Nội dung:
1. Nền tảng Thánh Kinh
2. Lương tâm ngay thẳng
3. Lương tâm sai lầm
4. Trái tim trong sạch
5. Những tội nghịch điều răn thứ chín
6. Những tội nghịch điều răn thứ mười
1. Nền tảng Thánh Kinh
– Về điều răn thứ chín, chúng ta dựa trên nền tảng Thánh Kinh như sau:
+) “Ngươi không được ham muốn nhà người ta. Ngươi không được ham muốn vợ người ta, tôi nam tớ nữ của người ta” (Xh 20,17).
+) “Ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi” (Mt 5,28).
+) Thứ chín: chớ muốn vợ chồng người.
– Về điều răn thứ mười, chúng ta dựa trên nền tảng Thánh Kinh như sau:
+) “Ngươi không được ham muốn… bất cứ vật gì của người ta” (Xh 20,17).
+) “Ngươi không được thèm muốn nhà của người ta, đồng ruộng, tôi tớ nam nữ, con bò, con lừa, hay bất cứ vật gì của người ta” (Đnl 5,21).
+) “Kho tàng anh ở đâu thì lòng anh ở đó” (Mt 6,21)
+) Thứ mười: chớ tham của người.
2. Lương tâm ngay thẳng
– Lương tâm là gì?
Lương tâm là phán đoán của lý trí, nhờ đó, con người nhận biết tính luân lý của một hành vi cụ thể (Sách GLHTCG, số 1778). Lương tâm không chỉ là cảm giác chủ quan, mà là nơi sâu thẳm nhất của con người, nơi con người gặp gỡ Thiên Chúa. Công đồng Vatican II nói: “Lương tâm là cung thánh của lòng người, nơi đây chỉ còn một mình con người với Thiên Chúa.” (Gaudium et Spes 16)
– Lương tâm ngay thẳng là gì?
Một lương tâm ngay thẳng (recta conscientia) là lương tâm:
+) tìm kiếm chân lý
+) phân định điều thiện – điều ác cách khách quan
+) không bị chi phối bởi bản ngã, cảm xúc, lợi ích cá nhân
+) được soi sáng bởi Lời Chúa và giáo huấn của Hội Thánh
– Theo GLHTCG, lương tâm ngay thẳng là lương tâm được đào luyện, biết phán đoán đúng theo luật luân lý và thánh ý Thiên Chúa (số 1783 – 1788). “Lương tâm phải được đào luyện và phán đoán luân lý phải được soi sáng.” (số 1783)
3. Lương tâm sai lầm
– Lương tâm có thể sai lầm khi lý trí phán đoán không phù hợp với chân lý, cho dù là do thiếu hiểu biết, vô ý hay cố tình.
– Theo Thánh Tô-ma Aquino, có hai loại lương tâm sai lầm:
+) Sai lầm bất khả kháng: khi con người không thể biết điều đúng dù đã cố gắng, ví dụ do bệnh tật hay thiểu năng. Trong trường hợp này, hành động theo lương tâm sai lầm không bị coi là tội, vì ý chí vẫn hướng về điều thiện theo khả năng của mình.
+) Sai lầm khả kháng: khi con người có thể biết điều đúng nhưng không chịu tìm hiểu. Trong trường hợp này, hành động theo lương tâm sai lầm vẫn là tội, vì ý chí không ngay thẳng.
– Vì lương tâm có thể sai lầm, nên cần phải được huấn luyện. Sách GLHTCG viết: “Việc giáo dục lương tâm là cần thiết cho con người, vì họ đang bị chi phối bởi các ảnh hưởng tiêu cực và bị cám dỗ bởi tội lỗi, nên thích làm theo ý riêng hơn và khước từ những đạo lý được đưa ra một cách có thẩm quyền” (số 1783).
4. Trái tim trong sạch
– Mọi tội lỗi đều đến từ đam mê và tham vọng của con người. Chúa Giê-su đã khẳng định: Tự lòng con người phát xuất những ý định gian tà, những tội giết người, ngoại tình, tà dâm” (Mt 15,19).
– Cuộc chiến đấu chống lại dục vọng xác thịt phải cần đến việc thanh tẩy trái tim và thực thi đức tiết độ.
– “Người có trái tim trong sạch là người biết làm cho trí tuệ và ý chí của mình phù hợp với những đòi hỏi của sự thánh thiện của Thiên Chúa, chủ yếu trong ba lãnh vực: trong đức mến, trong sự khiết tịnh hoặc sự ngay thẳng về tính dục, và trong sự yêu mến chân lý và đức tin tinh tuyền” (Sách GLHTCG số 2518).
– Chúa Giê-su đã chúc phúc cho những tâm hồn trong sạch vì “họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa.” (Mt 5,8)
– Để có trái tim trong sạch và để chiến thắng những dục vọng bất chính, Ki-tô hữu cần có đời sống cầu nguyện. Đàng khác, cần có sự nết na (thận trọng – đoan trang) trong cách ứng xử, trong y phục, tránh xa lối sống phóng túng, những bạn bè không tốt và những tệ nạn xã hội.
5. Những tội nghịch Điều răn thứ chín
– Dục vọng xác thịt là ham muốn tính dục không phù hợp với lý trí, với phẩm giá bản thân và với luật Chúa. Nó là khuynh hướng nội tâm thúc đẩy con người đến chỗ phạm tội.
