Hãy trở về với gia đình,
Không chỉ bằng bước chân,
Mà bằng cả tấm lòng.
Hãy quan tâm khi còn có thể,
Hãy làm hòa khi còn có cơ hội,
Hãy trao đi yêu thương
Trước khi mọi điều chỉ còn là ký ức.
Tháng 11 về, trong bầu khí trầm lắng của những ngày cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời, lòng người Công giáo lại hướng về ông bà, cha mẹ và những người thân yêu đã được Chúa gọi về. Những nén hương bên phần mộ, những ngọn nến âm thầm cháy sáng, những Thánh lễ và lời kinh dâng lên Thiên Chúa không chỉ diễn tả nỗi nhớ thương, mà còn nhắc mỗi người về một điều rất đỗi thiêng liêng: chữ Hiếu và tình yêu dành cho những người đã khuất vẫn có thể được tiếp nối bằng lời cầu nguyện, lòng biết ơn và một đời sống tốt lành.
Nhưng có lẽ, tháng 11 không chỉ mời gọi chúng ta nhớ về những người đã ra đi. Tháng này còn là dịp để mỗi người nhìn lại cách mình đang yêu thương những người vẫn còn hiện diện bên cạnh.
Bởi đôi khi, chúng ta rất thương nhớ người đã khuất, nhưng lại chưa biết trân trọng đủ những người đang ở bên mình.
Chữ Hiếu – đừng đợi đến khi không còn cơ hội
Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, chữ Hiếu luôn là một trong những giá trị đạo đức cao đẹp nhất của con người. Ông bà, cha mẹ không chỉ là những người sinh thành, dưỡng dục, mà còn là những người đã âm thầm hy sinh, dành cả một phần đời mình để vun đắp cho tương lai của con cái.
Có những tình yêu không dễ diễn tả thành lời. Đó là sự tần tảo của cha mẹ, những tháng ngày vất vả chẳng quản nắng mưa, những lo toan đôi khi không bao giờ được kể hết. Có những hy sinh chỉ khi trưởng thành, khi bắt đầu trải qua những nhọc nhằn của cuộc sống, chúng ta mới dần thấu hiểu.
Thế nhưng, khi còn trẻ, đôi lúc chúng ta xem sự hiện diện của cha mẹ là điều hiển nhiên. Chúng ta có thể dành nhiều thời gian cho công việc, những cuộc gặp gỡ và những niềm vui riêng, nhưng lại ít khi ngồi xuống để lắng nghe cha mẹ nói chuyện. Có khi một cuộc gọi hỏi thăm cũng bị trì hoãn vì bận rộn. Có khi một lời nói thiếu kiên nhẫn vô tình làm người thân tổn thương. Và có khi chúng ta nghĩ rằng vẫn còn nhiều thời gian để yêu thương, để chăm sóc, để bù đắp những điều chưa trọn vẹn.
Nhưng cuộc đời đâu phải lúc nào cũng cho chúng ta cơ hội lần thứ hai.
Sẽ có một ngày, chiếc điện thoại không còn nhận được cuộc gọi quen thuộc. Sẽ có một ngày, căn nhà vẫn còn đó nhưng thiếu đi một bóng người. Sẽ có một ngày, chúng ta muốn trở về để nghe một lời hỏi han, muốn được trách móc đôi câu, muốn được ngồi bên mâm cơm gia đình như thuở trước, nhưng tất cả chỉ còn là ký ức.
Đến lúc ấy, những điều bình thường nhất có thể trở thành những điều quý giá nhất. Một tiếng gọi, một bàn tay, một bữa cơm, một lần được ngồi bên cha mẹ mà không vội vã… cũng đủ khiến lòng người nghẹn ngào khi nhớ lại.
Vì thế, sống chữ Hiếu không phải chỉ là làm những điều lớn lao, mà trước hết là biết yêu thương trong những điều nhỏ bé mỗi ngày. Là quan tâm khi cha mẹ còn khỏe mạnh, kiên nhẫn khi các ngài tuổi cao sức yếu, biết lắng nghe khi các ngài cần một người sẻ chia, biết nói lời cảm ơn và xin lỗi khi còn có thể.
Đừng để chữ Hiếu chỉ còn là một nỗi day dứt khi người thân đã khuất. Đừng đợi đến ngày đứng trước phần mộ mới tiếc nuối vì những yêu thương chưa kịp trao.
Khi người thân đã qua đời, chữ Hiếu được tiếp nối bằng lời cầu nguyện
Đối với người Công giáo, tháng 11 mang một ý nghĩa đặc biệt. Đây là thời gian Hội Thánh mời gọi các tín hữu tưởng nhớ và cầu nguyện cách đặc biệt cho những người đã qua đời.
