Trọng kính Đức Hồng Y Phêrô, quý Đức Cha Giuse,
Kính thưa các linh mục, các tu sĩ nam nữ cùng toàn thể cộng đồng dân Chúa,
Trong bài Tin Mừng Chúa Giêsu tuyên bố: “Ta là sự sống lại và là sự sống, ai tin Ta, dù có chết cũng được sống”. Bài Sách khôn ngoan cho chúng ta biết: ” Linh hồn những người công chính ở trong tay Chúa”. Thư thánh Gioan tông đồ khuyên: ” Hãy yêu thương anh em để được có sự sống đời”. Đức Hồng Y Giuse Maria Trịnh Văn Căn đã sống và thực hành những lời đó, nên chúng ta tin rằng linh hồn ngài đang hiện diện trong vòng tay yêu thương của Thiên Chúa toàn năng.
Cách đây 25 năm, tiếng chuông nhà thờ chính tòa Hà Nội ngân vang báo tin buồn cho toàn thể Tổng Giáo phận Hà Nội.
Rền rĩ chuông buông hồi thảm thiết,
Âm vang rung động cả không gian.
Người cha nhân ái rời trần thế,
Thảm thiết thương người lệ chứa chan.
Không phải chỉ những tín hữu Hà Nội khóc thương mà cả những bậc vị vọng trong Giáo hội hoàn vũ cũng xúc động trước sự ra đi đột ngột của Đức Hồng Y Giuse Maria Trịnh Văn Căn, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cử Đại sứ là Đức Hồng y Roger Etchegaray sang chủ sự tang lễ. Đức Hồng Y Etchegaray nói: “Trước sự ra đi của Đức Hồng Y Trịnh Văn Căn mọi người đều khóc thương, và người đầu tiên là tôi, vì tôi và Đức Hồng Y Căn cùng được đề cử Hồng Y một ngày và mối tình thân giữa chúng tôi liên kết thật thắm thiết.”
Một phần tư thế kỷ đã trôi qua,
Thời gian màu trắng hay vàng,
Không ai biết sắc thời gian thế nào?
Thời gian nước chảy qua cầu.
Thời gian xoa dịu nỗi sầu phôi pha.
Giờ đây khi nhớ về Đức Hồng Y Căn, nỗi đau xót không còn nữa, vì sinh tử là quy luật tất nhiên của cuộc sống, ai cũng phải chấp nhận. Trong lòng chúng ta chỉ còn lại những kỷ niệm êm dịu, ngọt ngào về một người cha nhân ái.
Khi nói đến Đức Hồng Y Căn, người đời thường đề cao ngài như một vị lãnh đạo tôn giáo trung tín, có công thành lập Hội Đồng Giám Mục Việt Nam. Có công dịch thuật, in ấn và phổ biến Thánh Kinh bằng ngôn ngữ thông thường, lời văn bình dị dễ hiểu. Biết Hội nhập văn hóa Kitô giáo vào nền âm nhạc dân tộc. Có công đề xuất và hoàn thành công cuộc phong thánh của 117 vị thánh tử đạo Việt Nam. Trong giờ phút thân tình này, là những người con, những người học trò yêu của ngài, chúng ta hồi nhớ lại một vài sự kiện gần gũi về ngài.
Ngài là một người cha vui tươi, nhân hậu đúng như khẩu hiệu Hồng Y của ngài: THƯƠNG YÊU, VUI MỪNG, AN BÌNH, HY VỌNG.
Bức di ảnh của ngài cho thấy, trên khuôn mặt ngài luôn hiện một nụ cười thuần hậu mà Đức Hồng y Etchegaray thuật lại rằng: “Đức Hồng y Căn đón tiếp tôi với nụ cười hồn nhiên như một trẻ thơ, nụ cười đó biểu lộ nơi ngài sự đơn sơ như chim bồ câu, và sự khôn ngoan như con rắn mà Tin Mừng đã nói”.
Nụ cười, niềm vui đó không dành cho riêng ai mà cho tất cả mọi người ngài gặp trên đường đời.
