BÀI 1: CHA ALEXANDRE DE RHODES
MỘT CÔNG DÂN CỦA LÃNH ĐỊA GIÁO HOÀNG KHAO KHÁT TRUYỀN GIÁO
1. Gia thế của cha Đắc Lộ
Đắc Lộ sinh ngày 15 tháng 3 năm 1593 tại Avignon, nay thuộc miền nam nước Pháp. Đắc Lộ xuất thân trong gia đình quý tộc đạo đức, có cha là người gốc Do Thái, mẹ gốc Milano, Ý. “Gia đình ngài có mối liên hệ thân thiết với các cha dòng Tên ở Avignon và là ân nhân của trường dòng Tên tại địa phương. Em ngài là Georges cũng gia nhập dòng Tên”[1]. Thời đó, Avignon là vùng đất được Đức Giáo Hoàng Clêmentê VI mua từ ngày 09 tháng 6 năm 1348 với giá 80.000 đồng florins[2]. Đến thời cách mạng Pháp, năm 1791, Avignon mới trở về với nước Pháp. Cho nên, gia đình Đắc Lộ là công dân của lãnh địa Giáo Hoàng.
Thủa niên thiếu, Đắc Lộ được giáo dục tại trường của các cha dòng Tên. Có lẽ nhờ gương sáng của các ngài nên Đắc Lộ đã xin gia nhập dòng Tên. Vậy tại sao Đắc Lộ lại chọn tỉnh dòng Rô-ma thay vì chọn tỉnh dòng Lyon là quê hương của ngài?
Một trong những lý do tiên quyết để Đắc Lộ chọn gia nhập dòng Tên thuộc tỉnh dòng Rô-ma vì chàng thiếu niên ấy ước mơ đi tới “những miền đất lớn lao, nơi mà nhiều linh hồn đang mất đi vì thiếu người rao giảng”[3]. Hơn nữa, những thừa sai thuộc tỉnh dòng Rô-ma, vé thông hành sẽ thuận lợi hơn để đi truyền giáo. Cho nên, một khi gia nhập tỉnh dòng này, Đắc Lộ sẽ dễ dàng theo các thuyền buôn của Bồ Đào Nha đi đến Viễn Đông hơn[4].
trên đồi Quirinale
Khi 19 tuổi, Đắc Lộ gia nhập tập viện San Andrea trên đồi Quirinale[5] ở Rô-ma, ngày 14 tháng 4 năm 1612. Sau hai năm được huấn luyện theo tinh thần của dòng Tên, ngày 14 tháng 4 năm 1614, Đắc Lộ được tuyên khấn lần đầu[6]. Một ngày sau lễ khấn, thày Đắc Lộ đã gửi đơn xin đi truyền giáo lên cha Bề trên Tổng quyền Claude Aquviva. Trong đơn, Đắc Lộ nói “một cách chung chung, ước muốn đi truyền giáo nơi các dân ngoại”[7]. Ngày 14 tháng 02 năm 1614, Mạc phủ[8] Tokugawa ở Nhật Bản ra sắc lệnh cấm đạo và trục xuất tất cả các nhà truyền giáo. Do đó, cuối năm 1614, cha Nicolas Trigault, Đại diện tỉnh dòng Nhật Bản đến Rô-ma tuyển các nhà truyền giáo. Và ngài ở lại đó hai năm để thực hiện nhiệm vụ này. Điều này càng thôi thúc tinh thần hăng hái lên đường của thày Đắc Lộ.
Vì vậy, trong năm 1617, khi sắp học xong chương trình thần học, thày đã viết hai đơn liên tiếp gửi cha tân Bề trên Tổng quyền Muzio Vitelleschi, với khát khao “đi loan báo Tin Mừng cho những người Trung Hoa, những người Nhật Bản hay cho bất cứ những người ngoại giáo nào[9]”. Đến ngày 15 tháng 4 năm 1618, cha Bề trên Tổng quyền Muzio Vitelleschi chấp thuận cho cha Đắc Lộ (mới được truyền chức) đi truyền giáo tại Nhật Bản. Và ngài hạnh phúc khi được trao sứ vụ này. Như vậy, sau ba bức thư thỉnh nguyện, cha Đắc Lộ đã được như lòng sở nguyện.
4. Trang bị những kiến thức cần thiết
Theo điều kiện tuyển sinh, dòng Tên sẽ nhận những ứng viên “có văn hóa cao, biết đọc viết, giảng dạy và rao giảng, nghĩa là có thể công khai và cứng rắn bảo vệ những quan điểm giáo lý của Giáo hội Công Giáo”[10]. Ngoài ra, các ứng viên cần phải có đạo đức trên trung bình và khỏe mạnh.
