BÀI 5: TÔNG ĐỒ ĐẤT BẮC
I. LỜI CHÚA
“Tất cả các tín hữu hợp nhất với nhau, và để mọi sự làm của chung… Họ kiên trì tham dự cuộc lễ bẻ bánh, và cầu nguyện.” (Cv 2, 42.44)
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ
Sau khi đến Đàng Ngoài, đặc biệt là hơn 3 năm thi hành sứ vụ tại đây (tháng 3-1627 đến tháng 5-1630), Cha Đắc Lộ đã làm hạt giống Tin Mừng bén rễ vào văn hóa xứ Bắc nhờ áp dụng phương pháp truyền giáo đa diện, nhập thế và đối thoại qua bốn cách sống động:
1. Như nhà tri thức đối thoại với các giới chức xã hội đương thời
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc kiến tạo sự thiện cảm với triều đình, Cha Đắc Lộ đã tiếp cận chúa Trịnh Tráng và giới quan lại bằng con đường tri thức, khoa học Tây phương. Đặc biệt, ngài tiến dâng chúa Trịnh hai món quà quý hiếm: một cuốn sách địa lý – thiên văn, được đóng bọc sang trọng và một chiếc đồng hồ cát. Chiếc đồng hồ đã gây ấn tượng mạnh tại phủ chúa, tạo cơ hội để Cha Đắc Lộ giới thiệu và giải thích những kiến thức liên quan đến quy luật vận hành của vũ trụ, toán học, vật lý và thiên văn[1].
Thông qua việc minh định các hiện tượng tự nhiên như nhật thực, nguyệt thực bằng khoa học, Cha Đắc Lộ đã khai sáng tâm trí người nghe khỏi những nỗi sợ mê tín. Chính sự am hiểu tri thức và khả năng vận dụng khoa học phương Tây đã góp phần tạo dựng uy tín của ngài trước chúa Trịnh Tráng và giới quan lại. Qua đó, giúp Cha Đắc Lộ bước đầu nhận được sự bảo hộ của phủ chúa. Nhờ vậy, ngài được cấp phép lưu trú tại Kẻ Chợ và xây dựng ngôi nhà nguyện đầu tiên nằm gần phủ chúa để thuận tiện cho việc giáo dân tới tham dự phụng vụ cũng như khi chúa muốn triệu ngài vào chầu[2].
2. Người bạn đối thoại với giới trí thức, nho sĩ và tăng sĩ
Nhờ khả năng ngôn ngữ, Cha Đắc Lộ giảng Đạo trực tiếp không cần qua phiên dịch trong thời gian tại Đàng Ngoài. Hơn nữa, ngài gặp gỡ các vị nho sĩ và tăng sĩ Phật giáo với thái độ lắng nghe, khiêm tốn và tôn trọng. Trong các cuộc đàm đạo, Cha Đắc Lộ tôn vinh Đạo Hiếu và các giá trị nhân bản của Khổng giáo, nhưng từng bước dẫn dắt họ nhận biết Đấng Tạo Hóa là Nguồn Cội của muôn vật. Đối với các tăng sĩ Phật giáo, ngài trao đổi trên tinh thần tìm kiếm chân lý, phân tích sự khác biệt giữa triết lý giải thoát và ơn cứu độ của Đức Ki-tô. Sự uyên bác cùng phong thái ôn hòa của ngài đã thuyết phục được nhiều nhà sư, bậc trí thức, tiêu biểu như cụ đồ Cụm, người được cho là đã lãnh nhận Bí tích Rửa Tội với tên thánh Phao-lô, cùng nhiều nho sĩ danh tiếng đương thời gia nhập Giáo Hội.
3. Người cha nhân từ đồng hành cùng người nghèo khổ, bệnh tật
Không chỉ giới hạn ở tầng lớp tri thức hay trung lưu, Cha Đắc Lộ hiện thân như một người cha hiền đối với những mảnh đời bị gạt ra bên lề xã hội. Giữa một xã hội phong kiến phân biệt tầng lớp khắt khe, ngài rao giảng về một Thiên Chúa là Cha chung đầy lòng nhân từ, dựng nên mọi người bình đẳng và có phẩm giá cao quý. Hơn nữa, Cha Đắc Lộ không ngần ngại đến thăm, chữa lành bệnh nhân, trừ quỷ và an ủi những người lao động nghèo khổ, bệnh tật tại kinh thành Thăng Long[3]. Chính sự dấn thân bác ái vô điều kiện này đã giúp người dân nhận ra tình thương cứu độ của Đức Ki-tô hiện diện qua đời sống phục vụ của các vị thừa sai.
