BÀI 4: CHA ĐẮC LỘ: GIA THẾ, ƠN GỌI VÀ SỨ VỤ TẠI ĐÀNG NGOÀI
I. LỜI CHÚA
“Không phải anh em đã chọn Thầy, nhưng chính Thầy đã chọn anh em, và cắt cử anh em để anh em ra đi, thu được hoa trái.” (Ga 15, 16)
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ
Gia Thế, Thời Niên Thiếu Và Con Đường Dâng Hiến
1. Ơn gọi và sứ vụ
Cha Đắc Lộ sinh ngày 15-3-1593 tại Avignon, miền Nam nước Pháp[1] trong một gia đình quý tộc có truyền thống văn hóa và đức tin sâu sắc. Ngay từ thời niên thiếu, cậu bé Đắc Lộ được giáo dục tại trường của các cha dòng Tên. Có lẽ nhờ gương sáng của các ngài nên Đắc Lộ sớm nuôi dưỡng khao khát sống đời thánh hiến và đem Tin Mừng đến những miền đất xa xôi. Theo Đắc Lộ, đó là “những miền đất lớn lao, nơi mà nhiều linh hồn đang mất đi vì thiếu người rao giảng”[2].
Chính ước mơ truyền giáo đã thúc đẩy Đắc Lộ xin gia nhập Tỉnh dòng Roma thay vì Lyon, bởi chàng thanh niên ấy nhận thức rõ, những thừa sai thuộc tỉnh dòng Roma sẽ thuận lợi hơn để xin giấy phép đi truyền giáo. Cho nên, một khi gia nhập Tỉnh dòng này, Đắc Lộ sẽ dễ dàng theo các thuyền buôn của Bồ Đào Nha đi đến Viễn Đông[3]. Sau những năm tháng miệt mài tu học, ngài được thụ phong linh mục vào năm 1618[4].
2. Từ ước mơ truyền giáo tại Nhật Bản đến những bước chân đầu tiên tại Đàng Trong
Ngay từ thời còn tu học tại Dòng, thầy Đắc Lộ được truyền cảm hứng mạnh mẽ từ gương dấn thân của Thánh Phan-xi-cô Xaviê, nên thầy đã tình nguyện xin sang phương Đông. Nguyện vọng lớn nhất của ngài là được sai đi truyền giáo tại Nhật Bản.[5]
Tuy nhiên, biến cố bách hại Đạo tàn khốc tại Nhật Bản dẫn tới các thừa sai bị trục xuất. Theo sự quan phòng của Thiên Chúa và quyết định của Bề trên, Cha Đắc Lộ đã được sai đi truyền giáo tại Đàng Trong.
Đến cuối năm 1624, sau hành trình vượt biển đầy gian nan, Cha Đắc Lộ đặt chân đến Đàng Trong. Tại đây, ngài học tiếng Việt từ cha Francisco de Pina. Bên cạnh đó, Cha Đắc Lộ còn học tiếng bản xứ bởi một cậu bé người Việt[6] (về sau là một thầy giảng). Nhờ năng khiếu ngôn ngữ cùng lòng nhiệt thành truyền giáo, Cha Đắc Lộ mau chóng nói được tiếng bản địa, từng bước hòa nhập với cuộc sống người dân và thực thi sứ vụ loan báo Tin Mừng tại Hội An và các vùng lân cận[7].
3. Cập bến Đàng Ngoài
Nhận thấy những triển vọng đầy hứa hẹn tại miền Bắc, các bề trên đã quyết định sai Cha Đắc Lộ ra Đàng Ngoài. Tuy nhiên, do hoàn cảnh nội chiến Trịnh – Nguyễn phân tranh, để tránh sự nghi kỵ từ chúa Trịnh, ngài buộc phải quay trở về Ma Cao.
Ngày 12-3-1627, Cha Đắc Lộ cùng với cha Phê-rô Marques (Pedro Marques) rời Ma Cao để đi sang Đàng Ngoài. Bảy ngày sau, vào ngày 19-3-1627, lễ kính Thánh Giu-se, con tàu chở ngài đã cập bến Kẻ Bạng, Thanh Hóa, đánh dấu chính thức công cuộc loan báo Tin Mừng tại Đàng Ngoài.[8]
Tại An Vực – Thanh Hóa, các vị thừa sai được yết kiến chúa Trịnh đang trên đường hành quân đánh Đàng Trong, và nhà chúa dặn dò các cha ở lại bên bờ sông chờ gặp lại khi trở về sau cuộc chiến. Trong thời gian này, các ngài đã truyền giáo tại An Vực và Vạn Nổ. Dù thời gian ngắn, nhưng các vị thừa sai đã có những hoa trái đầu mùa là khoảng hơn 200 người được lãnh nhận Bí tích Rửa Tội và một vài nhà nguyện[9].
