Trong nghi thức suy niệm Đàng Thánh giá với Đức Thánh Cha, nhân dịp Đại hội giới trẻ thế giới được tổ chức tại Cracovie (Ba Lan) năm 2016, một bạn trẻ đến từ đất nước có nhiều xung đột đã đặt câu hỏi với Đức Giáo hoàng Phan-xi-cô: “Thưa Đức Thánh Cha, Thiên Chúa ở đâu khi những trẻ em và người lớn vô tội bị giết? Ngài ở đâu khi có nhiều người chết và mất tích do thiên tai bão lụt? Thiên Chúa ở đâu khi có nhiều người trẻ thất nghiệp, bụi đời, chán sống và sa vào tệ nạn xã hội?”. Câu trả lời của Đức Giáo hoàng rất đơn giản và ngắn gọn: Thiên Chúa đang hiện diện trong những người đau khổ và đang chịu đau khổ với họ.
Phải chăng đó là một câu trả lời vô nghĩa? Nhiều người đã nghĩ như vậy, vì nếu vậy thì dường như Thiên Chúa bất lực trước cái ác?
Thực ra đó là một câu trả lời đậm tính Thần học Ki-tô giáo. Đức Giê-su đồng hóa với những người bé mọn, với những nạn nhân trong cuộc sống đời thường. Vào ngày cánh chung, khi nhân loại phải ra trước tòa phán xét, vị Thẩm phán tối cao sẽ tuyên bố: “Khi các ngươi làm hoặc không làm những điều này là các ngươi làm hoặc không làm cho ta” (x. Mt 25, 31-46).
Năm 2026 này, thế giới Ki-tô giáo tưởng niệm cái chết của Chúa Giê-su trong bối cảnh hết sức bi đát. Cuộc chiến ở U-crai-na đã sang năm thứ năm mà chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trong khi đó, chiến tranh tại I-ran đã bùng nổ từ hơn một tháng nay, kéo theo rất nhiều hệ lụy tiêu cực. Chỉ vài ngày sau khi cuộc chiến bùng phát, người dân ở cách xa chiến sự nửa vòng trái đất đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhất là do cuộc khủng hoảng về năng lượng. Chính trong bối cảnh bi đát này, người ta lại tiếp tục đặt câu hỏi: Thiên Chúa ở đâu?
Cuộc khổ nạn của Đức Giê-su trên thập giá là một huyền nhiệm, chứa đầy ẩn số dưới cái nhìn của con người. Trên thập giá, Chúa Giê-su cũng tỏ ra bất lực và hết sức cô đơn. Người đã phải than với Chúa Cha: “Lạy Thiên Chúa, lạy Thiên Chúa của con, sao Ngài bỏ rơi con?” (Mt 27,46). Không ai trong số những người có mặt ở đó hiểu được nỗi cô đơn cùng cực này. Một vài người đứng đó lại tưởng Người gọi ông Ê-li-a, đồng thời thách thức: cứ chờ xem, chẳng có ông Ê-li-a nào đến cứu ông đâu!
Thiên Chúa chúng ta tôn thờ là một Thiên Chúa nhập thể để cùng chung chia phận người với chúng ta. Ngài đã trải qua cô đơn để cảm thông và thấu hiểu với những người cô đơn trên đường đời. Tiếng kêu của Chúa Giê-su trên thập giá như tiếng thét bất lực của những người yếu hiện hữu trong mọi thời đại. Khi Chúa Giê-su thốt lên lời kêu tuyệt vọng này, là Người đọc lời cầu nguyện trong Thánh vịnh 22,1, diễn tả tình trạng một người cô đơn đến tột cùng, mà không tìm được niềm an ủi. Tuy vậy, nếu Thánh vịnh 22 mở đầu bằng lời than van thảm thiết, thì lại kết thúc bằng tâm tình hân hoan tạ ơn. Cụ thể, tác giả đã viết như sau: “Hỡi những ai kính sợ Đức Chúa, hãy ca tụng Người đi… bởi vì Chúa đã chẳng coi thường, chẳng khinh miệt kẻ nghèo cùng khổ, cũng không đành ngoảnh mặt làm ngơ, nhưng đã thương nghe lời cầu cứu” (Tv 22,24a. 25).
