BÀI 8: THÀNH LẬP HỘI THẦY GIẢNG
I. LỜI CHÚA
“Lúa chín đầy đồng mà thợ gặt lại ít. Vậy anh em hãy xin Chủ mùa gặt sai thợ ra gặt lúa về.” (Mt 9, 37-38)
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ
Trước sự phát triển nhanh chóng của số lượng tín hữu tại Đàng Ngoài, trong khi các thừa sai lại bị trục xuất, nhiều gia đình Công giáo, vì ngưỡng mộ tài năng và đức độ của các thầy nên đã tìm cách gả con gái cho các vị ấy. Họ muốn biến các thầy thành của riêng trong gia đình mình. Do đó, Cha Đắc Lộ đã quyết định thành lập Hội thầy giảng để có những con người toàn tâm toàn ý cho sứ mạng loan báo Tin Mừng.
1. Những viên gạch đầu tiên
Ngay khi hai Cha Đắc Lộ và Marques đến truyền giáo tại Thăng Long năm 1627, phần lớn thời gian trong ngày các ngài dành cho việc dạy giáo lý. Nhận thấy nhu cầu sống đức tin của người dân, các cha đã chấp nhận cho hai tân tòng là An-tôn và Phan-xi-cô phụ giúp mình trong công cuộc loan báo Tin Mừng.
Thầy An-tôn: Thầy An-tôn: Một quân nhân cường tráng khoảng 30 tuổi, sau một thời gian phục vụ quân ngũ đã vứt bỏ toàn bộ vũ khí xuống hố sâu để đoạn tuyệt với bạo lực. Suốt hơn 20 năm, thầy kiên trì làm thầy trợ sĩ gánh nước phục vụ sinh hoạt, và nước để làm phép thành nước thánh với niềm tin mãnh liệt làm lan rộng vinh quang Đức Ki-tô.
Thầy Phan-xi-cô Xa-vi-ê: Từng là một nhà sư suốt 17 năm. Sau khi nghe Cha Đắc Lộ giảng thuyết, ông đã can đảm từ bỏ đền miếu, quan sát nếp sống khắc khổ của các cha để rồi hoàn toàn khuất phục, lãnh nhận Bí tích Rửa Tội và trở thành một thầy giảng nòng cốt dẫn đưa nhiều người về với Hội Thánh.
2. Lời Khấn Hứa
Vào cuối thánh lễ chia tay Cha Đắc Lộ với giáo đoàn Đàng Ngoài, ba thầy Phan-xi-cô, An-rê và I-nha-xu đã quỳ gối, tay đặt trên sách Phúc Âm, dõng dạc tuyên xưng ba lời thề[1] (lời khấn):
Thứ nhất là lời khấn sống độc thân: Không lập gia đình để hoàn toàn thong dong làm chức vụ thầy giảng, ít nhất là cho tới khi có các cha mới đến thay thế.
Thứ hai là tinh thần nghèo khó: Không giữ tiền bạc hay của cải riêng; mọi của bố thí do các tín hữu dâng đều đưa vào quỹ chung để phục vụ việc truyền đạo.
Thứ ba là đức vâng lời: Tuyệt đối vâng lời bề trên do các cha cắt đặt[2].
Khi lắng nghe lời khấn hứa với giọng đọc kiên quyết và sốt sắng của các thầy, cả giáo đoàn đã rơi lệ vì xúc động. Ngay sau đó, An-tôn cũng tình nguyện tuyên khấn phục vụ trong vai trò là thầy trợ sĩ[3]. Những lời khấn này về bản chất chính là ba Lời khuyên Phúc Âm (khiết tịnh, nghèo khó, vâng lời) của bậc sống tu trì. Bằng việc này, Cha Đắc Lộ đã chính thức khai sinh một tu hội giáo dân mang tính tiên khởi trong lịch sử truyền giáo tại Việt Nam.
3. Nhiệm vụ của Hội thầy giảng
Theo các tài liệu ghi chép lại vào năm 1637, các thầy giảng hoạt động không khác gì những vị mục tử thực thụ trong hoàn cảnh thiếu vắng các cha. Sứ mạng của họ được chia làm hai mảng rõ rệt:
Đối với các tín hữu: Các thầy giảng là những người gìn giữ ngọn lửa đức tin. Họ thường xuyên đi thăm viếng các gia đình. Vào ngày Chúa Nhật và Lễ trọng, các thầy quy tụ cộng đoàn để đọc kinh chung, dạy giáo lý, đọc sách thiêng liêng về gương các Thánh. Bên cạnh đó, các thầy giảng còn đi thăm viếng người ốm đau. Đặc biệt, các thầy đóng vai trò như những người hòa giải, khuyên can những ai bất hòa, giúp họ ăn năn xưng tội và làm hòa với nhau[4].
Đối với lương dân: Các thầy là những nhà truyền giáo nhiệt thành, trực tiếp rao giảng luật Chúa và dạy giáo lý cho người dự tòng. Trong sứ vụ này, không chỉ có các thầy giảng mà còn có những người đã đón nhận đức tin lâu năm[5].
4. Hoa trái thiêng liêng
Sau khoảng 1 năm kể từ khi Cha Đắc Lộ và các vị thừa sai bị trục xuất khỏi Đàng Ngoài cho tới khi các cha Dòng Tên quay trở lại vào tháng 3-1631, các ngài đã vỡ òa trong niềm vui trước ba thành quả của các thầy giảng:
Thứ nhất: Hội thầy giảng dưới sự lãnh đạo của thầy Phan-xi-cô, An-rê và I-nha-xu đã rảo khắp các tỉnh, dạy dỗ và rửa tội cho khoảng 3.304 người. Hơn thế nữa, từ chỗ các thầy chỉ khấn độc thân tạm thời, nay đã tự nguyện xin khấn giữ đến trọn đời.[6] Bên cạnh đó, gương sáng và đời sống tốt lành của các thầy đã thu hút rất nhiều thanh niên noi theo, nâng con số Hội thầy giảng lên tới gần 100 người, tỏa đi khắp đất nước[7].