4. Vị Mục tử ân cần thánh hóa và chăn dắt cộng đoàn tín hữu[4]
Với vai trò mục tử, Cha Đắc Lộ hết lòng chăm sóc đời sống đức tin cho cộng đoàn tín hữu tại Đàng Ngoài. Ngài chú trọng giảng dạy giáo lý, ban các bí tích, trong đó có Bí tích Rửa tội, Hòa giải, Thánh Thể. Bên cạnh đó, cha hướng dẫn các tín hữu kiên quyết từ bỏ các hủ tục bói toán, cúng bái ma quỷ để sống đức tin tinh tuyền.
Thành quả của sứ vụ truyền giáo
Theo tư liệu lịch sử, trong hơn 3 năm truyền giáo, Cha Đắc Lộ đã Rửa Tội cho khoảng 5.600 tín hữu thuộc đủ mọi tầng lớp xã hội. Chỉ tính riêng năm đầu tiên 1627, số người chịu phép Rửa tại Kẻ Chợ đã lên tới 1.200 người; sang năm thứ hai tăng thêm 2.000 người. Đáng chú ý, đức tin Công giáo đã lan tỏa vào tận hoàng tộc với sự gia nhập Hội Thánh của bà Ca-ta-ri-na em gái chúa Trịnh cùng 17 thành viên hoàng tộc và nhiều tướng sĩ cao cấp[5].
Cộng đoàn tín hữu tại Thăng Long trở thành mẫu mực trong nếp sống Đạo, trong đó các tín hữu yêu thương, đùm bọc nhau, chia sẻ tài sản, chăm sóc người nghèo và siêng năng tham dự Thánh lễ. Đời sống hiệp thông, bác ái và kiên vững trong đức tin ấy không chỉ đặt nền móng cho sự phát triển của cộng đoàn Ki-tô hữu tại Thăng Long, mà còn góp phần nuôi dưỡng và lan tỏa hạt giống Tin Mừng khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ.
III. CÂU HỎI ĐÚC KẾT VÀ MỞ RỘNG
1. Khi đến Đàng Ngoài, Cha Đắc Lộ đã tiếp cận giới chức xã hội và trí thức dưới tư cách nào?
2. Đối với người nghèo khổ và bệnh tật, Cha Đắc Lộ đã thể hiện tư cách nào?
3. Đâu là nét nổi bật trong vai trò mục tử của Cha Đắc Lộ tại Thăng Long?
4. Kết quả sứ vụ truyền giáo của Cha Đắc Lộ trong 3 năm (1627-1630) đạt được ra sao?
5. Bài học quan trọng nhất mà các tín hữu hôm nay học được từ Cha Đắc Lộ là gì?
IV. THỰC HÀNH VÀ QUYẾT TÂM
– Siêng năng tham dự Thánh lễ, cử hành các bí tích và tích cực xây dựng đời sống hiệp thông trong giáo họ, giáo xứ.
– Thực thi lòng bác ái, quan tâm giúp đỡ những người nghèo khổ, bệnh tật và kiên quyết loại bỏ các hủ tục mê tín dị đoan trong đời sống thường nhật.
Gợi ý suy niệm:
Nhìn vào cộng đoàn Kẻ Chợ sơ khai: tín hữu yêu thương, chia sẻ của cải, siêng năng dự lễ và nâng đỡ người nghèo, đó chính là hình ảnh sống động của một Giáo Hội Hiệp hành.
Chia sẻ và hành động:
1. Trao đổi: Giáo xứ, hội đoàn hoặc gia đình của chúng ta đã thực sự là một cộng đoàn hiệp nhất, biết yêu thương, chia sẻ và đồng trách nhiệm chưa?
2. Hành động: Tích cực tham gia các sinh hoạt phụng vụ, đóng góp công sức xây dựng nhà chung của giáo xứ, đồng thời quan tâm thăm hỏi những người già yếu, cô đơn và bệnh tật.
V. LỜI NGUYỆN
Lạy Chúa Giê-su, Chúa đã làm cho cộng đoàn đức tin Thăng Long lớn mạnh qua tâm hồn nhiệt thành của Cha Đắc Lộ. Xin ban cho Giáo xứ và Giáo phận chúng con hôm nay luôn biết sống hiệp thông, bác ái và dấn thân loan báo Tin Mừng, để mỗi gia đình chúng con trở thành một Hội thánh tại gia rực sáng niềm tin. Chúa là Đấng hằng sống và hiển trị muôn đời. Amen.
[1] Alexandre de Rhodes, Hành trình và Truyền giáo, tr. 70-71.
[2] Alexandre de Rhodes, Hành trình và Truyền giáo, tr. 72.
[3] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 117-118.
[4] Alexandre de Rhodes, Hành trình và Truyền giáo, tr. 76-78.
[5] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 112-115, 120-125.