Ngài là một con người chân chính, ngài không thực hiện những gì vĩ đại, những công trình lớn lao, nhưng sống cuộc đời thường, xử sự những việc thường ngày cách hòan hảo đúng mức như nó phải thế. Thời ngài làm cha xứ Nhà Thờ Lớn, khi đi dạo quanh nhà thờ gặp những bé gái, bé trai bị ngã đau, ngài đỡ dậy, lau nước mắt rồi dẫn về nhà xứ cho kẹo bánh, khiến các em mắt còn ngấn lệ, miệng đã cười tươi. Những ngày lễ trọng, ngài tự tay chia xôi thịt cho các chú giúp lễ. Ngài quan tâm, ban quà cho các ca đoàn lớn nhỏ trong giáo xứ, tổ chức những buổi vui chơi dã ngoại. Ngài sắp xếp và tập trung nhiều đội con hoa, sắm sửa, chuẩn bị đầy đủ mọi thứ từ khăn áo, quạt hoa, giầy dép, giây đeo ảnh để các con hoa dâng kính mẹ Maria. Những người già yếu, ngài hỏi thăm sức khỏe, hoàn cảnh gia đình, con cháu. Ngài yêu thương những người khó nghèo, yêu thương cách kín đáo. Ai đến xin giúp đỡ, ngài không nỡ từ chối. Ai gặp ngăn trở lỗi phép đạo, ngài tìm cách tháo gỡ, tha thứ. Ai đau khổ, ngài cảm thông như chính mình gặp khổ đau. Giáo dân từ xa đến, có bận việc đến đâu ngài cũng dành thời giờ gặp gỡ, trao đổi, thăm hỏi dù chỉ là ít phút để động viên. Ngài huấn dụ, chăm sóc các nữ tu dòng Mến Thánh Giá như những người con bé bỏng yêu thương. Ngài rèn luyện các linh mục trẻ và tôn trọng các cha như những người cộng sự đắc lực trong việc rao giảng Tin Mừng. Ngài sai người đến các trại cải tạo thăm nuôi những người vị giam cầm, ngài tiếp xúc với chính quyền đề nghị cho các linh mục tuyên úy đang bị quản chế được về thi hành mục vụ. Ngài cố gắng xoa dịu nỗi thương đau của mỗi người và trao ban cho họ một niềm vui dù nhỏ nhoi nhưng đậm tình người.
Không phải ngài chỉ đem lại nụ cười và niềm vui cho chúng ta, mà ngay cả khi ngài đi họp Hội Nghị Giám Mục thế giới ở Rôma, ngài cũng đem lại niềm vui cho các nghị phụ. Trong bài tham luận ngài trình bày phương thế rao giảng Tin Mừng của Giáo Hội phương Tây là từ trên xuống, từ người lớn đến trẻ em, nhưng ở Việt Nam rao giảng Tin Mừng từ dưới lên, từ trẻ em đến người lớn, trẻ em sốt sắng đi dâng hoa, lôi kéo cha mẹ khô khan đến nhà thờ; những người lương dân muốn con cái tham gia dâng hoa cũng đến nhà thờ và khi tiếp xúc thì nảy sinh cảm tình với đạo, có người đã gia nhập đạo. Những người Công giáo Việt Nam tuy sống trong hòan cảnh bị hạn chế, khó khăn nhưng vẫn vững đức tin và thực hành đạo tốt, viễn cảnh Giáo hội Việt Nam đầy hy vọng, nghe thế cả hội trường từ Đức Giáo Hoàng đến các Hồng Y và Giám mục rầm rập vỗ tay tán thưởng. Ngài còn kể một câu chuyện mục vụ rí rỏm, khiến cả Hội nghị phá lên cười.
Tính tình ngài ôn nhu, đôn hậu, khi phải xử phạt người dưới ngài chỉ nghiêm sắc mặt, nhắc nhở, bảo ban, chẳng bao giờ nặng lời, gắt mắng hoặc dùng bạo lực.