Thứ hai: Với tinh thần tự lực tự cường và dưới sự điều hành của các thầy, người giáo dân tại Đàng Ngoài đã dựng lên khoảng 20 nhà thờ mới để làm nơi thờ phượng chung[8].
Thứ ba: Các thầy đã kiến tạo nên một cộng đoàn Ki-tô hữu đầy tình bác ái và thánh thiện. Các tín hữu sống đoàn kết và yêu thương nhau. Người giàu không khinh kẻ nghèo. Hơn nữa, họ tuân giữ luật Chúa nghiêm ngặt. Do đó, khi ban Bí tích Giải tội, các ngài kinh ngạc nhận thấy tâm hồn giáo dân vô cùng trong trắng và lương tâm không vết tội. Thậm chí, một người Bồ Đào Nha khi giao tiếp với giáo hữu Đàng Ngoài còn phải thốt lên rằng đạo đức của họ sánh ngang với những tu sĩ tập sự ở các dòng tu canh tân bên Châu Âu[9].
Như vậy, chúng ta có thể tóm gọn vai trò quan trọng của đội ngũ thầy giảng như sau:
- Các thầy là những người trực tiếp dạy giáo lý, rửa tội trong trường hợp khẩn cấp, chăm sóc người bệnh tật và điều hành các giáo đoàn khi không có linh mục.
- Với ưu thế là người bản địa, hiểu rõ ngôn ngữ, phong tục và ngõ ngách làng xã, họ tiến hành công việc rao giảng một cách uyển chuyển, hiệu quả mà chính quyền khó lòng kiểm soát hoàn toàn.
- Nếp sống của các thầy giảng còn đánh dấu sự hình thành một nếp sống tu trì tiên khởi, mang bản sắc văn hóa và con người Đại Việt.
- Họ là nhịp cầu nối kết giữa các thừa sai và người dân, đồng thời là nền tảng cho sự hình thành hàng giáo sĩ bản địa sau này.
- Sáng kiến thành lập Hội thầy giảng thể hiện sự nhạy bén nhằm bảo vệ tinh thần hăng say tận hiến cho sứ vụ loan báo Tin Mừng của người giáo dân. Chính nhờ sự hy sinh, nhiệt thành và thậm chí là máu đào tử đạo của các thầy giảng mà ngọn lửa đức tin tại Việt Nam vẫn rực cháy qua muôn vàn cơn bách hại.
III. CÂU HỎI ĐÚC KẾT VÀ MỞ RỘNG
1. Vì sao Cha Đắc Lộ quyết định thành lập đội ngũ thầy giảng?
2. Hội thầy giảng do Cha Đắc Lộ thành lập có những đặc điểm gì?
3. Đóng góp lớn nhất của các thầy giảng thời bấy giờ là gì?
4. Tầm nhìn của Cha Đắc Lộ qua việc này mang ý nghĩa thần học gì?
5. Sứ mạng của người Giáo lý viên hôm nay cần noi theo tấm gương nào của các thầy giảng xưa?
IV. THỰC HÀNH VÀ QUYẾT TÂM
Gợi ý suy niệm: Với lời khấn khiết tịnh, nghèo khó, vâng lời, các thầy giảng sơ khai như Phan-xi-cô, An-rê, I-nha-xu và An-tôn đã trở thành gương sáng và là cột trụ giữ vững ngọn lửa đức tin khi vắng bóng linh mục.
Chia sẻ và hành động:
1. Trao đổi: Ý thức về vai trò “đồng trách nhiệm” của người giáo dân, chúng ta đang dấn thân đóng góp tinh thần và vật chất và cổ vũ cho ơn gọi linh mục, tu sĩ, giáo lý viên trong Giáo Hội thế nào?
2. Hành động: Tham gia tích cực vào các hội đoàn mục vụ; tận tâm hỗ trợ công việc chung của giáo xứ, cộng tác với quý cha và hội đồng mục vụ, đồng thời cầu nguyện cho các ơn gọi linh mục, tu sĩ.
V. LỜI NGUYỆN Lạy Chúa Giê-su là Thầy Chí Thánh, Chúa đã chọn và huấn luyện các môn đệ để sai đi tiếp nối sứ mạng cứu độ. Chúng con tạ ơn Chúa đã cho Giáo Hội Việt Nam có đội ngũ các thầy giảng tiền nhân can đảm, trung kiên. Xin Chúa tiếp tục khơi dậy trong lòng giới trẻ hôm nay ngọn lửa dấn thân, để có nhiều người sẵn sàng trở thành những Giáo lý viên nhiệt thành loan báo Tin Mừng. Chúa là Đấng hằng sống và hiển trị muôn đời. Amen.
[1] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 164.
[2] Nt, tr. 165.
[3] Nt, tr. 165.
[4] Gaspar do Amaral, Báo cáo về các thầy giảng của giáo đoàn Đàng Ngoài, Kẻ Chợ, 1637.
[5] Gaspar do Amaral, Báo cáo về các thầy giảng của giáo đoàn Đàng Ngoài, Kẻ Chợ, 1637.
[6] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 170.
[7] Gaspar do Amaral, Báo cáo về các thầy giảng của giáo đoàn Đàng Ngoài, Kẻ Chợ, 1637.
[8] Alexandre de Rhodes, Lịch sử Vương quốc Đàng Ngoài, tr. 170.
[9] Nt, tr. 170.
