Giáo họ Ninh Lão – Giáo xứ Động Linh

“Uống nước nhớ nguồn
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

Là một người Công giáo, Giáo họ Ninh Lão chúng ta không thể không tự hào và biết ơn các bậc tiền nhân, nhất là những vị vì đức tin đã sẵn sàng chịu mọi gian lao vất vả, kể cả phải hy sinh mạng sống, các ngài đã trở nên chứng ta đức tin, gieo vào lòng mỗi người tín hữu Giáo họ Ninh Lão lòng mến Chúa yêu người và đã được mùa bội thu. Điều mà các ngài nhắn gửi trước lúc về hưởng Nhan Thánh Chúa, là mong sao con cháu noi gương các ngài, trung thành giữ vững đức tin, sống yêu thương bác ái, đùm bọc lẫn nhau, cùng góp phần xây dựng quê hương, xây dựng giáo họ càng ngày càng hưng thịnh.

Để xứng đáng với tổ tiên, thiết nghĩ không gì khác hơn, đó là học hỏi gương sống chứng tá đức tin của các ngài, để thế hệ tiếp tục sống và làm chứng cho đức tin trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống.

Năm 2020, Giáo họ Ninh Lão hân hoan mừng kỷ niệm ngôi Thánh Đường 100 tuổi. Nhân dịp này, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu cuốn Kỷ Yếu Giáo Họ Ninh Lão, nhằm rình bày sơ lược quá trình hình thành và phát triển giáo họ.

Tuy nhiên, cuốn kỷ yếu này còn nhiều thiếu xót và sơ xài, kính xin mọi người lượng thứ và bổ sung, để cuốn kỷ yếu được hoàn chỉnh, phong phú và đầy đủ hơn.

Xin chân thành cảm tạ!

T/m Ban Biên Tập
Lm. Phao-lô Nguyễn Văn Đoàn
Chính xứ Động Linh

Kính thưa quý vị,

Lịch sử Giáo họ Ninh Lão được trình bày trong cuốn Kỷ Yếu này được chia thành bốn giai đoạn như  sau:

1. Từ nửa thế kỷ thứ XIX (khoảng năm 1884 đến đầu thế kỷ XX) là thời kỳ hình thành cộng đoàn tín hữu và sơ khai xây dựng cơ sở vật chất.

2. Từ năm 1920 đến năm 1954 là thời kỳ phát triển

3. Từ năm 1955 đến năm 1979 là thời kỳ khó khăn thử thách

4. Từ năm 1980 đến nay là thời kỳ củng cố và phát triển đức tin, xây dựng cơ sở vật chất, phát triển có nhiều thuận lợi.

ĐỨC TIN VÀO ĐẤT THƯỢNG THÔN
(tức Ninh Lão ngày nay)

Vào thời vua Minh Mạng 1820 – 1840) và vua Tự Đức (1847 – 1883) đã liên tục ra sắc chỉ cấm đạo, các cuộc bách hại Đạo Công Giáo diễn ra một cách dã man, có một gia đình thuộc dòng họ Đỗ, tại thôn Hòa Khê, xã Bạch Xá ngày nay, đã chạy vào ẩn náu tại Thôn Thượng (tức Ninh Lão ngày nay). Cho đến cuối thế kỷ thứ XIX, khoảng năm 1884 sắc chỉ cấm đạo được bãi bỏ, sự đạo đã được dễ dàng hơn, thì gia đình cụ thuộc dòng họ Đỗ nói trên, mới công khai xưng mình là người có đạo. Từ đó đến nay, quý danh cụ là gì không có bút tích nào để lại, nhưng chỉ biết dòng họ và con cháu cụ thường gọi cụ là ông Xã Cả và ông Xã Hai. Cụ Xã Cả sinh ra ông Đô Duy Nhâm, ông Nhâm qua đời năm 1922. Cụ Xã Hai hay còn gọi là cụ Xã Dị kết hôn với cụ bà là An-na Vũ Thị Chóc, thuộc họ Hoàng Lý, xứ Kẻ Bèo, mà sinh ra ông Đỗ Duy Thường và ông Đỗ Duy Cương cùng con cháu ngày nay.