Chúng ta tin rằng sự chết không phải là tiếng nói cuối cùng. Nhờ Đức Ki-tô chịu chết và phục sinh, chúng ta đặt niềm hy vọng vào sự sống đời đời. Vì thế, khi một người thân yêu rời xa thế gian, chúng ta đau buồn vì sự chia ly, nhưng không tuyệt vọng. Chúng ta tin tưởng phó thác linh hồn người đã khuất trong lòng thương xót của Thiên Chúa, đồng thời tiếp tục thể hiện tình yêu bằng lời cầu nguyện và những việc lành.
Có thể hôm nay, chúng ta không còn cơ hội chăm sóc cha mẹ bằng những bữa cơm, không còn được nắm lấy bàn tay ông bà, không còn được nghe những lời dặn dò thân thương. Nhưng chúng ta vẫn có thể cầu nguyện cho các ngài trong Thánh lễ, lần chuỗi Mân Côi, xin lễ cầu nguyện và dâng lên Chúa những hy sinh âm thầm trong cuộc sống. Chúng ta cũng có thể làm những việc bác ái với lòng yêu mến, xin Chúa đón nhận những việc lành ấy như lời cầu nguyện chân thành cho các linh hồn.
Một lời kinh chân thành, một Thánh lễ được dâng với lòng yêu mến, một phút thinh lặng nhớ về người đã khuất… tất cả đều có thể trở thành những biểu hiện đẹp đẽ của lòng hiếu thảo trong đức tin. Đó cũng là cách chúng ta hiệp thông với Hội Thánh trong lời cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời.
Sách Ma-ca-bê quyển thứ hai thuật lại việc dâng hy lễ đền tội cho những người đã chết và bày tỏ niềm tin vào sự sống lại (x. 2 Mcb 12,43–45). Đoạn Kinh Thánh này là một nền tảng quan trọng cho truyền thống cầu nguyện cho người đã qua đời trong Hội Thánh Công giáo.
Bởi vậy, khi nhớ về người thân đã khuất, chúng ta không chỉ dừng lại ở những giọt nước mắt hay những kỷ niệm buồn. Chúng ta còn được mời gọi biến nỗi nhớ thành lời cầu nguyện, biến lòng biết ơn thành một đời sống tốt đẹp hơn, và biến niềm thương tiếc thành sự phó thác trong tình yêu của Chúa.
Có những người chúng ta không còn được gặp lại trên trần gian, nhưng vẫn luôn được nhớ đến trong lời cầu nguyện trước nhan Thiên Chúa.
Chữ Hiếu không chỉ là nhớ về người đã khuất, mà còn là sống tốt hơn vì những gì đã lãnh nhận
Khi một người thân qua đời, điều còn lại không chỉ là những kỷ niệm, mà còn là những giá trị tốt đẹp người ấy đã trao truyền. Có thể đó là lòng nhân hậu của một người mẹ, sự chịu thương chịu khó của một người cha, đức tin bình dị của ông bà, hay một bài học về sự hy sinh mà suốt đời chúng ta không thể quên.
Vì thế, một cách thiết thực để sống chữ Hiếu là tiếp tục gìn giữ và thực hành những điều tốt đẹp ấy.
Nếu cha mẹ đã dạy chúng ta sống chân thành, hãy tiếp tục sống chân thành. Nếu ông bà đã dạy chúng ta biết kính sợ Thiên Chúa, hãy kiên trì sống đức tin. Nếu những người thân yêu đã hy sinh để chúng ta có được ngày hôm nay, hãy sống sao cho xứng đáng với tình yêu mình đã nhận lãnh.
Và nếu trong quá khứ, giữa những người thân trong gia đình từng có những hiểu lầm, tổn thương hay những điều chưa kịp nói, hãy học cách tha thứ, hòa giải và chữa lành những gì còn có thể.
Chữ Hiếu không đòi hỏi chúng ta phải trở thành những con người hoàn hảo. Chữ Hiếu mời gọi chúng ta biết sống có trách nhiệm hơn, yêu thương sâu sắc hơn và khiêm nhường hơn trước những hy sinh mình đã nhận được.
Đối với người Công giáo, lòng hiếu thảo còn được soi sáng bởi Điều răn thứ tư của Thiên Chúa: “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ” (Xh 20,12). Đây không chỉ là một lời dạy thuộc về truyền thống, mà còn là lời mời gọi sống tình yêu cụ thể ngay trong gia đình mình.
Đôi khi, chúng ta đi rất xa để làm những việc tốt đẹp cho người khác, nhưng lại quên dành sự dịu dàng cho những người gần gũi nhất. Chúng ta có thể dễ dàng nói những lời tử tế với người ngoài, nhưng lại thiếu kiên nhẫn với người thân. Chúng ta mong người khác thấu hiểu mình, nhưng chưa chắc đã đủ bao dung để thấu hiểu những người trong gia đình.