Tuy nhiên, mục tiêu của các nhà truyền giáo là đến kinh thành Thăng Long. Ngày 02-7-1627, Cha Đắc Lộ cùng phái đoàn theo đoàn thuyền của chúa Trịnh Tráng đã tiến vào Kinh thành. Tại đây, ngài tận dụng khả năng tri thức, sự khéo léo trong giao tiếp, và lòng nhiệt thành tông đồ để thực thi sứ vụ mục tử.
III. CÂU HỎI ĐÚC KẾT VÀ MỞ RỘNG
1. Cha Đắc Lộ sinh năm nào và tại đâu?
2. Ban đầu Cha Đắc Lộ ước nguyện được đi truyền giáo ở đâu, nhưng sau đó vì sao lại đến Đại Việt?
3. Sự kiện lịch sử ngày 19-3-1627 đánh dấu cột mốc gì?
4. Cha Đắc Lộ tiến vào kinh thành Thăng Long vào thời gian nào?
IV. THỰC HÀNH VÀ QUYẾT TÂM
Trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa, tiếng nói của quê hương, biết dùng sự hiểu biết và lòng bác ái để đối thoại, xây dựng nhịp cầu thông cảm trong đời sống đức tin hằng ngày.
Gợi ý suy niệm:
Cha Đắc Lộ đã can đảm rời bỏ quê hương giàu sang, vạn dặm vượt biển qua bao bão tố trùng khơi, vượt qua hiểm nguy sinh tử để đến với người dân Việt Nam bằng trái tim của vị mục tử nhân lành và người thầy uyên bác. Nhìn vào tấm gương của ngài, chúng ta được mời gọi liên hệ đến ơn gọi và sứ vụ của chính mình trong thế giới hôm nay. Đó là quảng đại, bác ái, hy sinh phục vụ người nghèo khổ, cô đơn, hay những người đang lạc bước ngay trong giáo xứ hay trường học của mình.
Chia sẻ và hành động:
- Trao đổi:
Điều gì đang níu kéo khiến chúng ta còn bám víu, chưa dám bước ra khỏi “vùng an toàn” của bản thân để làm chứng cho Chúa trước mặt tha nhân?
2. Hành động: Chủ động kết bạn, đối thoại chân thành và ứng xử nhân nghĩa để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với những người chưa nhận biết Chúa.
V. LỜI NGUYỆN
Lạy Chúa, chúng con cảm tạ Chúa đã thương ban cho Giáo Hội Việt Nam các nhà thừa sai nhiệt thành, đặc biệt là Cha Đắc Lộ. Xin cho chúng con, nhờ ơn Chúa trợ giúp, biết noi gương ngài dám sống từ bỏ, quảng đại dấn thân và khéo léo đem Tin Mừng chiếu soi vào môi trường sống hằng ngày của chúng con. Amen.
[1] Archives Des Missions Étrangères De Paris, Études et documents, 6, Église d’Asie, Série Histoire, 1998, tr. 37. // Antoine Bùi Kim Phong, Alexandre de Rhodes, S.J (1593-1660) và công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2023. Thời đó, Avignon là vùng đất được Đức Giáo Hoàng Clêmentê VI mua từ ngày 09/6/1348 với giá 80.000 đồng florins. Đến thời Cách Mạng Pháp năm 1791, Avignon mới trở về với nước Pháp. Cho nên, gia đình Đắc Lộ là công dân của lãnh địa Giáo Hoàng.
[2] Antoine Bùi Kim Phong, Sđd, tr. 144.
[3] Vào thời cha Đắc Lộ, tại Châu Âu xảy ra cuộc chiến Tám Mươi Năm (1568-1648) giữa một bên là Anh, Hà Lan, Pháp, Nassau, Huguenots và bên kia chiến tuyến là Tây Ban Nha, Italia. Mà muốn đến Lisbon bằng đường bộ thì phải đi qua đất Tây Ban Nha. Vì vậy, giữa lúc chiến tranh, nếu là công dân của các nước địch thủ thì có nguy cơ bị Tây Ban Nha khước từ, còn nếu là công dân thuộc lãnh thổ của Đức Giáo Hoàng hoặc Roma thì sẽ được chính quyền Tây Ban Nha chấp thuận cho đi qua để đến Lisbon rồi lên thuyền đi truyền giáo.
[4] Antoine Bùi Kim Phong, Sđd, tr. 153.
[5] Đỗ Quang Chính, Lịch sử chữ Quốc ngữ (1620 – 1655), chương viết về cơ duyên và ước nguyện ban đầu hướng về Nhật Bản và phương Đông dưới cảm hứng của Thánh Phanxicô Xaviê.
[6] Alexandre de Rhodes, Hành trình và truyền giáo, tr. 56.
[7] Archives Des Missions Étrangères De Paris, Études et documents, 6, Église d’Asie, Série Histoire, 1998, tr. 37.
[8] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 83. // Alexandre de Rhodes, Hành trình và truyền giáo, tr. 69.
[9] Antoine Bùi Kim Phong, Sđd, tr. 174