Khởi đầu Giáo xứ Động Linh là một giáo họ thuộc xứ Kẻ Bèo, từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, Động Linh đã đủ điều kiện thành lập xứ, Tòa Giám mục đã cho Động Linh thành lập xứ gồm 7 giáo họ trực thuộc. Nhờ có hạt giống đức tin của dòng Họ Đỗ và Chúa Thánh Thần hướng dẫn, nhờ lời rao giảng Phúc Âm của các Linh mục mà Thượng Thôn (Ninh Lão) đã thành một cộng đoàn tín hữu gồm 12 gia đình với khoảng 50 đến 60 nhân danh và chính thức được gọi với tên Giáo họ Ninh Lão, trực thuộc Giáo xứ Động Linh, và nhận Thánh cả Giu-se làm quan thầy.

Cũng trong giai đoạn tiên khởi này do nhu cầu về viecj thờ phượng cần có nơi tối sớm cầu nguyện, cộng đoàn giáo họ đã chung vai góp sức, cùng với sự giúp đỡ của cha xứ, Giáo họ Ninh Lão đã dựng nên một ngôi nhà nguyện bằng tranh, tre, nứa, lá. Vậy là cộng đoàn đã có nơi thờ phượng sớm tối, từ đó sự đạo ngày một triển nở như hạt giống được gieo trên đất tốt. Đã có nhiều chi tộc xin ra nhập đạo như cụ Vũ Văn Trọng, cụ Tư Vân, cụ Quyền, đều là các cụ thuộc dòng Họ Vũ. Sau cùng là gia đình cụ Thiềng và chi họ Nguyễn là cụ Cựu Toản “còn gọi là cụ Khuê”. Vào khoảng đầu thế kỷ XX đã chính thức có 3 dòng họ theo đạo Thiên Chúa.

Sự đạo ngày càng phát triển cả về số lượng và chất lượng, vì vậy để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo lúc bấy giờ, cộng đoàn đã bầu ra trùm họ để giúp cha xứ trong việc quản lý và chăm lo cho đời sống đức tin cho giáo dân trong giáo họ, và cụ trùm tiên khởi của Giáo họ Ninh Lão là cụ Giu-se Vũ Văn Hợp.

THỜI KỲ PHÁT TRIỂN

Sau khi được Tòa Giám mục Hà Nội cho phép Giáo họ Động Linh được tách ra khỏi xứ Kẻ Bèo và thành lập xứ Động Linh, gồm 7 giáo họ:

1. Giáo xứ Động Linh
2. Giáo họ Ngọc Thị
3. Giáo họ Thọ Lão
4. Giáo họ An Xá
5. Giáo họ Ngọc Động
6. Giáo họ Linh Nội
7. Giáo họ Ninh Lão

(Hiện nay đã có thêm Giáo họ An Thọ và Giáo họ Đồng Văn. Giáo họ Ngọc Thị đã lên thành Giáo xứ Ngọc Thị).

Đứng trước tình hình như trên, nhu cầu về việc thờ phượng của giáo dân Giáo họ Ninh Lão ngày càng mở rộng, cần phải có một nơi thờ phượng cho xứng đáng với sự phát triển đức tin, giáo họ đã xin phép cha xứ đương nhiệm xứ Động Linh lúc đó, là cha Già Bằng cùng với sự giúp đõ của Cha cố Nhã ở xứ Kim Bảng là Cha Quản hạt Hà Nam lúc bấy giờ, Cha đã giúp đỡ giáo họ tậu được 7 sào đất để xây nhà thờ.

