Giáo xứ Vĩnh Trị (Kẻ Vĩnh)

I. ĐỊA LÝ – NHÂN DANH

1. Địa lý

Vĩnh Trị, xưa kia thuộc tổng Ngọc Chấn, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam Hạ, nằm trong khu vực Đàng Ngoài thời Lê-Trịnh.

Hiện nay: Thôn Vĩnh Trị, xã Yên Đồng, tỉnh Ninh Bình.

Giáo xứ Vĩnh Trị có nằm cạnh sông Đáy, giao thông đường thủy thuận lợi.

2. Nhân danh

4.224 nhân danh, cùng với 4 giáo họ trực thuộc (Kênh Hội, Đồng Cách, Đạo Nguyên và Tân Doanh)

II. LỊCH SỬ GIÁO XỨ VĨNH TRỊ

1. Quá trình hình thành và phát triển:

– Giai đoạn đón nhận Tin Mừng: Chưa có ghi chép chính xác về thời điểm Tin Mừng được loan báo đến Vĩnh Trị. Tuy nhiên, có thể đầu thế kỷ 18, (~ 1705) Vĩnh Trị đã là một cộng đoàn Công Giáo, vì nơi đây được nhắc đến trong các tài liệu liên quan đến Chủng viện và thủ phủ của Địa phận Tây Đàng Ngoài.

– Đóng vai trò quan trọng trong Giáo hội:

Năm 1765, Đức cha Bertrand Reydellet cho dời Tòa Giám Mục và Chủng Viện về Vĩnh Trị. Toà Giám Mục địa phận Tây Đàng Ngoài đã hiện diện tại Vĩnh Trị 141 năm với 5 đời Đức Giám Mục.

– Chủng viện Kẻ Vĩnh chắc chắn được thiết lập trước năm 1719, vì năm 1719, Đức cha Louis Néez đã làm giáo sư chủng viện Kẻ Vĩnh. Điều này cho thấy Vĩnh Trị là một trung tâm đào tạo linh mục quan trọng của Giáo hội thời bấy giờ.

– Giai đoạn bách hại:

+ Năm 1773: Chúa Trịnh Sâm ra sắc dụ cấm đạo, gây tang tóc cho nhiều nơi, trong đó có xứ Kẻ Vĩnh (Vĩnh Trị).

+ Năm 1782: Khi việc bách hại được nới lỏng, các bổn đạo đi lưu lạc được trở về, nhà thờ và nhà tràng Vĩnh Trị được phục hồi.

+ Năm 1838: Dưới sắc chỉ cấm đạo thứ bảy của vua Minh Mạng, làng Vĩnh Trị bị lùng sục. Hai người con ưu tú của Vĩnh Trị là thánh Antôn Nguyễn Tiến Đích và Micae Nguyễn Huy Mỹ đã anh dũng chịu chết vì đạo.

+ Năm 1857 – 1859: Sắc lệnh cấm đạo của vua Tự Đức (01/12/1857) khiến làng Vĩnh Trị bị bao vây. Năm 1858, Vĩnh Trị bị phá hủy nặng nề, tài sản bị cướp bóc. Ngày 14/01/1859, bốn người con của Vĩnh Trị bị xử giảo tại Nam Định.

– Giai đoạn khôi phục và phát triển:

+ Năm 1862: Có chiếu chỉ tha đạo.

+ Năm 1867: Đức Cha Joseph Simon Theurel- Chiêu cử cụ Sáu (cha Trần Lục – chính xứ Phát Diệm) vào Kinh đô Huế xin triều đình phục hồi xứ hiệu Vĩnh Trị, cho dân được trở về quê hương sinh sống và xin lại ruộng đất.

+ Phục hồi: Từ đây, đời sống đạo của dân làng dần được hồi sinh, bà con ly tán trở về đoàn tụ. Đức Cha Chiêu bổ nhiệm Cha Phaolô Cẩm làm chính xứ Vĩnh Trị, ngài cùng giáo dân chung sức xây dựng, hồi phục giáo xứ.

Giáo xứ Vĩnh Trị phát triển không ngừng trong đời sống đức tin.

Giáo xứ đã tách ra nhiều xứ khác như xứ Trung Đồng (~1880), xứ Kẻ Nấp (Vỉ Nhuế) (1907), xứ Thôi Ngôi (2006).

Hiện nay, giáo xứ Vĩnh Trị có hơn 4000 giáo dân, với bốn giáo họ trực thuộc: Đạo Nguyên Đồng, Kênh Hội, Tân Doanh và bốn giáo xóm Đông, Tây, Bắc, Giữa.

III. NHÀ THỜ GIÁO XỨ VÀ CÁC CÔNG TRÌNH TÔN GIÁO

1. Nhà thờ Đức Mẹ Mân Côi

– Xây dựng: Từ năm 1877 đến năm 1896 (19 năm).

– Kiến trúc: Á Đông, bằng gỗ, đặt trên nền móng bằng đá.

– Kích thước: Dài 43,10m (hiện tại bị mất 2m phía đầu do chiến tranh), rộng 10,40m.

