Trong bài số 21, chúng ta sẽ lần lượt trả lời một số câu hỏi liên quan trực tiếp tới việc rước Mình Thánh Chúa Giê-su.
1. Rước lễ thiêng liêng
Vào thế kỷ XII, vì các tín hữu không thường xuyên rước lễ, nên việc rước lễ thiêng liêng được đề cao. Ý tưởng rước lễ thiêng liêng đã có từ thời thánh Augustinô, khi ngài phân biệt giữa việc lãnh nhận Thánh Thể bằng lòng muốn và lãnh nhận thực sự[1]. Tư tưởng này được phát triển bởi Hugues de saint Victor (1100-1141) khi ông phân biệt ba hình thức rước lễ: rước lễ thực sự và có hiệu quả, rước lễ thực sự nhưng không có hiệu quả, rước lễ bằng lòng muốn và có hiệu quả.
Công đồng Tren-tô nói về rước lễ thiêng liêng như sau: “Đó là những người khao khát Thánh Thể với đức tin sống động, qua tác động đức ái và cảm nghiệm hiệu quả, sự hữu ích của việc lãnh nhận” (DS 1648).
Tông huấn Bí tích Tình yêu (Sacramentum caritatis[2]) trong trường hợp không thể rước lễ, việc “ấp ủ khao khát hiệp thông trọn vẹn với Đức Ki-tô qua việc thực hành rước lễ thiêng liêng cũng đem lại nhiều ơn ích” (số 55).
2. Mỗi ngày được rước lễ mấy lần?
Về việc này, các giáo phụ, chẳng hạn thánh Giustinô tử đạo (+165), trong tác phẩm Hộ giáo (Apologia I, 65) đã nhắn nhủ các tín hữu nên gia tăng việc thực hành các nhân đức hơn là gia tăng các lần rước lễ.
Hiện nay, Giáo hội cho phép mỗi ngày, các tín hữu được rước lễ hai lần, tuy nhiên chỉ trong Thánh lễ mà họ tham dự: “Người nào đã rước lễ rồi, thì có thể rước lễ lần nữa trong cùng một ngày, nhưng chỉ trong buổi cử hành Thánh Thể mà họ tham dự” (Giáo luật, điều 917). Tuy nhiên, Ủy ban Giải thích Giáo luật đã tuyên bố rằng “lần nữa” phải hiểu là lần thứ hai mà thôi. Không có nghĩa là tham dự bao nhiêu Thánh lễ thì rước lễ bấy nhiêu lần[3].
3. Rước lễ dưới hình bánh và hình rượu
Trong suốt 11 thế kỷ đầu, các tín hữu rước lễ dưới cả hình bánh và hình rượu. Từ thế kỷ XII, các tín hữu chỉ rước lễ dưới hình bánh. Lý do thay đổi đã được các sử gia giải thích với hai lý do sau đây. Lý do mục vụ: Các tín hữu quá đông, nên không thể cho rước lễ dưới hai hình. Lý do vệ sinh khi nhiều người cùng uống chung một chén thánh. Hình rượu có thể rơi vãi khi cho các tín hữu rước. Lý do thần học: Trong hình bánh có trọn cả Mình và Máu Chúa, thiên tính cũng như nhân tính, nên việc rước Máu Thánh là không cần thiết.
Việc rước lễ dưới một hình bánh bị Giáo hội Đông Phương và anh em Tin Lành phản đối kịch liệt, vì đi ngược lại với truyền thống.
Công đồng Vatican II, trong số 55 Hiến chế Phụng vụ, mặc dù tái khảng định sự hiện diện cả Mình và Máu Chúa Giê-su trong hình bánh, nhưng vẫn cho phép các tín hữu được rước cả hình bánh và rượu trong một vài trường hợp đặc biệt do Đức Giám mục quy định.
Trong Quy chế tổng quát Sách lễ Rô-ma, số 281-287 nêu rõ ý nghĩa và quy định về việc rước lễ dưới hai hình. Số 283 quy định như sau:
“Ngoại trừ những trường hợp được nói đến trong các sách nghi thức, được rước lễ dưới hai hình:
a. Các linh mục không thể cử hành Thánh lễ hay đồng tế.
b. Thày phó tế và những người thi hành một phận vụ trong Thánh lễ.
c. Các thành viên của các cộng đoàn trong Thánh lễ tu viện hoặc trong Thánh lễ gọi là Thánh lễ cộng đoàn, các chủng sinh, mọi người đang tĩnh tâm hoặc tham dự hội nghị về thiêng liêng và mục vụ.
Giám mục giáo phận có thể ấn định những quy luật về rước lễ dưới hai hình cho giáo phận mình, mà ngay cả các nhà thờ của các dòng tu và các nhóm nhỏ cũng phải tuân giữ”.
Cách thức rước Máu Thánh. Cách thứ nhất, người rước lễ sẽ nhận chén thánh từ linh mục hay phó tế, để uống Máu Thánh. Cách thứ hai, linh mục hay phó tế chấm Mình Thánh vào trong Máu Thánh và trao cho người rước lễ (Quy chế tổng quát Sách lễ Rô-ma, 285).
4. Rước lễ trên lưỡi hay trên tay
Giáo hội sơ khai, như 1Cr 11 cho thấy, Thánh lễ được cử hành với bữa ăn huynh đệ (agape), do đó các tín hữu đã đón nhận Mình Thánh trên tay.
Từ thế kỷ IX, việc rước lễ trên tay được thay thế bằng việc rước lễ trên miệng, và thậm chí việc rước lễ trên tay còn bị cấm. Các sử gia đã đưa ra nhiều cách để giải thích sự thay đổi này. Thứ nhất, có lẽ vì có những lạm dụng, nghĩa là người lãnh nhận Mình Thánh không rước, đem đi chỗ khác, dùng Mình Thánh vào việc ma thuật. Thứ hai, kích thước bánh thay đổi, bánh trước đây là bánh bình thường như trong sinh hoạt, bây giờ, bánh nhỏ có thể đưa thẳng vào miệng. Thứ ba, trong bí tích truyền chức thánh, đôi bàn tay của linh mục được xức dầu, nên chỉ có bàn tay của linh mục mới xứng đáng cầm Mình Thánh.
Huấn thị của Bộ phụng tự và kỷ luật bí tích, ngày 25/3/2004, số 92 quy định:
“Mọi tín hữu luôn có quyền chọn cách thức rước lễ trong miệng. Trong những vùng mà Hội đồng Giám mục, với sự chuẩn nhận của Tòa Thánh, cho phép việc rước lễ trên tay, thì nếu người rước lễ muốn, họ có thể rước lễ trên tay. Tuy nhiên, trong trường hợp này, họ phải rước Mình Thánh ngay trước mặt thừa tác viên, không ai có thể ra đi với Mình Thánh trên tay. Nếu có nguy cơ bị xúc phạm, Mình Thánh không được trao trên tay tín hữu”.
Lm. Giu-se Đào Hữu Thọ
[1] J.A.Jungmann, Missarum Sollemnia, tome III, Aubier, 1995, tr. 296.
[2] Tông huấn hậu Thượng hội đồng giám mục thế giới về Thánh Thể, nhóm họp từ ngày 02-23/10/2005.
[3] Ủy ban giáo hoàng giải thích giáo luật, ngày 26/6/1984, trong Acta Apostolicae Sedis 76 (1984) 746-747.