Thiên Chúa không bao giờ là tác giả của sự dữ. Bởi lẽ bản tính của Ngài là tốt lành. Nếu Ngài làm những điều ác, thì Ngài tự mâu thuẫn, và đi ngược lại với bản chất của Ngài. Thiên Chúa cũng không đặt thập giá trên vai ai cả. Trong lịch sử, cách đây hai ngàn năm, chính con người đã tạo ra cây gỗ, rồi đặt lên vai Con Thiên Chúa và bắt Người vác đi. Và thế là, trong cuộc sống hôm qua cũng như hôm nay, con người không ngừng tạo ra những thập giá, gây đau khổ cho đồng loại và cho chính bản thân mình. Những cuộc chiến tranh và xung đột trên thế giới hôm nay khiến chúng ta thấy sốc, vì chưa bao giờ người ta giương cao ngọn cờ nhân quyền và phẩm giá con người như thời đại của chúng ta. Chưa bao giờ nhân loại, Đạo cũng như đời, nói nhiều đến thiên nhiên vũ trụ và môi trường sống như ngày nay. Vậy mà những nguyên tắc nền tảng nhằm bảo vệ nhân phẩm và môi trường đó đang bị đạp đổ một cách không thương tiếc. Trong một xã hội luôn mệnh danh là “xã hội văn minh”, con người lại giết hại, trừng phạt nhau còn hơn loài dã thú. Thập giá của Chúa Giê-su vẫn đang đi ngang qua cuộc sống của chúng ta, và đã trở thành thập giá của cá nhân mỗi người..
Nếu Con Thiên Chúa, khi đến trần gian, không hủy diệt tận gốc đau khổ, thì Người lại đang cùng chịu đau khổ với con người. Không chỉ chấp nhận đau khổ một cách tiêu cực, nhẫn nhịn, mà Đức Giê-su còn đang tiếp sức cho chúng ta trên con đường thập giá. Từ hai ngàn năm qua, biết bao người đến với cây thập giá của Đức Giê-su và họ đã tìm thấy niềm hy vọng. Cây thập giá đã tiếp thêm nghị lực cho họ, để họ can đảm tiến về phía trước, mặc dù còn nhiều chông gai thử thách. Vâng, Con Thiên Chúa đang chịu đau khổ với chúng ta, và Người mời gọi: “Hãy đến với Ta, tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, Ta sẽ cho nghỉ ngơi bồ dưỡng” (Mt 11:28).
Thập giá vươn cao, vừa như lời tán dương tình yêu Thiên Chúa, vừa lại là lời kêu gọi chấm dứt bạo lực. Thay vì dùng tiền để mua vũ khí, hãy mua lương thực và thuốc men cho dân chúng, nhất là những người nghèo. Cuộc chiến nào cũng sẽ để lại những vết thương khó chữa lành cho cả hai bên, và cuối cùng, chẳng có ai là người chiến thắng.
Không chỉ nói đến những điều xa xôi. Chúng ta hãy nhìn vào cuộc sống hiện tại. Có những khi vô tình hay hữu ý, chúng ta đặt thập giá trên vai người bên cạnh, người đồng nghiệp hay người cùng chung sống trong gia đình, cộng đoàn và xã hội.
Chẳng có câu trả lời nào thỏa đáng cho câu hỏi về đau khổ và sự dữ. Chúng là những huyền nhiệm, như cái chết của Chúa Giê-su mãi mãi là một huyền nhiệm. Ki-tô giáo khẳng định: Thiên Chúa đã chết vì yêu thương chúng ta. Thập giá là huyền nhiệm của tình yêu.
Lạy Đấng chịu đóng đinh trên thập giá, xin dạy chúng con bài học phó thác, yêu thương, tha thứ, nhờ đó chúng con có một trái tim an bình, để cùng cộng tác xây dựng hòa bình trong cuộc sống hôm nay. Amen.
+TGM Giu-se Vũ Văn Thiên