Trong thời gian được đào tạo tại trường học của Nhà Dòng, Đắc Lộ đã học các môn về văn phạm (Hy Lạp, Latin), văn học cổ, tu từ học, Kinh Thánh, giáo lý … Đặc biệt, thày Đắc Lộ say mê các môn khoa học như toán học, lý luận, thiên văn. Do đó, Đắc Lộ đã đăng ký học lại các môn khoa học này[11]. Ngoài ra, sau khi được Bề trên chấp thuận cho đi truyền giáo, ngài dành sáu tháng để nghiên cứu toán học vì nó rất hữu ích khi đi Loan báo Tin Mừng tại Á Châu. Chính vì vậy, sau này khi sang Đại Việt, cha Đắc Lộ thường đem sách toán tặng Chúa Nguyễn, Chúa Trịnh và điều này đã gây cảm tình nơi các vua chúa[12].
Kết luận
Nhìn lại giai đoạn chuẩn bị đi truyền giáo của cha Đắc Lộ, từ việc chọn lựa tỉnh dòng, sự kiên trì bày tỏ ước nguyện đến tinh thần học hỏi không ngừng và miệt mài nghiên cứu các môn khoa học, ta thấy được nơi ngài có một tình yêu dâng hiến, một tinh thần sẵn sàng, một trái tim cháy bỏng để mở đường cho Tin Mừng đến với những linh hồn đang hư mất vì thiếu người rao giảng. Do đó, cha Đắc Lộ là một tấm gương sáng cho các nhà truyền giáo, luôn sẵn sàng vượt qua mọi rào cản địa chính trị và văn hóa để mang ánh sáng và niềm vui của Tin Mừng đến với muôn dân.
Ban viết sử TGP Hà Nội
BẠN BIẾT GÌ VỀ CHA ĐẮC LỘ?
1. Khi gia nhập Dòng Tên, tại sao cha Đắc Lộ chọn tỉnh dòng Rô-ma mà không chọn tỉnh dòng Lyon?
A. Vì mẹ là người gốc Ý B. Cha ngài muốn vậy
C. Để thuận lợi cho việc đi truyền giáo D. Mong muốn của gia đình.
2. Để được đi truyền giáo tại Á Đông, cha Đắc Lộ đã làm đơn mấy lần?
A. 2 B. 3 C. 4 D. 5
3. Ngoài các môn Kinh Thánh, ngoại ngữ, Giáo lý, cha Đắc Lộ còn say mê môn học nào?
A. Toán B. Lý luận C. Thiên Văn D. Tất cả đều đúng.
4. Cha Đắc Lộ được Bề Trên Hội Dòng sai đi truyền giáo năm nào?
A. 1614 B. 1617 C. 1618 D. 1619
[1] Antoine Bùi Kim Phong, Alexandre de Rhodes, S.J (1593-1660) và công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2023, tr. 143.
[2] Nt, tr. 131.
[3] Nt, tr. 144.
[4] Theo Sắc chỉ Inter Caetera được Đức Giáo Hoàng Alexandrô VI ký ngày 04-5-1493 và Hiệp ước Tordesillas ký ngày 07-6-1494, Giáo Hội đã phân chia quyền bảo trợ truyền giáo cho hai nước Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.Do đó, công cuộc loan báo Tin Mừng gần như được “khoán trắng” cho các Dòng tu và dưới sự điều động, giám sát và bảo trợ của hai đế quốc hàng hải Công giáo của Âu châu. Các quốc gia tại Phi Châu, Á Châu và Brazil thuộc quyền bảo trợ của Bồ Đào Nha. // Tuy nhiên, vào thời cha Đắc Lộ, tại Châu Âu xảy ra cuộc chiến Tám Mươi Năm (1568-1648) giữa một bên là Anh, Hà Lan, Pháp, Nassau, Huguenots và bên kia chiến tuyến là Tây Ban Nha, Italia. Mà muốn đến Lisbon bằng đường bộ thì phải đi qua đất Tây Ban Nha. Vì vậy, giữa lúc chiến tranh, nếu là công dân của các nước địch thủ thì có nguy cơ bị Tây Ban Nha khước từ, còn nếu là công dân thuộc lãnh thổ của Đức Giáo Hoàng hoặc Rô-ma thì sẽ được chính quyền Tây Ban Nha chấp thuận cho đi qua để đến Lisbon rồi lên thuyền đi truyền giáo.
[5] Antoine Bùi Kim Phong, Alexandre de Rhodes, S.J (1593-1660) và công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2023, tr. 144.
[6] Nt, tr 152.
[7] Klaus Schatz, Hoa trái Phương Đông, Phạm Hồng Lam dịch, Nxb Phương Đông, 2017, tr. 52.
[8] Chính quyền quân sự do thủ lãnh Samurai lãnh đạo.
[9] Klaus Schatz, Hoa trái Phương Đông, Phạm Hồng Lam dịch, Nxb Phương Đông, 2017, tr. 53.
[10] Antoine Bùi Kim Phong, Alexandre de Rhodes, S.J (1593-1660) và và công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2023, tr.139.
[12] Alexandre de Rhodes, Hành trình và truyền giáo, Hồng Nhuệ dịch, Tủ sách Đại Kết, 1994, tr. 268.