– Những tư tưởng và ước muốn dâm ô: “Giới răn thứ chín cấm những tư tưởng, ước muốn nghịch với đức trong sạch.” Bao gồm: tưởng tượng dâm ô; nuôi dưỡng ý nghĩ ngoại tình; ước muốn chiếm đoạt người đã có gia đình; ước muốn sử dụng người khác như đối tượng khoái lạc.
Lưu ý: Nếu chỉ xuất hiện ý nghĩ xấu thoáng qua mà không ưng thuận, thì không phải là tội.
– Cố ý tìm kiếm hoặc nuôi dưỡng các dịp khiến tâm trí xa rời đức trong sạch
– Giáo lý liệt kê các hành vi làm phát sinh tội nghịch điều răn thứ chín:
+) xem sách báo, phim ảnh dâm ô,
+) giao du quá tự do, thiếu tiết độ,
+) cố ý tìm kiếm kích thích tính dục,
+) không giữ gìn ngũ quan.
=> Những điều này không chỉ là dịp tội, mà còn có thể trở thành tội trong tư tưởng và ước muốn.
6. Những tội nghịch Điều răn thứ mười
– “Điều răn thứ mười cấm sự tham lam và ước muốn sở hữu của cải trần thế cách vô chừng mực.” (Sách GLHTCG, số 2535)
– Cần lưu ý: mong muốn có những tài sản mà người khác đang có, đồng thời cố gắng làm lụng để kiếm tiền mua tài sản ấy, đó là mong muốn chính đáng.
– Dưới đây là những tội nghịch điều răn thứ mười:
a – Lòng tham
Sách GLHTCG, số 2536: Lòng tham là ham muốn vô trật tự đối với của cải, muốn chiếm giữ của cải như mục đích tối hậu của đời mình.
Lòng tham khiến người ta:
+) coi của cải hơn Thiên Chúa,
+) coi của cải hơn con người,
+) sẵn sàng làm điều bất chính để có thêm.
b – Ghen tị
Sách GLHTCG, số 2539: Ghen tị là buồn phiền vì thấy người khác có điều tốt, và còn muốn họ mất điều đó. Ghen tị là tội nghịch điều răn thứ mười vì:
+) nó phát sinh từ lòng tham,
+) nó làm mình không vui với điều tốt của người khác,
+) nó dẫn đến nói xấu, chia rẽ, thù hận.
Giáo lý gọi ghen tị là một tội nghịch với đức ái, vì nó làm tổn thương tình yêu thương đối với tha nhân.
c – Ham muốn chiếm đoạt của người khác
Bao gồm:
+) muốn lấy tài sản của người khác,
+) muốn họ mất của để mình được lợi,
+) nuôi dưỡng ý nghĩ chiếm đoạt dù chưa hành động.
Điều răn thứ mười đi sâu vào tâm hồn, không chỉ là hành vi.
d – Bất mãn vì người khác giàu có hoặc thành công
Sách GLHTCG, số 2540: Ghen tị có thể dẫn đến “bất mãn vì hạnh phúc của người khác”.
Đây là thái độ:
+) không chấp nhận điều tốt nơi người khác,
+) không muốn họ thành công,
+) khó chịu khi thấy người khác được Chúa chúc lành.
Kết luận
– Điều răn Thứ sáu và Thứ chín đều nói đến ước muốn của con người ở hai khía cạnh: tình dục và của cải vật chất.
– Có những ham muốn chính đáng và ham muốn bất công. Mong có sức khỏe để làm lụng kiếm tiền mua tài sản, là ham muốn chính đáng. Ham muốn của cải của người khác và lập mưu chiếm đoạt của cải ấy là ham muốn bất công.
– Thánh Kinh, Cựu ước cũng như Tân ước đều cấm những ham muốn xấu và lòng tham lam muốn chiếm đoạt của cải của người khác.
– Lương tâm là lề luật Thiên Chúa ghi khắc nơi sâu thẳm của tâm hồn con người. Công đồng Vatican II nói: “Lương tâm là cung thánh của lòng người, nơi đây chỉ còn một mình con người với Thiên Chúa.” (Gaudium et Spes 16). Có những người có lương tâm ngay thẳng, nhưng cũng có người có lương tâm sai lầm. Vì thế, cần phải huấn luyện lương tâm.
– Chúa Giê-su đã chúc phúc cho những tâm hồn trong sạch vì “họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa” (Mt 5,8). Người có trái tim trong sạch sẽ xa lánh tội lỗi. Người ấy sẽ thận trọng trong cách ứng xử cũng trong hành động và ngôn từ.
– Giới răn thứ chín cấm những tư tưởng, ước muốn nghịch với đức trong sạch, bao gồm: tưởng tượng dâm ô; nuôi dưỡng ý nghĩ ngoại tình; ước muốn chiếm đoạt người đã có gia đình; ước muốn sử dụng người khác như đối tượng khoái lạc.
– Điều răn thứ mười cấm những ham muốn bất công, bao gồm: tham lam, ghen tỵ, chiếm đoạt, mong cho người ta gặp tai họa.
+TGM Giu-se Vũ Văn Thiên