Tháng 11 vì thế cũng là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng: hãy trở về với gia đình, không chỉ bằng bước chân, mà bằng cả tấm lòng. Hãy quan tâm khi còn có thể, hãy làm hòa khi còn có cơ hội, hãy trao đi yêu thương trước khi mọi điều chỉ còn là ký ức.
Sống chữ Hiếu trong niềm hy vọng của người Ki-tô hữu
Người Ki-tô hữu không phủ nhận nỗi đau của sự chia ly. Chúng ta vẫn khóc khi mất đi một người thân yêu, vẫn nhớ những ngày tháng đã qua, vẫn có những lúc lòng mình trống vắng khi nhìn thấy một chỗ ngồi quen thuộc nay không còn ai.
Nhưng giữa những giọt nước mắt ấy, chúng ta có một niềm hy vọng. Đức Giê-su đã phán: “Chính Thầy là sự sống lại và là sự sống; Ai tin vào Thầy, sẽ không bao giờ phải chết” (Ga 11,25a.26a).
Niềm tin vào sự sống đời đời không làm cho nỗi đau biến mất ngay lập tức, nhưng giúp chúng ta bước qua nỗi đau với một điểm tựa thiêng liêng. Chúng ta tin tưởng phó thác những người thân yêu đã qua đời trong tay Chúa, đồng thời xin Ngài nâng đỡ những người còn ở lại.
Tháng 11 rồi cũng sẽ qua. Những ngọn nến sẽ tắt, những chuyến viếng thăm nghĩa trang sẽ khép lại, những lời kinh sẽ tiếp tục vang lên trong đời sống thường ngày. Nhưng lòng hiếu thảo không nên chỉ được đánh thức trong một tháng, cũng như tình yêu không nên chỉ được thể hiện vào những dịp đặc biệt.
Nếu tháng 11 giúp chúng ta nhớ đến người đã khuất, thì cũng xin tháng 11 dạy chúng ta biết trân trọng người đang sống. Nếu những phần mộ nhắc chúng ta về sự mong manh của kiếp người, thì cũng xin điều ấy giúp chúng ta biết sống tử tế hơn trong từng ngày được ban tặng.
Bởi cuối cùng, điều đáng quý không chỉ là chúng ta đã khóc bao nhiêu khi một người ra đi, mà còn là chúng ta đã yêu thương họ như thế nào khi họ vẫn còn bên cạnh.
Lời kết
Tháng 11, xin mỗi người chúng ta dành một chút thời gian để nhớ về ông bà, cha mẹ và những người thân yêu đã được Chúa gọi về. Hãy cầu nguyện cho các linh hồn với lòng tin tưởng và phó thác. Hãy xin Chúa thương thanh luyện những ai còn cần được thanh luyện và đưa họ vào hưởng hạnh phúc muôn đời bên Ngài.
Và cũng xin Chúa đánh thức trong lòng mỗi người lòng biết ơn đối với những người vẫn đang hiện diện trong cuộc đời mình. Xin cho chúng ta biết sống trọn chữ Hiếu bằng những hành động cụ thể, biết yêu thương khi còn cơ hội, biết tha thứ khi còn có thể, biết nói lời cảm ơn khi vẫn còn người để đón nhận.
Đừng để đến khi người thân nằm xuống, chúng ta mới nhận ra một cuộc gọi hỏi thăm quý giá biết bao. Đừng để đến khi không còn được nghe tiếng nói thân quen, chúng ta mới tiếc nuối vì đã có những ngày tháng quá vô tâm. Và đừng để lòng hiếu thảo chỉ còn là những giọt nước mắt bên phần mộ, trong khi còn sống, người thân lại thiếu vắng sự quan tâm của chúng ta.
Sống chữ Hiếu là biết ơn những người đã sinh thành, dưỡng dục mình; là yêu thương những người còn hiện diện; là cầu nguyện cho những người đã khuất; và là sống một cuộc đời xứng đáng với tình yêu mình đã lãnh nhận.
Nguyện xin Thiên Chúa, Đấng giàu lòng thương xót, đón nhận lời cầu nguyện của chúng con dành cho các tín hữu đã qua đời. Xin cho các linh hồn được nghỉ yên muôn đời trong tình yêu của Ngài. Và xin dạy mỗi người chúng con biết sống trọn vẹn chữ Hiếu, để khi nhìn lại cuộc đời, chúng con không chỉ có những điều để tiếc nuối, mà còn có thật nhiều yêu thương để tạ ơn.
Lạy Chúa, xin cho chúng con biết yêu thương khi còn có thể, biết cầu nguyện khi nhớ về người đã khuất, và biết sống mỗi ngày trong lòng biết ơn, niềm tin cùng niềm hy vọng vào sự sống đời đời. Amen.
Tháng các linh hồn năm 2026
Peter Tôn Quý Long & Anton Trần Quang Tiến
