Trong khi nhiều bức i-côn chỉ đơn thuần diễn tả thân hình Đức Ki-tô hay một vị thánh nào đó, thì những bức i-côn khác lại diễn tả một số thời khắc quan trọng và đặc biệt trong cuộc đời của các ngài. Các Giáo hội Chính thống thường có một bộ gồm mười hai bức i-côn kể về mười hai biến cố quan trọng trong cuộc đời của Đức Ki-tô và Đức Ma-ri-a. Mười hai biến cố ấy được cử hành trong mười hai ngày lễ kính trong Năm Phụng vụ.
Phong cách của những bức i-côn này khá giống với văn phong của các sách Tin Mừng: chúng không đi vào mô tả tỉ mỉ các chi tiết của biến cố, mà chỉ trình bày các nét đặc trưng nhất mà thôi.
Cách tốt nhất để hiểu các i-côn loại này là so sánh chúng với các câu chuyện đã được thuật lại trong các Tin Mừng.
Biến cố Hiển Dung là một sự kiện nhiệm mầu và độc nhất vô nhị, được chứng kiến bởi ba môn đệ của Đức Giê-su. Và nó đã để lại một ấn tượng sâu sắc trong lòng các ngài. Biến cố này được thuật lại trong các Tin Mừng Mát-thêu 17,1-9; Mác-cô 9,1-10; Lu-ca 9,28-36; và thư 2 Phê-rô 1,16-18.
Trong bức i-côn này, Đức Giê-su được trình bày ở vị trí trung tâm, trên đỉnh một ngọn núi. Người hiển dung. Áo của người “chói sáng”. Tay trái Người cầm cuộn Lời Chúa, và tay phải Người đang giơ lên ban phép lành. Bên cạnh Người, đang hướng về phía Người, là hai nhân vật mà các môn đệ đã thấy đang đàm đạo với Người. Đó là ông Mô-sê và Ê-li-a. Hai nhân vật này biểu trưng cho “Lề Luật và các ngôn sứ”, hai thành phần chính của Thánh Kinh, tiên báo về Chúa Giê-su và nhờ đó, trên bình diện con người, Đức Giê-su đạt được sự hiểu biết về chính cuộc đời và sứ vụ của Người.
Ở phía dưới cùng bức tranh là ba môn đệ: Phê-rô, Gio-an, và Gia-cô-bê (thứ tự của các ông khác nhau, tùy theo từng i-côn) đang bị cảnh tượng kỳ diệu làm cho choáng ngợp. Các ông thường được mô tả trong tư thế đang ngã xuống đất hoặc đang quỳ gối, và tay đang che mắt khỏi ánh sáng chói lọi từ cảnh tượng mà các ông đang chứng kiến.
Trình thuật của các Tin Mừng có nói đến một “đám mây” mà từ đó có tiếng Chúa Cha phán ra. Đám mây này biểu trưng cho vinh quang của Thiên Chúa; trong i-côn này, đám mây ấy được trình bày như một vòng hào quang hay một hình ô-van lớn bao quanh toàn thân Đức Ki-tô, và từ đó ánh sáng của Người tỏa ra.
Trong một số i-côn Chúa Hiển Dung, đôi khi chúng ta thấy ở phía trên có một phần nhỏ của hình ôvan tương tự cùng với ba tia sáng chiếu xuống. Chi tiết này báo hiệu cho biết rằng, đây là biến cố mà trong đó hành động của Thiên Chúa được biểu lộ.
Biến cố Chúa Hiển Dung có một vị trí đặc biệt ý nghĩa trong tranh i-côn, bởi vì biến cố ấy chứng thực rằng, nhờ ơn huệ của Thiên Chúa mà con người có khả năng thấy được vinh quang của Người; và các i-côn làm chứng cho điều tương tự như thế. Hơn nữa, tạo nên một bức i-côn là một hình thức “hiển dung” của các yếu tố vật chất như: gỗ, chất màu… Vì nhờ sự cầu nguyện và nghệ thuật của con người, người ta có thể thấy được thoáng qua ánh huy hoàng của Thiên Chúa.
Dựa theo nguyên tác tiếng Anh: “Icons” của tu huynh Jean-Marc thuộc Cộng đoàn Taizé – Pháp, trong bộ “Short Writíng From Taizé”
Lm. Phao-lô Nguyễn Hữu Hiệp
Trích “Nội san Nhà Chung” – Số 32
ĐỌC THÊM
