Bài Tin Mừng hôm nay nằm trong ngữ cảnh những giáo huấn của Chúa Giê-su về Nước Trời. Để người nghe dễ hiểu, Chúa Giê-su dùng những những hình ảnh đơn sơ dung dị trong cuộc sống đời thường để so sánh với Nước Trời. Tất cả các dụ ngôn đều giới thiệu hình ảnh của Thiên Chúa, Đấng nhân hậu và từ bi. Ngài được diễn tả như một ông vua sẵn sàng tha một khoản nợ lớn cho một con nợ; như một ông chủ vườn nho trả công cho mọi người theo lòng quảng đại; như một người đi xa sẽ trở về và tính toán với các đầy tớ về số bạc được trao; như một người cha sai hai con mình đi làm vườn nho. Đó là những nét phác họa chân dung của Thiên Chúa trong giáo huấn của Chúa Giê-su.
Thiên Chúa yêu thương con người. Đó là lời khẳng định được trải dài trong Kinh Thánh, Cựu ước cũng như Tân ước. Ngài tạo dựng con người và mong cho tất cả được cứu rỗi. Ngài không vui khi con người phải trừng phạt và phải chết. Bài đọc I đã diễn tả tình yêu thương của Thiên Chúa đối với con người dưới hình ảnh một ông chủ và vườn nho. Ông chăm sóc kỹ lưỡng vườn nho như người cha chăm sóc con cái mình, và ông kỳ vọng sẽ nhận được hoa thơm trái ngọt từ vườn nho này. Nhưng kết quả thì ngược lại với kỳ vọng của ông. Vườn nho không sinh trái ngọt mà sinh trái đắng. Ngôn sứ I-sai-a kết luận một cách rất rõ ràng: vườn nho ấy là nhà Ít-ra-en. “Thiên Chúa những mong họ sống công bình, mà chỉ toàn thấy là đổ máu; đợi chờ họ làm điều chính trực, mà chỉ nghe vẳng tiếng khóc than”. Lịch sử ghi nhận, biết bao lần con người đã làm Thiên Chúa thất vọng.
Nếu những người được trao quản lý vườn nho được nói tới trong Bài đọc I đã bê trễ và lười biếng trong trách nhiệm, thì những tá điền được nói trong Tin Mừng lại gian ác hơn bội phần. Không chỉ lười biếng, mà họ còn âm mưu chiếm đoạt vườn nho, thậm chí giết chính con của ông chủ vườn nho, khi cậu này đến thu lợi. Trong dụ ngôn của Chúa Giê-su, sự gian ác của những tá điền này lên tới cực điểm.
Qua dụ ngôn ông chủ vườn nho và tá điền gian ác, Chúa Giê-su đã phác họa lịch sử Ít-ra-en, cũng là lịch sử cứu độ. Các sách Tin Mừng được viết sau biến cố phục sinh, qua đó các tác giả quy hướng về Đức Giê-su là Con Thiên Chúa. Người được Chúa Cha sai đến trần gian để loan báo tình yêu thương, giúp cho con người hạnh phúc, nhưng Người đã bị giết chết một cách đau thương.
Kết thúc của dụ ngôn đậm nét bi thương. Một lưu ý quan trọng là Chúa Giê-su nói dụ ngôn này với các thượng tế và kỳ mục của người Do Thái, tức là nói với những người lãnh đạo cao nhất trong dân. Thánh Mát-thêu đặt dụ ngôn này vào bối cảnh sau khi Đức Giê-su đã long trọng vào thành Giê-ru-sa-lem, và lúc này Người đến giảng dạy trong Đền thờ. Nơi đây xảy ra cuộc đối đầu giữa các thượng tế và Chúa Giê-su. Chúng ta nhớ lại, trong Tin Mừng của Chúa Nhật tuần trước, Chúa Giê-su đã kể câu chuyện dụ ngôn về hai người con. Người thứ nhất từ chối lời cha mình rồi sau đó lại đi làm; người thứ hai vâng dạ rất lễ phép nhưng sau đó chẳng làm gì. Sau khi kể câu chuyện này, Chúa nhường cho các thượng tế và kỳ mục đưa ra câu kết luận xem người con nào thực hiện ý của cha mình. Tin Mừng Chúa Nhật hôm nay cũng vậy. Chúa hỏi họ: Vậy khi ông chủ vườn nho đến, ông sẽ làm gì với bọn tá điền kia?”. Họ trả lời: “Ác giả ác báo, ông sẽ tru diệt chúng và cho các tá điền khác canh tác vườn nho, để cứ đúng mùa, họ nộp hoa lợi cho ông”. Với lối kể chuyện tài tình, Chúa Giê-su muốn chính các thượng tế và kỳ mục đưa ra câu kết cho dụ ngôn, và như thế, họ đang kết luận về thân phận của chính mình. Bởi lẽ họ đã khước từ Con Một Thiên Chúa, Đấng đến thế gian để quy tụ muôn dân về một mối. Dụ ngôn này được viết và được đọc theo nhãn giới Ki-tô giáo, sẽ giúp độc giả nhận ra người con của ông chủ là Đức Giê-su. “Đứa con thừa tự đây rồi, nào ta giết quách đi và đạt lấy gia tài”. Độc giả gốc Do Thái qua câu chuyện này cũng dễ dàng nhận ra những điều tương tự trong câu chuyện về ông Giu-se con ông Gia-cóp trong sách Sáng thế. Ông đã bị các anh em mình ghen ghét bạc đãi và bán sang Ai-cập. Ông Giu-se là hình bóng Đấng Cứu thế. Câu kết của Tin Mừng hôm nay như một lời tuyên án trực tiếp đối với các thượng tế và kỳ mục: “Bởi đó, tôi nói cho các ông hay: Nước Thiên Chúa, Người sẽ lấy đi không cho các ông nữa, mà ban cho một dân biết làm cho Nước ấy sinh hoa lợi”.
Dưới lăng kính Ki-tô giáo, những gì được nói trong Bài đọc I và trong bài Tin Mừng vẫn mang tính hiện tại đối với chúng ta. Con người đang sống trong vườn nho cuộc đời, và Thiên Chúa luôn kỳ vọng những điều tốt lành từ cố gắng của chúng ta. Đức Giê-su đã chỉ cho chúng ta thấy con đường hoàn thiện để được về trời với Người. Tuy vậy, nhiều khi chúng ta đã khước từ lời mời gọi của Chúa, để chọn những giá trị khác, mang nét hào nhoáng bên ngoài mà trống rỗng nội tâm. Ước gì chúng ta thực hiện lời thánh Phao-lô trong thư gửi giáo dân Phi-líp-phê: “Những gì là chân thật, cao quý, những gì là chính trực tinh tuyền, những gì là đáng mến và đem lại danh thơm tiếng tốt, những gì là đức hạnh, đáng khen, thì xin anh em hãy để ý và thực hiện”. Đó là những gì Thiên Chúa chờ đợi nơi chúng ta, như những mong ước của một ông chủ vườn nho mong được thấy hoa thơm trái ngọt trong vườn nho mình.
+TGM Giu-se Vũ Văn Thiên
