Hình ảnh vườn nho là một trong những biểu tượng tuyệt đẹp và ý nghĩa sâu xa của Kinh Thánh. Ngôn sứ I-sai-a đã diễn tả cách tình tứ: “Tôi sẽ ca tặng người yêu bài hát về vườn nho” (Is 5,1). Từ lời ngôn sứ I-sai-a, qua Thánh vịnh, đến dụ ngôn của Đức Giê-su về những người làm vườn nho, một câu hỏi xuyên suốt được đặt ra cho mỗi chúng ta: Thiên Chúa đã trao cho chúng ta một vườn nho như thế nào, và chúng ta đã làm gì với vườn nho Người trao?
Vườn nho, hồng ân tình yêu của Thiên Chúa
Thiên Chúa được ví như người chủ đã hết lòng chăm sóc vườn nho, còn vườn nho là nhà Ít-ra-en (Is 5,7). Ngài đã làm tất cả những gì cần thiết: rào giậu, nhặt đá, chọn giống nho tốt, xây tháp canh và chuẩn bị bồn đạp nho (x. Is 5,2). Mỗi công việc đều diễn tả sự ân cần, tận tụy và quảng đại của người trồng nho. Ít-ra-en không tự mình trở thành vườn nho của Chúa; chính Chúa đã tuyển chọn, yêu thương, giải thoát và chăm sóc Ít-ra-en trước.
Thế nhưng, điều đáng buồn là sau tất cả những gì Thiên Chúa đã làm, Chúa “trông mong nó sinh quả nho, mà nó lại sinh toàn nho dại” (Is 5,2). Nghĩa là Thiên Chúa mong dân Ít-ra-en sống chính trực và công bình, nhưng lại gặp toàn sự gian ác và nghe tiếng kêu oan (x. Is 5,7). “Nho dại” vì thế không chỉ nói đến sự thất bại của một mùa nho, mà diễn tả sự bất trung của Ít-ra-en trước tình yêu nhưng không của Thiên Chúa.
Lời ngôn sứ cũng trở thành câu hỏi dành cho mỗi người: Tôi đang làm gì với những hồng ân Chúa đã trao ban? Cuộc đời mỗi người chính là một “vườn nho” được Chúa chăm sóc bằng tình yêu. Sự sống, thời gian, gia đình, đức tin, khả năng, những người Chúa gửi đến và những cơ hội để làm điều thiện đều là những hồng ân quý giá. Thiên Chúa không chỉ ban ơn, nhưng còn chờ đợi nơi chúng ta những hoa trái tương xứng với tình yêu ấy.
Chúa muốn hái nho ngon ngọt nơi chúng ta là công bình, chính trực, yêu thương, tha thứ và biết quan tâm đến người khác, chứ không phải là thành công, danh vọng hay của cải. Chúng ta đón nhận hồng ân Chúa ban thì phải để cho tình yêu ấy sinh hoa trái trong đời mình.
Vườn nho cần được phục hồi
Nếu I-sai-a cho thấy một vườn nho đã thất bại vì không sinh hoa trái tốt, thì Thánh vịnh 79 lại mở ra một chân trời hy vọng. Dân Chúa nhớ lại nguồn gốc của mình: “Gốc nho này Chúa bứng từ Ai cập” (Tv 79,9). Căn tính của Ít-ra-en trước hết là một hồng ân của tình yêu giao ước.
Nhưng giờ đây vườn nho: tường rào bị phá đổ, heo rừng vào phá phách, dã thú gặm tan hoang (x. Tv 79,13-14). Hình ảnh ấy gợi lại lời cảnh báo của I-sai-a: khi con người không còn sinh hoa trái của công bình và chính trực, vườn nho sẽ trở nên hoang tàn.
Tuy nhiên, Thánh vịnh không kết thúc bằng thất vọng. Từ giữa cảnh hoang tàn, lời cầu xin vang lên: “Lạy Chúa, xin thương trở lại… đoái nhìn xem và thăm viếng vườn nho cũ” (Tv 79,15). Dân Chúa tin rằng Đấng đã trồng thì cũng có thể phục hồi; Đấng đã yêu thương thì không bỏ mặc công trình của tay Người.
Đức Ki-tô là viên đá góc của vườn nho mới
Chúa Giê-su đưa hình ảnh vườn nho đến một cao điểm mới. Ông chủ không ngừng sai các đầy tớ đến để nhận phần hoa lợi, nhưng các tá điền lần lượt đánh đập, ném đá và giết họ. Sau cùng, ông sai chính con trai mình, với hy vọng họ sẽ kính nể. Nhưng người con cũng bị bắt, lôi ra khỏi vườn nho và giết chết (x. Mt 21,35-39).
Người Con ấy chính là Đức Giê-su. Người đến như đỉnh cao của tình yêu Thiên Chúa dành cho nhân loại. Thế nhưng, con người đã khước từ Người. Tuy nhiên, điều tưởng như thất bại lại trở thành chiến thắng của Thiên Chúa: “Chính viên đá bọn thợ xây loại bỏ đã trở nên viên đá góc” (Mt 21,42).
Đức Ki-tô chính là viên đá góc: Người bị loại bỏ nhưng trở thành nền tảng; bị đóng đinh nhưng trở thành Đấng cứu độ; đi vào cái chết nhưng trở thành nguồn mạch sự sống. Đây là nghịch lý của Tin Mừng: Thiên Chúa có thể biến thập giá thành vinh quang, biến cái chết thành sự sống và biến điều con người tưởng là thất bại thành con đường cứu độ.
Sự kiên nhẫn của ông chủ vườn nho cũng mặc khải lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa. Người không vội từ bỏ con người, nhưng liên tục sai các sứ giả đến và cuối cùng trao ban chính Con Một. Người luôn mở ra một con đường để con người trở về và sinh hoa trái.
Được trao phó để sinh hoa trái
Lời Chúa Giê-su: “Nước Thiên Chúa sẽ cất khỏi các ông để trao cho dân tộc khác biết làm cho trổ sinh hoa trái” (Mt 21,43) cho thấy một chân lý quan trọng: hồng ân luôn đi liền với trách nhiệm. Được tuyển chọn không phải để hưởng đặc quyền, nhưng để sinh hoa trái; được trao vườn nho không phải để chiếm hữu, nhưng để chăm sóc và làm cho vườn nho sinh ích lợi.
Nền tảng của tất cả vẫn là Đức Ki-tô, viên đá góc. Nếu không gắn bó với Người, vườn nho đời ta dễ trở thành khô cằn và chỉ sinh “nho dại”. Lấy Đức Ki-tô làm trung tâm, tình yêu của Chúa sẽ biến đổi tâm hồn, để từ đó đời sống chúng ta có thể sinh những hoa trái đẹp lòng Thiên Chúa.
Sau cùng, câu hỏi vẫn vang lên cho mỗi người: Vườn nho Chúa trao cho tôi hôm nay đang sinh hoa trái gì? Ước gì khi Chúa đến thăm vườn nho đời mình, Người không gặp những “nho dại” của ích kỷ và vô cảm, nhưng gặp được những chùm nho chín mọng của công bình, yêu thương, lòng thương xót và sự quảng đại.
Lm. An-tôn Nguyễn Văn Độ