Không chỉ với người nhà mà cả với những người đối lập cũng thế.Vào thời kỳ tiến hành vụ phong thánh các vị tử đạo Việt Nam, trong một cuộc họp giữa Hội Đồng Giám Mục Việt Nam với Nhà Nước, một Đại diện Chính quyền chỉ trích, phỉ báng các vị tử đạo Việt Nam, đột nhiên Đức Hồng Y Căn bật khóc, lớn tiếng nói rằng: “Thôi đi, thôi đi. Ông không có quyền thóa mạ, bôi nhọ cha ông chúng tôi, là những người chúng tôi yêu mến và kính trọng.” Cả hội trường im bặt, cuộc họp tan vỡ bất ngờ. Cử chỉ đó cho thấy ngài là một con người chân chất, nơi ngài không có gì giả dối. Có người nghĩ rằng đó là phản ứng tự nhiên của lòng hiếu kính thành thật đối với cha ông tổ tiên. Có người cho rằng một nhà lãnh đạo mà khóc lóc như vậy là ủy mỵ, yếu đuối. Có người nhận định đó là hành động can đảm dám lên tiếng phản ứng khi thấy cha ông mình bị xúc phạm.
Sau này lịch sử ghi lại rằng “Hồng Y Trịnh Văn Căn là người đã khởi sự và hoàn tất việc xúc tiến hồ sơ phong thánh cho các thánh tử đạo Việt Nam. Dù phải chịu nhiều áp lực và phản đối từ phía chính quyền, với cách giải quyết khéo léo của mình, ngài đã giải quyết thành công tốt đẹp vấn đề phức tạp và tế nhị này với ý nghĩa thuần túy tôn giáo, đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Công giáo Việt Nam. Đúng như lời Thánh Vịnh 126 nói rằng: “Tôi gieo trong lệ, gặt trong phấn khởi. Tôi ra đi thất thểu, vừa gieo vừa mếu. Mai tôi trở lại hát cười rộn rã. Mai tôi trở lại, lúa chắc trong tay.”
Ngài đã bỏ bao công sức để thu tập những bài thánh ca trong phụng vụ, chính ngài cũng sáng tác một số bài ca. Ngài không có năng khiếu âm nhạc bẩm sinh, nhưng vì tình hình miền Bắc lúc đó khó khăn, thiếu sách vở, bài hát phụng vụ, vì nhu cầu và tinh thần trách nhiệm cùng lòng đạo đức sốt sắng nên ngài đã kêu gọi các nhạc sĩ chuyên môn cộng tác biên sọan 4 tập thánh ca, 7 bộ dâng hoa cổ để dùng trong phụng vụ. Có hôm ngài tâm sự: “Các con biết không? Sáng tác được một bài nhạc còn vất vả hơn đi cày.”
Ngài rất yêu thánh nhạc, chính đời ngài cũng là một bài ca, một thánh vịnh ca khen Thiên Chúa và Mẹ Maria. Chúng ta, những học trò, những người con thân yêu của ngài, chúng ta cũng phải là những lời ca, tiếng hát, những nốt nhạc nối tiếp những bài ca của ngài vang rộn đất trời để tôn vinh danh Chúa và ngợi khen Đức Mẹ Maria.
Giờ đây con xin tạ ơn Đức Hồng Y, quý Đức Cha, quý cha, quý tu sĩ nam nữ và cộng đoàn đã hiện diện và dâng lễ cầu cho Đức Cố Hồng Y của chúng ta, điều đó chứng tỏ chúng ta là những con người tình nghĩa, cùng nói lên niềm tin và sự bác ái yêu thương dành cho những người đã khuất. Tưởng nhớ đến Đức Hồng Y Căn, chúng ta gắng sống theo gương ngài luôn yêu thương, phục vụ tha nhân để mai ngày được hưởng vinh phúc vĩnh cửu với Chúa trên trời. AMEN
+Lôrensô Chu Văn Minh
Giám mục Phụ tá TGP Hà Nội
