường, tuần I mùa Thường Niên:
| Tuần I | Năm lẻ | Năm chẵn | Tin Mừng |
| Thứ Hai | Dt 1,1-6 | 1Sm 1,1-8 | Mc 1,14-20 |
| Thứ Ba | Dt 2,5-12 | 1Sm 1,9-20 | Mc 1,21b-28 |
| Thứ Tư | Dt 2,14-18 | 1Sm 3,1-10.19-20 | Mc 1,29-39 |
| Thứ Năm | Dt 3,7-14 | 1Sm 4,1-11 | Mc 1,40-45 |
| Thứ Sáu | Dt 4,1-5.11 | 1Sm 8,4-7.10-22a | Mc 2,1-12 |
| Thứ Bảy | Dt 4,12-16 | 1Sm 9,1-4.17-19; 10,1a | Mc 2,13-17 |
Vì là xếp theo hình thái nối tiếp nên bài đọc I và bài Tin Mừng thường không ăn khớp với nhau về chủ đề, có chăng là tình cờ.
Các bài đọc các Chúa nhật mùa Thường Niên được xếp theo hình thái bán nối tiếp.
| T-Niên A | Bài đọc I | Bài đọc II | Tin mừng |
| CN 5 | Is 58,7-10 | 1Cr 2,1-5 | Mt 5,13-16 |
| CN 6 | Hc 15,16-21 | 1Cr 2,6-10 | Mt 5,17-37 |
| CN 7 | Lv 19,1-2.17-18 | 1Cr 3,16-23 | Mt 5,38-48 |
Bài đọc I, Thánh Vịnh Đáp Ca và bài Tin Mừng đi liền với nhau; bài đọc II đứng ở vị trí độc lập. Muốn tìm chủ đề phải khởi đi từ bài Tin Mừng.
Các ngày thường, các ngày Chúa nhật trong mùa Vọng, Giáng Sinh, Chay và Phục Sinh, và các lễ Trọng, các lễ có nghi thức riêng (khấn dòng, cung hiến nhà thờ, làm phép nhà thờ, Hôn phối, Thêm sức, Truyền chức…).
| Mùa Vọng A | Bài đọc I | Bài đọc II | Tin Mừng |
| CN 1 | Is 2,1-5 | Rm 13,11-14a | Mt 24,37-44 |
| CN 2 | Is 11,1-10 | Rm 15,4-9 | Mt 3,1-12 |
| CN 3 | Is 35,1-6a.10 | Gc 5,7-10 | Mt 11,2-11 |
Cách sắp xếp các bài đọc như hiện nay, các tín hữu không thể nghe toàn bộ Thánh Kinh nhưng được nghe Thánh Kinh nhiều hơn.
4. Người đọc và nơi đọc Sách Thánh?
Việc đọc Sách Thánh được trao cho thầy đã lãnh tác vụ Đọc sách (x. Quy chế tổng quát Sách lễ Rôma, số 99). Nhưng “khi không có thầy đọc sách được chính thức thiết lập, thì có thể cử những giáo dân khác để đọc Sách Thánh. Họ phải là những người có khả năng thi hành nhiệm vụ này và được chuẩn bị kỹ lưỡng để, khi nghe đọc Sách Thánh, các tín hữu cảm nghiệm được trong lòng sự ngọt ngào và sức sống của Sách Thánh” (Quy chế tổng quát Sách lễ Rô-ma, số 101).
Liên quan tới việc đọc Sách Thánh, hát Đáp ca, đọc Lời nguyện tín hữu, Công nghị Tổng Giáo phận Hà Nội năm 2022, số 225-228 đã quy định như sau:
225. Người đọc Sách Thánh, hát Đáp ca, đọc Lời nguyện tín hữu phải là tín hữu Công giáo. Những người này phải chuẩn bị phận vụ của mình cách chu đáo: cầu nguyện và dọn đọc trước; mặc y phục xứng hợp; có giọng đọc rõ ràng, không bị ngọng hay nói lắp. Những người chưa được rửa tội hoặc những người đang mắc ngăn trở hôn phối công khai không được thực hiện các công việc này.
226. Người đọc Sách Thánh không tiến lên giảng đài khi linh mục chủ tế chưa chấm dứt lời nguyện nhập lễ, mà chỉ tiến lên khi cộng đoàn đã thưa: Amen.
227. Người hát Đáp ca hay đọc Lời nguyện tín hữu, khi tiến lên giảng đài, không giơ cao sách như rước sách Tin Mừng, chỉ cầm sách ngang thân người.
228. Giảng đài là nơi thích hợp để đọc Lời nguyện tín hữu. Không đọc Lời nguyện tín hữu tại gác đàn hay một nơi khác không xứng hợp.
* Nơi đọc Sách Thánh
Các bài đọc được công bố tại giảng đài (x. Quy chế tổng quát Sách lễ Rôma, số 58). Tại giảng đài có thể đọc các bài Sách Thánh, Lời nguyện tín hữu, nhưng không được sử dụng giảng đài để dẫn lễ, rao lịch, hay điều khiển hát (x. Quy chế tổng quát Sách lễ Rôma, số 105).
Lm. Giu-se Đào Hữu Thọ
