Trong Thánh lễ, lúc nào bánh và rượu được biến đổi thành Mình và Máu Chúa Ki-tô?
Có sự khác biệt giữa quan niệm của Giáo hội Đông phương và Tây phương. Giáo Hội Đông phương cho rằng, sau lời “khẩn nài Chúa Thánh Thần”, còn Giáo Hội Tây phương lại cho rằng sau lời “truyền phép”.
Vậy, lời “khẩn nài Chúa Thánh Thần” và lời “truyền phép” là gì?
1. Lời khẩn nài Chúa Thánh Thần
Lời khẩn nài Chúa Thánh Thần, tiếng La-tinh là epiclesis. Từ này mới được các nhà phụng vụ sử dụng từ thế kỷ XIX. Từ epiclesis bắt nguồn bởi động từ Hy ngữ “epikaléô”, “epikaloumai”, nghĩa là “thăm viếng”, mời ai đó đến thăm nhà, sau này, Thánh Kinh nhắm tới đối tượng được mời là Thiên Chúa.
Như vậy, ban đầu, từ epiclesis mang ý nghĩa “thăm viếng”, sau này trong Thánh lễ từ này chỉ kinh khẩn nài. Thánh I-rê-nê (140-202) và thánh Gius-ti-nô (100-150) dùng từ khẩn nài (epiclesis) để chỉ lời nguyện đọc trên bánh và rượu. Vào khoảng giữa thế kỷ IV, từ này chỉ một lời nguyện trong Kinh Tạ Ơn, với nội dung được xác định khá rõ ràng, vị chủ tế nài xin Chúa Cha sai Chúa Con hoặc Chúa Thánh Thần xuống trên bánh và rượu để làm thành Mình và Máu Đức Giê-su Ki-tô cho các tín hữu được hưởng nhờ khi họ hiệp lễ. Tuy nhiên, nên biết, phụng vụ Đông phương, kinh khẩn nài (epiclesis) luôn đặt sau kinh tưởng niệm (anamnesis) và chỉ cầu xin Chúa Cha cử Chúa Thánh Thần đến mà thôi, nên kinh khẩn nài (epiclesis) luôn được hiểu là kinh xin Chúa Cha ban Chúa Thánh Thần. Nội dung khẩn nài (epiclesis) bao gồm ba yếu tố: – lời khẩn nài Chúa Cha; – lời khẩn nài biến đổi bánh rượu thành Mình và Máu Đức Giê-su Ki-tô; – lời khẩn nài cho các tín hữu được tham dự vào Mình Máu Đức Ki-tô khi họ hiệp lễ. Tuy nhiên, không phải mọi kinh khẩn nài (epiclesis) đều hiện diện đầy đủ cả ba yếu tố này.
Không chỉ trong Thánh lễ mới có kinh khẩn nài (epiclesis), nhưng kinh này hiện diện trong cử hành tất cả các bí tích. Thật vậy, Chúa Thánh Thần hoạt động trong mọi bí tích, nhờ quyền năng của Ngài, các bí tích thánh hóa những người lãnh nhận.
2. Lời truyền phép
Nếu Kinh nguyện Thánh Thể là phần quan trọng nhất của Thánh lễ thì đối với Giáo hội La-tinh, phần tường thuật việc thiết lập Bí tích Thánh Thể là phần quan trọng nhất của Kinh nguyện Thánh Thể, vì lý do sau đây: Giáo hội cử hành Thánh lễ theo lệnh truyền của Chúa Giê-su: “Đây là Mình Thầy, hy sinh vì anh em. Anh em hãy làm việc này, mà tưởng nhớ đến Thầy” (Lc 22,19). Trong phần tường thuật có lời truyền phép là phần quan trọng nhất của Thánh lễ, nên Giáo hội cố gắng tổ chức phần này trang trọng nhất.
Đây là lời truyền phép trên bánh và rượu:
– Lời truyền phép trên bánh: “TẤT CẢ CÁC CON HÃY NHẬN LẤY MÀ ĂN: VÌ NÀY LÀ MÌNH THẦY, SẼ BỊ NỘP VÌ CÁC CON”.
– Lời truyền phép trên rượu: “TẤT CẢ CÁC CON HÃY NHẬN LẤY MÀ UỐNG: VÌ NÀY LÀ CHÉN MÁU THẦY, MÁU GIAO ƯỚC MỚI VÀ VĨNH CỬU, SẼ ĐỔ RA CHO CÁC CON VÀ NHIỀU NGƯỜI ĐƯỢC THA TỘI. CÁC CON HÃY LÀM VIỆC NÀY MÀ NHỚ ĐẾN THẦY”.
3. Trong Thánh lễ, khi nào bánh và rượu được biến đổi thành Mình và Máu Chúa Ki-tô?
Giáo hội Đông Phương cho rằng sau lời khẩn nài Chúa Thần (epiclesis), còn Giáo hội Tây Phương lại quan niệm, sau lời truyền phép. Ngay từ đầu, mọi người trong Giáo hội Tây phương đều mặc nhiên công nhận, bánh và rượu trở nên Mình và Máu Chúa Giê-su do lời truyền phép, nhưng mãi tới Công đồng Firenze năm 1439, Giáo hội mới định tín: “Mô thể của bí tích này là những lời của Chúa Giê-su” (DS 1321). Giáo huấn này được lặp lại nhiều lần (DS 1640; 1651; 2781; 3556). Sách Giáo lý năm 1992, số 1413 nhắc lại giáo huấn của Công đồng Trentô: “Nhờ lời truyền phép, bánh và rượu biến thể, trở thành Mình và Máu Chúa Ki-tô. Dưới hình bánh rượu đã được truyền phép, chính Chúa Ki-tô hằng sống và vinh quang hiện diện cách đích thực, thực sự và bản thể, với trọn thân xác, máu thịt, linh hồn và thiên tính ( x. CĐ Trentô: DS 1640,1651)”.
Tuy nhiên, giáo huấn của Giáo hội hiện nay cho chúng ta biết, lời truyền phép diễn ra dưới sự tác động của Chúa Thánh Thần: “Trong lời kinh ‘xin ban Thánh Thần’ (epiclesis), Hội Thánh khẩn cầu Chúa Cha ban Thánh Thần xuống trên bánh rượu; để nhờ quyền năng của Chúa Thánh Thần, bánh rượu trở nên Mình Máu Đức Giê-su Ki-tô và để những người lãnh nhận Thánh Thể trở thành một thân thể và một tinh thần duy nhất [Một số Nghi lễ phụng vụ đặt lời kinh ‘xin ban Chúa Thánh Thần’ sau phần Tưởng Niệm]” (Giáo lý Giáo hội Công Giáo, số 1353).
Lm. Giu-se Đào Hữu Thọ