Năm 1918, Giáo họ khởi công xây dựng nhà thờ mới, đến năm 1920 thì hoàn thành. Ngôi Thánh Đường của giáo họ được kỹ sư Đốc Thân thiết kế và xây dựng, sau khi ngôi Thánh Đường được hoàn thành thì việc coi sóc quản lý trải qua các thời cha xứ: Cha Bằng, Cha Tảo, Cha Đàm, Cha Thục, Cha Phê-rô Khoát, Cha Alp. Châu, Cha Giu-se Trọng, Cha Bru-nô San và hiện nay là Cha Phao-lô Nguyễn Văn Đoàn.

Sau khi hoàn thành nhà thờ thì năm 1920 đến năm 1926, Bề Trên địa phận đã sai Thầy giảng Thuận về coi sóc họ Ninh Lão. Suốt thời gian nói trên, cụ trùm cùng Thầy Thuận đã củng cố đức tin cho bà con giáo dân bằng cách dạy kinh bổn (ngày nay là giáo lý công giáo) cho người lớn và các em Xưng tội Rước lễ lần đầu, Thêm sức, đồng thời lo cho các trẻ mới sinh được rửa tội gia nhập đạo Công giáo, người đau yếu được chuẩn bị lãnh nhận các phép bí tích trong đạo được chôn cất theo nghi thức Công giáo, chẳng những cụ trùm cùng Thầy giảng lo toan công việc củng cố đức tin mà còn lo về cơ sở vật chất, như tậu một số ruộng gồm khu Bờ Máng: 2 mẫu 4 sào, khu Đồng Kiều: 8 sào, khu Sancti: 1 mẫu 4 sào, khu thùng đào làng Trung: 5 sào… Trong thời kỳ từ năm 1930 – 1935 do yêu cầu xây dựng và phát triển nhà xứ, để tạo điều kiện cho nhà xứ phát triển, họ giáo Ninh Lão đã đóng góp về nhà xứ: 1 mẫu 4 sào khu thùng đào làng Trung. Số ruộng còn lại hàng năm giáo họ cho thầu, mỗi vụ đã thu về số hoa màu lên tới 60 đến 70 thúng thóc (mỗi thúng nặng 20kg) đủ để chi phí và xây dựng cơ sở.

Kết thúc một nhiệm kỳ của cụ trùm Giu-se Vũ Văn Họp từ năm 1920 đến năm 1926, là đến cụ trùm Mát-thêu Vũ Văn Thụ từ năm 1927 đến năm 1933. Khi cụ Thụ làm trùm thì Thầy Thuận được đổi đi nơi khác, thay vào đó là Thầy già Phán. Trong thời gian từ năm 1927 đến năm 1933 trọng tâm của giáo họ là củng cố đức tin và đã sắm sửa được một số đồ thờ phượng gồm: Thêu mới 10 lá cờ, sắm mới tàn, lọng, chiêng và một số chân nến, đèn chầu. Năm 1933, cụ trùm Mát-thêu Vũ Văn Thụ nghỉ trùm.

Cụ Giu-se Vũ Văn Trọng lên làm trùm từ năm 1934 đến năm 1940. Trong thời gian này giáo họ đã đúc được một quả chuông nhà thờ.

Từ năm 1941 đến năm 1947, cụ Giu-se Vũ Văn Quyền làm trùm giáo họ, trong thời gian này Thầy Phán được Bề Trên đổi đi nơi khác, thì Thầy Tin về coi sóc.

Năm 1947, cụ Quyền nghỉ trùm. Năm 1947, cụ Phê-rô Vũ Văn Tốn lên làm trùm được gần 1 năm thì qua đời. Cuối năm 1947, cụ Giu-se Nguyễn Trọng Chương lên làm trùm đến năm 1953. Trong thời gian này, giáo họ đã làm được một số công việc sau: Năm 1952 đã lát gạch trong nhà thờ và xây hai cánh gà cổng nhà thờ.

Năm 1953, cụ Giu-se Đỗ Duy Cương làm trùm giáo họ được 6 tháng thì hòa bình lập lại. Tháng 8 năm 1954, cụ trùm Cương di cư vào miền Nam. Từ đay, giáo họ không có ai làm trùm và cũng không có Ban Hành giáo.