– Mặt tiền: Được thiết kế kiểu ngũ môn. Tháp giữa cao 15m, có 3 chữ “Thánh Mẫu Điện”. Các tháp hai bên thấp dần, bên phải có ba chữ “Đảo Tất Thông”, bên trái có ba chữ “Cầu Tất Ứng”.

– Trong nhà thờ: Khung nhà thờ bằng gỗ, 9 gian, 4 mái, chạm trổ sắc sảo. Gian thứ ba (sát cung thánh) có dòng Hán tự ghi: năm Thành Thái thứ Tám Bính Thân. Gian tiếp dưới có dòng Hán tự ghi: năm Thiên Chúa Giáng Sinh 1896.

– Ngày cung hiến:  26/04/2005, Đức Tổng Giám mục Giuse Ngô Quang Kiệt cung hiến với tước hiệu “Đức Mẹ Mân côi”.

2. Đền thánh Phê-rô và đền thánh An-tôn

– Hai đền được xây dựng cùng thời với nhà thờ giáo xứ, tạo thành quần thể kiến trúc.

– Do chiến tranh, hai đền bị phá hỏng hoặc xuống cấp.

– Năm 2005, đền thánh Phêrô được tái thiết.

– Năm 2009, đền thánh Antôn được xây dựng lại.

– Cả hai đền đều là nhà cấp bốn, 8 gian.

3. Khu mộ các vị Tử đạo

– Nằm phía Tây Bắc nhà thờ giáo xứ.

– Là nơi an nghỉ của 4 vị tử đạo (bị xử giảo tại Nam Định ngày 14/01/1859): Mátthêu Hoàng Viết Huynh, Mátthia Nguyễn Tiến Thi, Luca Vũ Đình Đán, và Giuse Hoàng Văn Nho.

4. Các công trình khác

– Hai tháp chuông: Xây dựng năm 1941, phía trước sân nhà thờ.

– Điện Chúa Giáng Sinh (Hang đá giữa hồ): Xây dựng năm 1938, phía trước cổng chính.

– Tượng đài 117 Thánh Tử đạo Việt Nam: Trong khuôn viên vườn hoa nhà xứ.

– Tu viện Mến Thánh Giá Vĩnh Trị: Được xây dựng năm 1926.

IV. MỘT SỐ ĐIỂM THĂM VIẾNG CẦU NGUYỆN

1. Bia Thánh giá

– Thánh Phao-lô Lê Bảo Tịnh, Giám đốc Chủng viện Kẻ Vĩnh, là người mộ mến Thánh giá. Ngài cho dựng Thánh giá tại bốn nhà nguyện của các Xóm: Đông, Bắc, Giữa, và Tây.

– Năm 1933, Cha xứ Phêrô Ngô Đình Hán cho dựng bia Thánh Giá, ghi dấu nơi cha thánh Phaolô thường quỳ cầu nguyện, nơi mà trước kia sát với Chủng viện và Nhà Chung Kẻ Vĩnh.

2. Hai từ đường thánh An-tôn Đích và Mi-ca-e Mỹ

– Từ đường Thánh An-tôn Nguyễn Tiến Đích: được xây dựng năm 1995 trên mảnh đất của gia đình dòng tộc, cũng là nơi ban đầu an táng thánh nhân.

– Từ đường Thánh Mi-ca-e Nguyễn Huy Mỹ: được xây dựng năm 1994 tại nơi an táng thánh nhân.

– Cả hai thánh không sinh ra ở Vĩnh Trị nhưng sinh sống, chịu tử đạo và được an táng tại đây (chịu xử trảm ngày 12/8/1838 tại pháp trường Bảy Mẫu – Nam Định).

3. Khu mộ các Đức Cố Giám mục và các cha cố

An nghỉ tại đây có Đức Cha Bertrand Reydellet (Giám mục hiệu tòa Gabale, 1722-1780), Đức Cha Jean Davoust (Giám mục hiệu tòa Ceram, 1728-1789), Đức Cha Jacques Benjamin Longer – Gia (Giám mục hiệu tòa Gortyna, 1752-1831).

V. KẾT LUẬN

Giáo xứ Vĩnh Trị là một giáo xứ có bề dày lịch sử, gắn liền với những thăng trầm của Giáo hội Công Giáo tại Việt Nam. Trải qua bao biến cố, đặc biệt là các cuộc bách hại, Vĩnh Trị vẫn kiên trung giữ vững đức tin, trở thành một điểm sáng về lòng trung thành và sự hy sinh cho Chúa Kitô. Ngày nay, Giáo xứ Vĩnh Trị tiếp tục phát triển, xứng đáng với truyền thống đức tin anh dũng của cha ông, và là nơi hun đúc ơn gọi cho các thế hệ mai sau.

*****

Thông tin liên lạc:

Tổng Giáo Phận Hà Nội

Giáo xứ Vĩnh Trị

Thôn Vĩnh Trị, xã Yên Đồng, tình Ninh Bình