THỜI KỲ KHÓ KHĂN

Từ tháng 8 năm 1954 đến năm 1980 vì lý do thời cuộc, nên Giáo họ Ninh Lão cũng như nhiều giáo họ nhỏ khác trong Giáo phận Hà Nội, không có trùm, quản và các hội đoàn.

Năm 1954, Việt Nam tạm thời được chi làm hai miền Nam – Bắc, lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới. Lúc đó, hai miền theo hai chế độ chính trị khác nhau. Miền Nam theo chế độ dân chủ. Miền Bắc theo chế độ Cộng sản, nên nhiều người dân và một số các nhà tu hành đã rời bỏ quê hương, nhiệm sở ở miền Bắc để di cư vào miền Nam. Trong số đó, người Công giáo trong các xứ, họ cũng di cư không ít.

Tháng 11 – 1954, Cha Thục từ giã Động Linh để di cư vào miền Nam cùng với giáo dân, riêng họ Ninh Lão cũng có 5 gia đình di cư. Đã khó khăn thiếu thốn nay lại càng khó khăn hơn, trong khi đó Chủng viện phải đóng cửa ngừng đào tạo linh mục. Các Linh mục phần thì đã di cư, phần thì già yếu, bệnh tật nên đã qua đời. Thời kỳ này thật thiếu thốn mọi đàng, thiếu vắng chủ chăn, các sinh hoạt tôn giáo bị o ép, hạn chế, nhiều cơ sở của Giáo hội bị chưng dụng để dùng vào việc khác. Cụ thể, nhà thờ họ Ninh Lão phải trở thành nhà kho cho đến năm 1973. Các tín hữu thì giao động, có người đã không đứng vững được trước cơn giông tố nên đã từ bỏ Giáo hội.

Thưa quý vị,

Như ở phần đầu, chúng tôi đã trình bày, Giáo họ Ninh Lão đã có 6 mẫu 4 sào đất thổ canh và 7 sào 4 đất thổ cư, một nhà thờ 6 gian và một nhà phòng 3 gian. Năm 1954, miền Bắc chuyển thành nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà và bắt đầu công cuộc cải cách ruộng đất. Vì vậy, đất đai của giáo họ bị nhà nước thu hồi, thậm chí khu nội tự cũng bị lấy ra chia cho dân làm đất ở.

Đến thời điểm hiện tại (năm 2010), giáo họ chỉ còn 571 mét vuông, cộng với 500 mét vuông đất vườn, tổng quỹ đất của giáo họ chỉ còn1.071 mét vuông.

THỜI KỲ CỦNG CỐ ĐỨC TIN VÀ XÂY DỰNG CƠ SỞ VẬT CHẤT

Ngày 10/01/1980, Cha Phê-rô Đỗ Đạt Khoát – Chính xứ Động Linh đã chỉ định ông An-tôn Vũ Văn Đệ làm trùm họ Ninh Lão từ tháng 01 năm 1980 kéo dài đến năm 2003, đã cùng với giáo dân làm một số việc như sau:

1. Tháng 02/1980: Hạ giải cây tháp bị đổ
2. Tu sử lắp các cửa và lắp trấn song cửa sổ nhà thờ
3. Tu sửa bàn thờ dâng lễ, lát lại gạch sân trước và trong nhà thờ.
4. Năm 1990 xây dựng tường rào phía trước nhà thờ
5. Năm 1991 xây dựng tường vườn Thánh Giá và thành lập các hội đoàn như: Ca đoàn, hội Mân Côi, hội Thiếu Nhi Thánh Thể
6. Tháng 3/1994 phục hồi xây lại tháp nhà thờ cao 8 mét
7. Tháng 3/1995 xây dựng 60 mét vuong nhà phòng cấp 4

Năm 2003, ông An-tôn Vũ Văn Đệ nghỉ trùm. Từ 01/5/2003, ông Giu-se Vũ Văn Ngọ được bầu lên làm trùm niên khoá 3 năm, trong 3 năm này, giáo họ đã làm các công việc như sau:

1. Năm 2003 làm trần tôn trong nhà thờ
2. Lát khu sân 150 mét vuông
3. Xây dựng hang đá Be-lem

Năm 2006, ông trùm Giu-se Ngọ hết niên khoá 3 năm. Ông An-tôn Vũ Văn Năng được bầu lên làm trùm từ ngày 01/5/2006, trong thời gian này, giáo họ đã làm được các việc như sau:

1. Đổ khu đằng sau hậu bầu nhà thờ
2. Làm hàng rào và làm mới cổng sắt nhà thờ
3. Năm 2008 nâng cấp tháp nhà thờ lên 21 mét
4. Đóng mới 20 bộ ghế gỗ trong nhà thờ

Năm 2009, ông An-tôn Vũ Văn Năng hết khoá. Ông Phê-rô Vũ Quang Huy được bầu lên làm trùm từ ngày 01/5/2009. Ông Phê-rô Vũ Quang Huy làm trùm 3 khoá (từ năm 2009 đến năm 2018) tổng 9 năm. Trong 9 năm này, giáo họ đã làm được các công việc như sau:

1. Lát gạch xung quanh và cửa nhà thờ
2. Tu sửa lại toàn bộ bên trong nhà thờ bao gồm lát lại nền bằng gạch hoa, trát lại bên trong nhà thờ, tu sửa bàn thờ, làm lại Cung Thánh.
3. Tu sửa toàn bộ khu vực Vườn Thánh gồm: Xây lại tường bao xung quanh, lát gạch toàn bộ đường vào, xây dựng lại cổng Vườn Thánh.
4. Xây dựng mới ngôi nhà giáo lý 2 tầng và các công trình phụ cận, làm tường rào sắt khu nhà giáo lý.
5. Sắm mới bàn, ghế, bát đĩa.

Năm 2018, ông Phê-rô Vũ Quang Huy nghỉ trùm. Từ ngày 01/5/2018, ông Phao-lô Vũ Văn Thuỷ được bầu lên làm trùm giáo họ. Trong nhiệm kỳ này, Cha xứ đưa ra mục tiêu cho Ban Hành giáo là chủ yếu đi vào củng cố đức tin, chuẩn bị kinh phí xây dựng lại nhà thờ, tổ chức mừng nhà thờ 100 năm tuổi. Đồng thời trong nhiệm kỳ 3 năm cũng chuẩn bị các giấy tờ liên quan đến việc cấp phép để xây dựng nhà thờ mới, vì nhà thờ cũ đã xuống cấp và chật trội so với nhu cầu phụng tự của giáo dân.

Như thế, trải qua 136 năm, Giáo họ Ninh Lão sống đức tin đã trải qua nhiều khó khăn thăng trầm, tưởng như không thể vượt qua, nhưng nhờ lời chuyển cầu của Mẹ Ma-ri-a và sự che chở của Thánh Cả Giu-se quan thầy, Thiên Chúa đã gìn giữ Giáo họ Ninh Lão vượt qua mọi khó khăn, thử thách để vươn lên giữ vững đức tin, đồng thời con cháu nối tiếp công việc của cha ông trao phó, từng bước trưởng thành hơn trong Chúa Ki-tô. Đến nay (năm 2020) giáo họ đã có 223 nhân danh.

Tạ ơn Thiên Chúa, cảm tạ Đức Mẹ Ma-ri-a và Thánh Cả Giu-se đã ban ơn nâng đỡ cho Giáo họ Ninh Lão chúng con. Tri ân các bậc tiền bối và quý vị ân nhân cùng các người con xa gần của Giáo họ Ninh Lão, đã dầy công vun trồng bảo vệ gìn giữ đức tin cho đến ngay nay.

Chúng tôi xin mạn phép ghi lại cuốn Kỷ Yếu mọn này của Giáo họ Ninh lão để kính tường quý vị. Phần tiếp theo xin để cho con cháu mai sau tiếp nối.

BAN BIÊN TẬP